Powiązane artykuły
Żyjemy w epoce zafascynowanej możliwością przekształcania człowieka. Medycyna może zastępować narządy, leczyć choroby genetyczne, wszczepiać urządzenia elektroniczne do ludzkiego ciała, znacznie przedłużać życie i modyfikować niektóre funkcje biologiczne. Sztuczna inteligencja zaczyna być włączana w działania, które jeszcze niedawno wydawały się zarezerwowane wyłącznie dla człowieka. Inżynieria genetyczna pozwala ingerować w DNA. Neurotechnologie próbują łączyć mózg z maszynami. Robotyka opracowuje coraz bardziej zaawansowane protezy. A niektórzy badacze, filozofowie i przedsiębiorcy mówią już o przekroczeniu biologicznych ograniczeń naszego gatunku.
W tym kontekście pojawił się nurt myślowy nazywany transhumanizmem.
Ogólnie rzecz biorąc, transhumanizm zakłada, że człowiek nie musi koniecznie biernie akceptować swoich obecnych ograniczeń biologicznych. Starzenie się, choroby, niektóre niepełnosprawności, fizyczne osłabienie, a nawet — w jego najbardziej radykalnych formach — śmierć są traktowane jako problemy, które można byłoby rozwiązać za pomocą nauki i technologii.
Na pierwszy rzut oka niektóre z tych celów mogą wydawać się głęboko ludzkie. Kto mógłby być przeciwny leczeniu choroby? Kto dobrowolnie wybrałby pozostanie z niepełnosprawnością, którą można leczyć? Kto nie byłby wdzięczny za medycynę zdolną łagodzić cierpienie?
Kościół katolicki nie jest przeciwny nauce, medycynie ani postępowi technologicznemu. Przeciwnie, tradycja chrześcijańska zawsze uznawała wartość ludzkiego rozumu i jego zdolność do poznawania, porządkowania i przekształcania świata.
Problem pojawia się wtedy, gdy technologia przestaje być postrzegana jako narzędzie służące osobie, a zaczyna stawać się filozofią dotyczącą tego, czym człowiek jest i czym powinien się stać.
W tym momencie kwestia nie jest już tylko naukowa.
Staje się kwestią antropologiczną.
A ostatecznie — kwestią teologiczną.
Ponieważ za pytaniem: „Co możemy zrobić z człowiekiem?” kryje się inne, znacznie głębsze:
„Kim jest człowiek?”
A za tym pytaniem pojawia się jeszcze bardziej fundamentalne:
„Kto ma prawo decydować o tym, jaki człowiek powinien być?”
Chrześcijańska odpowiedź zaczyna się właśnie tutaj: człowiek nie stworzył samego siebie.
Jest stworzeniem.
A bycie stworzeniem nie oznacza bycia kimś gorszym, godnym pogardy czy niezdolnym. Oznacza, że nasze istnienie jest darem otrzymanym od Boga, że nasza natura posiada obiektywny porządek oraz że nasza doskonałość nie polega na przekształceniu siebie w swoich własnych bogów.
1. Wielki problem transhumanizmu: nie każde ograniczenie jest niesprawiedliwością
Jedna z podstawowych intuicji transhumanizmu polega na interpretowaniu wielu ludzkich ograniczeń jako wad, które powinny zostać wyeliminowane.
Niektóre ograniczenia są rzeczywiście konsekwencjami grzechu, choroby lub obecnego nieporządku świata dotkniętego upadkiem. Zwalczanie ich jest dziełem głęboko ludzkim i zgodnym z wiarą chrześcijańską.
Ale tutaj pojawia się rozróżnienie o zasadniczym znaczeniu.
Nie każde ludzkie ograniczenie jest koniecznie wadą, którą należy wyeliminować.
Człowiek jest ograniczony, ponieważ jest stworzeniem.
Nie jesteśmy wszechwiedzący.
Nie jesteśmy wszechmocni.
Nie jesteśmy z natury nieśmiertelni.
Nie możemy znajdować się jednocześnie wszędzie.
Nie możemy całkowicie kontrolować naszego ciała.
Nie możemy zapobiec każdej chorobie.
Nie możemy w nieskończoność powstrzymywać starzenia się.
Nie możemy własnymi siłami uciec od śmierci.
Te cechy nie są koniecznie jedynie przypadkowymi ograniczeniami, które technologia powinna wyeliminować.
Niektóre z nich należą właśnie do naszego istnienia jako stworzeń.
Chrześcijaństwo zaczyna od prawdy, którą współczesna mentalność ma trudności zaakceptować:
człowiek nie jest Bogiem.
Księga Rodzaju przedstawia tę prawdę już na pierwszych stronach Pisma Świętego. Bóg stwarza człowieka nie jako istotę autonomiczną i samowystarczalną, lecz jako stworzenie zależne od swego Stwórcy.
„Uczyńmy człowieka na Nasz obraz, podobnego Nam” (Rdz 1,26).
Człowiek posiada niezwykłą godność, ponieważ został stworzony na obraz Boga.
Ale właśnie dlatego jego godność nie wynika z faktu, że sam siebie stworzył.
Jesteśmy godni, ponieważ Bóg nas chciał.
Tutaj pojawia się zasadnicza różnica między antropologią chrześcijańską a niektórymi formami transhumanizmu.
Dla chrześcijaństwa godność poprzedza nasze możliwości technologiczne.
W przypadku niektórych nurtów transhumanizmu istnieje jednak ryzyko, że godność człowieka zacznie być wiązana ze zdolnością do modyfikowania, ulepszania lub rozszerzania własnych możliwości.
Wtedy pojawia się niepokojące pytanie:
Co dzieje się z człowiekiem, który nie może się ulepszyć?
Jeżeli społeczeństwo zaczęłoby oceniać ludzi na podstawie ich zdolności poznawczych, wydolności biologicznej, długości życia, produktywności czy poziomu technologicznej optymalizacji, człowiek słaby mógłby zostać uznany za istotę gorszą.
Osoba starsza.
Chora.
Osoba z niepełnosprawnością.
Embrion.
Człowiek ubogi.
Osoba, która nie może zapłacić za określone technologie.
Osoba, która po prostu chce pozostać taka, jaka jest.
Logika chrześcijańska działa dokładnie odwrotnie.
Człowiek najsłabszy nie posiada mniejszej godności.
Właśnie dlatego, że jego godność nie zależy od jego zdolności produkcyjnej.
2. Od pychy Babel do współczesnego marzenia technologicznego
Pokusa przekraczania ludzkich ograniczeń za pomocą wiedzy i władzy nie rozpoczęła się wraz z komputerami, sztuczną inteligencją czy inżynierią genetyczną.
Jest znacznie starsza.
Znajdujemy ją symbolicznie w opowiadaniu o wieży Babel:
„Chodźcie, zbudujemy sobie miasto i wieżę, której wierzchołek będzie sięgał nieba” (Rdz 11,4).
Babel przedstawia między innymi ludzkie roszczenie do osiągnięcia własnymi siłami tego, co należy do Boga.
Problemem nie jest budowanie.
Problemem nie jest używanie rozumu.
Problemem nie jest rozwój technologii.
Problem polega na przekształceniu zdolności technicznej w formę duchowej samowystarczalności.
Człowiek może zbudować wieżę.
Ale nie może stworzyć samego siebie, aby stać się Bogiem.
To rozróżnienie jest zasadnicze.
Biblia nie przedstawia ludzkiej pracy jako czegoś złego. Już w Księdze Rodzaju człowiek otrzymuje zadanie uprawiania i strzeżenia stworzenia. Ludzki rozum uczestniczy, w sposób ograniczony, w porządkującym działaniu Opatrzności nad światem.
Technologia może być dobra.
Medycyna może być dobra.
Chirurgia może być dobra.
Badania genetyczne mogą być dobre.
Sztuczna inteligencja może mieć pożyteczne zastosowania.
Kwestia moralna nigdy nie polega po prostu na pytaniu:
„Czy możemy to zrobić?”
Właściwe pytanie brzmi:
„Czy powinniśmy to zrobić?”
A jeszcze głębiej:
„Czy jest to zgodne z tym, czym człowiek jest?”
Ponieważ możliwość techniczna nie tworzy automatycznie prawa moralnego.
Fakt, że coś można wykonać, nie oznacza jeszcze, że powinno się to wykonać.
3. Technologia jest narzędziem; nie może stać się panem
Tradycja chrześcijańska uważa stworzenie za rzeczywistość powierzoną człowiekowi.
Człowiek otrzymuje rozum, aby poznawać.
Otrzymuje wolę, aby wybierać.
Otrzymuje ręce, aby pracować.
Otrzymuje kreatywność, aby budować.
Ale żadna z tych zdolności nie czyni człowieka absolutnym właścicielem rzeczywistości.
Człowiek jest zarządcą.
Nie jest absolutnym panem.
To rozróżnienie ma głębokie konsekwencje.
Lekarz, który wykorzystuje protezę, aby przywrócić człowiekowi zdolność chodzenia, wykorzystuje technologię do przywrócenia funkcji fizycznej.
Chirurg, który wymienia zastawkę serca, leczy chorobę.
Terapia genowa, która koryguje patologię, może być niezwykłym osiągnięciem medycyny.
Czymś zupełnie innym jest jednak twierdzenie:
„Skoro możemy technicznie ingerować w organizm człowieka, możemy dowolnie przeprojektowywać ludzką naturę zgodnie z naszymi pragnieniami”.
W tym miejscu następuje filozoficzny skok, którego antropologia chrześcijańska nie może zaakceptować.
Leczenie nie jest tym samym co przeprojektowanie.
Przywracanie nie jest tym samym co produkowanie.
Podtrzymywanie nie jest tym samym co panowanie.
Ulepszanie chorej funkcji nie oznacza koniecznie tworzenia nowej ludzkiej natury.
Tradycyjnie medycyna stara się leczyć chorych.
Transhumanizm w swoich najbardziej radykalnych formach może natomiast dążyć do stworzenia innego rodzaju człowieka.
I to rozróżnienie jest zasadnicze.
4. Co oznacza stwierdzenie, że człowiek posiada naturę?
Antropologia chrześcijańska stwierdza, że człowiek posiada naturę.
Twierdzenie to może wydawać się dziwne w epoce, w której nieustannie słyszymy o tożsamości, autonomii i samostanowieniu.
Ale stanowi ono jeden z fundamentów chrześcijańskiej moralności.
Człowiek nie jest całkowicie neutralnym materiałem, na którym każda jednostka może napisać dowolny projekt, jakiego zapragnie.
Nie jesteśmy produktem, który sami wytwarzamy.
Jesteśmy jednością ciała i duszy.
Tradycja filozoficzna i teologiczna chrześcijaństwa, szczególnie poprzez św. Tomasza z Akwinu, naucza, że duchowa dusza jest formą ludzkiego ciała.
Dlatego ciało nie jest po prostu przypadkowym pojemnikiem dla „ja”.
Ciało należy do tego, kim jesteśmy.
Prawda ta nabiera ogromnego znaczenia wobec niektórych współczesnych koncepcji, które mają tendencję do radykalnego oddzielania osobowej tożsamości od ciała.
Wizja chrześcijańska nie gardzi ciałem.
Przeciwnie.
Ciało należy do osoby.
I właśnie dlatego zasługuje na szacunek.
Ale szanowanie ciała nie oznacza przekształcania go w przedmiot, którym można manipulować bez ograniczeń.
Ludzkie ciało posiada strukturę i cel.
Posiada porządek.
A moralność chrześcijańska uznaje, że istnieje różnica między szanowaniem tego porządku a arbitralną próbą jego zniesienia.
5. Grzech pierworodny: rana, której transhumanizm nie może uleczyć
W tym miejscu dochodzimy do teologicznego centrum całego zagadnienia.
Dlaczego antropologia chrześcijańska uważa za niewystarczający każdy projekt, który próbuje zbawić człowieka wyłącznie za pomocą technologii?
Ponieważ główny problem człowieka nie jest problemem technologicznym.
Jest problemem duchowym.
Ludzkość nie potrzebuje jedynie lepszych maszyn.
Potrzebuje odkupienia.
Księga Rodzaju przedstawia upadek właśnie pod znakiem próby uniezależnienia się od Boga:
„Tak jak Bóg będziecie” (por. Rdz 3,5).
To zdanie jest jednym z kluczy do zrozumienia historii ludzkości.
Grzech pierworodny nie polega po prostu na zjedzeniu zakazanego owocu.
Jest buntem przeciwko porządkowi ustanowionemu przez Boga.
Człowiek chce samodzielnie decydować o dobru i złu.
Chce przestać przyjmować swoje istnienie jako dar.
Chce uczynić siebie ostatecznym kryterium rzeczywistości.
Innymi słowy:
chce być niezależny od Boga.
Ta pokusa nadal istnieje.
Może przybierać formy religijne, polityczne, filozoficzne lub technologiczne.
Radykalny transhumanizm może stać się współczesnym przejawem starożytnej pokusy: poszukiwania zbawienia stworzonego przez samego człowieka.
Dawniej nieśmiertelności szukano za pomocą mitów.
Później za pomocą filozofii.
Dziś można jej szukać poprzez biotechnologię, sztuczną inteligencję, krioprezerwację, manipulację genetyczną czy połączenie mózgu z maszyną.
Język się zmienia.
Pokusa pozostaje.
6. Grzech pierworodny nie oznacza, że człowiek jest z natury zły
Potrzebne jest tutaj ważne doprecyzowanie.
Nauka o grzechu pierworodnym nie mówi, że człowiek jest zasadniczo istotą złą.
Kościół naucza dokładnie czegoś przeciwnego.
Bóg stworzył człowieka dobrym.
„Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre” (Rdz 1,31).
Grzech pierworodny wprowadził głęboką ranę w ludzką naturę.
Nie zniszczył jej całkowicie.
Ale pozostawił ją zranioną.
Rozum jest zaciemniony.
Wola osłabiona.
Namiętności nieuporządkowane.
Pozostaje skłonność do grzechu.
Śmierć weszła w ludzkie istnienie.
Dlatego człowiek doświadcza w sobie sprzeczności, której żadna technologia nie może całkowicie rozwiązać.
Święty Paweł wyraża to doświadczenie z niezwykłą siłą:
„Nie czynię bowiem dobra, którego chcę, ale czynię to zło, którego nie chcę” (Rz 7,19).
Możemy rozwijać niezwykłe technologie i nadal być zdolni do nienawiści.
Możemy przedłużyć życie i nadal być egoistami.
Możemy zwiększyć pamięć i nadal być pyszni.
Możemy zwiększyć zdolności poznawcze i nadal być niezdolni do prawdziwej miłości.
Możemy budować coraz inteligentniejsze maszyny i nadal nie potrafić uczynić ludzkiego serca bardziej świętym.
Tutaj pojawia się fundamentalna prawda:
postęp techniczny nie jest automatycznie równoznaczny z postępem moralnym.
7. Człowiek może zmienić wiele rzeczy, nie zmieniając własnego serca
Historia współczesna pokazuje ten paradoks.
Ludzkość osiągnęła niezwykły postęp naukowy.
Ale wiedza naukowa nie wyeliminowała wojny.
Technologia nie wyeliminowała niesprawiedliwości.
Natychmiastowa komunikacja nie wyeliminowała samotności.
Media społecznościowe nie wyeliminowały izolacji.
Zaawansowana medycyna nie wyeliminowała lęku przed śmiercią.
Dobrobyt materialny nie wyeliminował niepokoju.
Edukacja nie wyeliminowała zła.
Pokazuje to, że problemu człowieka nie można sprowadzić wyłącznie do kwestii możliwości.
Człowiek nie potrzebuje jedynie większej zdolności do działania.
Potrzebuje uczyć się lepiej kochać.
I to całkowicie zmienia perspektywę.
Człowiek może posiadać niezwykłą pamięć i wykorzystywać ją do oszukiwania.
Może posiadać niezwykłą inteligencję i wykorzystywać ją do manipulowania.
Może posiadać nadzwyczajną siłę fizyczną i wykorzystywać ją do dominowania nad innymi.
Może posiadać niezwykłe narzędzia technologiczne i wykorzystywać je do niszczenia.
Chrześcijańskie pytanie nie brzmi zatem:
„Jak uczynić człowieka potężniejszym?”
Ale:
„Jak uczynić człowieka lepszym?”
A chrześcijańska odpowiedź nie jest technologią.
Jest nią łaska.
8. Prawdziwa przemiana chrześcijańska
Jest to szczególnie interesujące, ponieważ chrześcijaństwo również mówi o radykalnej przemianie człowieka.
Święty Paweł pisze:
„Przemieniajcie się przez odnowienie umysłu” (Rz 12,2).
Chrześcijańska przemiana zaczyna się we wnętrzu.
Nie polega na zastąpieniu ludzkiego ciała maszyną.
Polega na pozwoleniu, aby łaska uzdrawiała i podnosiła człowieka.
Nie dąży do stworzenia „nadczłowieka”.
Dąży do przemiany grzesznika w świętego.
Różnica jest ogromna.
Transhumanizm próbuje przekroczyć ludzką kondycję poprzez technologiczną władzę.
Chrześcijaństwo pragnie pozwolić człowiekowi, poprzez łaskę Bożą, osiągnąć jego prawdziwą pełnię.
Transhumanizm może marzyć o pokonaniu śmierci za pomocą biologii.
Chrześcijaństwo głosi zmartwychwstanie ciała.
Transhumanizm może poszukiwać technologicznie udoskonalonej ludzkości.
Chrześcijaństwo głosi ludzkość odkupioną i uwielbioną.
I tutaj znajdujemy jedną z najpiękniejszych prawd wiary chrześcijańskiej.
Odpowiedzią Boga na problem człowieka nie jest zniszczenie ludzkiej natury, lecz przyjęcie jej, uzdrowienie i wyniesienie.
9. Wcielenie niszczy fałszywą opozycję między ciałem a duchem
Centrum chrześcijaństwa stanowi Wcielenie.
„A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas” (J 1,14).
To stwierdzenie posiada ogromne konsekwencje antropologiczne.
Bóg nie zbawia człowieka przez pogardę dla jego ciała.
Syn Boży przyjął prawdziwą ludzką naturę.
Narodził się.
Dorastał.
Pracował.
Był głodny.
Był spragniony.
Męczył się.
Płakał.
Cierpiał.
Umarł.
I zmartwychwstał w ciele.
Materia nie jest zła.
Ciało nie jest więzieniem, od którego powinniśmy uciekać.
Stworzenie nie jest błędem, który powinniśmy naprawić za pomocą doskonalszej technologii.
Stworzenie jest dobre, ponieważ pochodzi od Boga.
Ale zostało zranione przez grzech i oczekuje ostatecznego odnowienia.
Dlatego chrześcijańska nadzieja nie polega na porzuceniu ciała.
Polega na zmartwychwstaniu ciała.
Credo nie mówi po prostu: „Wierzę w nieśmiertelność duszy”.
Wiara katolicka wyznaje:
„Wierzę w zmartwychwstanie ciała”.
Ta prawda jest głęboko kontrkulturowa.
Chrześcijaństwo nie obiecuje przemiany w istoty cyfrowe.
Nie obiecuje wieczności wyprodukowanej w laboratorium.
Obiecuje coś nieskończenie większego:
że sam Bóg wskrzesi człowieka.
10. Różnica między technologiczną nieśmiertelnością a życiem wiecznym
Ten punkt zasługuje na szczególną uwagę.
Załóżmy hipotetycznie, że nauka mogłaby pewnego dnia przedłużyć ludzkie życie o setki lat.
Byłoby to czymś niezwykłym.
Ale nie rozwiązałoby fundamentalnego problemu.
Ponieważ nieskończenie przedłużone życie nadal nie byłoby chrześcijańskim życiem wiecznym.
Życie wieczne nie polega po prostu na posiadaniu większej ilości czasu.
Polega na uczestnictwie w życiu Boga.
Jezus Chrystus mówi:
„A to jest życie wieczne: aby znali Ciebie, jedynego prawdziwego Boga, oraz Tego, którego posłałeś, Jezusa Chrystusa” (J 17,3).
Chrześcijańska wieczność nie jest po prostu nieskończonym trwaniem.
Jest komunią z Bogiem.
Dlatego żadna technologia nie może jej wytworzyć.
Możemy modyfikować tkanki.
Możemy zastępować narządy.
Możemy zmieniać geny.
Możemy poprawiać określone zdolności.
Ale nie możemy wyprodukować łaski uświęcającej.
Nie możemy wyprodukować Bożego dziecięctwa.
Nie możemy wyprodukować wizji uszczęśliwiającej.
Nie możemy wyprodukować nieba.
Zbawienie nie jest produktem technologicznym.
Jest darem Boga.
11. Technologia może stać się nową formą bałwochwalstwa
Bałwochwalstwo nie polega jedynie na klękaniu przed posągiem.
Może również polegać na przypisywaniu stworzeniu tego, co należy wyłącznie do Boga.
Technologia jest ludzkim wytworem.
Jest owocem rozumu, który Bóg dał człowiekowi.
Ale kiedy technologii zaczyna się ufać absolutnie, może ona stać się bożkiem.
Dzieje się tak wtedy, gdy oczekujemy od niej tego, co może dać tylko Bóg.
Kiedy oczekujemy, że wyeliminuje każdą chorobę.
Każde cierpienie.
Śmierć.
Że określi dobro i zło.
Że rozwiąże samotność.
Że nada sens życiu.
Że zdecyduje, kto może żyć.
Że ustanowi, co znaczy być człowiekiem.
W tym momencie technologia przestaje być narzędziem.
Staje się rodzajem świeckiego zbawiciela.
A historia ludzkości zna aż nazbyt dobrze niebezpieczeństwa fałszywych zbawicieli.
12. Paradoks pragnienia pokonania śmierci bez przyjęcia życia jako daru
Istnieje tutaj również głęboka sprzeczność duchowa.
Współczesny człowiek może uważać śmierć za absolutny absurd, a jednocześnie próbować usunąć ją za pomocą technologii.
Wiara chrześcijańska naucza natomiast, że śmierć jest rzeczywiście wrogiem, choć nie ma ostatniego słowa.
Święty Paweł mówi:
„Jako ostatni wróg zostanie pokonana śmierć” (1 Kor 15,26).
Chrześcijaństwo nie wychwala śmierci.
Sam Chrystus zapłakał przy grobie Łazarza.
Kościół towarzyszy chorym.
Modli się za umierających.
Udziela namaszczenia chorych.
Popiera medycynę.
Broni życia.
Ale nie obiecuje, że medycyna może przekształcić nasze ziemskie istnienie w życie trwające bez końca.
Śmierć przypomina człowiekowi, że nie jest Bogiem.
A właśnie dlatego, że nie jesteśmy Bogiem, potrzebujemy Boga.
13. Starzenie się: absolutny wróg czy wezwanie do nadziei?
Jedną z nadziei transhumanizmu jest pokonanie starzenia się.
Z medycznego punktu widzenia uzasadnione i pożądane jest zwalczanie chorób związanych z wiekiem.
Ale z punktu widzenia antropologii chrześcijańskiej powinniśmy odróżnić leczenie choroby od uznania śmiertelności człowieka za błąd, który technologia powinna wyeliminować.
Starość ma również wymiar duchowy.
Człowiek starszy przypomina społeczeństwu, że wartość człowieka nie zależy od jego produktywności.
Przypomina, że życia ludzkiego nie można mierzyć wyłącznie kategoriami ekonomicznymi.
Przypomina, że potrzebujemy siebie nawzajem.
I przypomina nam coś, co nasza kultura próbuje ukryć:
jesteśmy śmiertelni.
Świadomość ta może być głęboko zdrowa.
Śmierć nie powinna stać się obsesją, ale świadomość naszej śmiertelności może pomóc nam uporządkować życie.
„Naucz nas liczyć dni nasze, abyśmy osiągnęli mądrość serca” (Ps 90,12).
14. Technologia może łagodzić cierpienie, ale nie może wyjaśnić jego znaczenia
Kolejna fundamentalna różnica dotyczy cierpienia.
Medycyna powinna zwalczać cierpienie, którego można uniknąć.
Chrześcijaństwo nigdy nie naucza, że powinniśmy szukać bólu dla samego bólu.
Ale również nie twierdzi, że każde cierpienie jest pozbawione sensu.
Tutaj spotykamy jeden z wielkich misteriów wiary.
Chrystus nie usunął natychmiast całego cierpienia świata.
Wszedł w cierpienie.
Przyjął je.
Odkupił je od wewnątrz.
Krzyż jest chrześcijańską odpowiedzią na cierpienie.
Nie oznacza to, że powinniśmy odrzucać postęp medyczny.
Oznacza to, że osoba zachowuje swoją godność nawet wtedy, gdy medycyna nie może jej wyleczyć.
I jest to fundamentalna prawda w społeczeństwie, które ryzykuje utożsamienie godności ze zdrowiem, autonomią lub zdolnością produkcyjną.
Chrześcijaństwo głosi coś radykalnego:
człowiek chory nadal jest w pełni człowiekiem.
15. Co się dzieje, gdy doskonałość staje się obowiązkiem?
Transhumanizm stawia również problem społeczny.
Jeżeli określone technologie mogą zwiększać ludzkie zdolności, może pojawić się nowa forma nierówności.
Wyobraźmy sobie społeczeństwo, w którym możliwe stałyby się określone ulepszenia genetyczne, poznawcze lub neurologiczne.
Czy byłyby dobrowolne?
Czy byłyby dostępne dla wszystkich?
Czy rodzice mogliby odmówić określonych interwencji u swoich dzieci?
Czy może nadejść moment, w którym ktoś zostanie uznany za nieodpowiedzialnego dlatego, że nie „ulepszył” technologicznie swoich dzieci?
Pytania te nie należą wyłącznie do świata science fiction.
Logika efektywności mogłaby ostatecznie stworzyć nową formę presji społecznej.
Dawniej mówiono ludziom:
„Musicie być bogatsi”.
Później:
„Musicie być bardziej produktywni”.
Teraz może pojawić się nowe przesłanie:
„Musicie być biologicznie lepsi”.
Ludzkość mogłaby wówczas stworzyć nową arystokrację: opartą nie tylko na bogactwie, ale również na dostępie do technologii ulepszania człowieka.
Chrześcijaństwo musi zawsze przypominać, że żadna dodatkowa zdolność nie tworzy większej godności.
Dziecko z niepełnosprawnością nie ma mniejszej wartości niż sportowiec.
Osoba starsza nie ma mniejszej wartości niż człowiek młody.
Człowiek chory nie ma mniejszej wartości niż człowiek zdrowy.
Osoba o mniejszych zdolnościach intelektualnych nie ma mniejszej wartości niż naukowiec.
Godności nie można kupić.
Nie można jej zaprogramować.
Nie można jej wszczepić.
Nie można jej pobrać.
Nie można jej zwiększyć.
Otrzymujemy ją od Boga.
16. Niebezpieczeństwo ludzkości podzielonej na „ulepszonych” i „nieulepszonych”
Gdyby logika transhumanistyczna uległa radykalizacji, mogłoby powstać rozróżnienie między ludźmi „ulepszonymi” a ludźmi „naturalnymi”.
Postawiłoby to poważne pytanie moralne.
Czy nadal byliby równi?
Czy mieliby takie same prawa?
Czy ci, którzy odrzuciliby określone technologie, byliby uznawani za gorszych?
Czy zdolność technologiczna stałaby się kryterium selekcji społecznej?
Historia uczy nas, że konsekwencje mogą być katastrofalne, gdy społeczeństwo zaczyna klasyfikować ludzi według ich wartości.
Doktryna chrześcijańska oferuje zupełnie inne kryterium:
każdy człowiek posiada nienaruszalną godność, ponieważ został stworzony na obraz Boga.
Godność ta nie wzrasta wraz z inteligencją.
Nie zmniejsza się z powodu choroby.
Nie znika wraz z wiekiem.
Nie zależy od autonomii.
Nie zależy od produktywności.
Nie zależy od poziomu rozwoju technologicznego.
17. Ciało jako przedmiot konsumpcji
Innym niebezpieczeństwem jest przekształcenie ciała w produkt konsumpcyjny.
Dziś zmieniam ubrania.
Jutro zmieniam ciało.
Dziś modyfikuję swój wygląd.
Jutro modyfikuję swoje zdolności.
Logika rynku może wkroczyć w najbardziej intymny wymiar osoby.
Ciało przestaje być przyjmowane jako część własnej tożsamości i staje się konfigurowalną platformą.
Antropologia chrześcijańska naucza natomiast, że nie jestem po prostu użytkownikiem, który posiada ciało.
Jestem osobą cielesną.
Moje ciało należy do mojego bytu.
Nie oznacza to, że każda modyfikacja ciała jest moralnie niedopuszczalna. Istnieją uzasadnione interwencje medyczne i konieczne terapie.
Oznacza to, że ciało nie może być uważane za moralnie neutralny materiał, którym możemy dowolnie manipulować bez odniesienia do prawdy o osobie.
18. Wolność nie oznacza możliwości robienia wszystkiego
Tutaj pojawia się kolejny fundamentalny punkt.
Jednym z najczęściej używanych słów w naszej kulturze jest „wolność”.
Ale wolność chrześcijańska nie oznacza:
„Mogę robić wszystko, czego chcę”.
Oznacza:
„Jestem zdolny wybrać dobro”.
Człowiek może być technicznie niezwykle wolny, a moralnie głęboko zniewolony.
Może posiadać nieskończone możliwości, a mimo to nie być zdolnym do panowania nad swoimi namiętnościami.
Może mieć dostęp do niezliczonych technologii, a jednocześnie nie wiedzieć, dlaczego żyje.
Może kontrolować maszyny i nie potrafić kontrolować własnego gniewu.
Może zmieniać swoje ciało i nie wiedzieć, kim jest.
Prawdziwa wolność wymaga prawdy.
Chrystus mówi:
„Poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli” (J 8,32).
Dlatego ludzka wolność potrzebuje prawdy o człowieku.
Jeśli nie wiemy, czym jest człowiek, nie możemy również wiedzieć, co oznacza go szanować.
19. Prawdziwy postęp: doskonalić osobę, a nie produkować produkt
Kościół nie jest powołany do odrzucania wszelkiego postępu.
Jest powołany do rozeznawania.
Chrześcijanin może szczerze cieszyć się z postępu naukowego, który leczy choroby, łagodzi cierpienie i pomaga ludziom.
Ale musi pamiętać, że istnieje różnica między:
postępem technicznym
a
postępem ludzkim.
Pierwszy poszerza nasze możliwości.
Drugi poprawia sposób, w jaki z nich korzystamy.
Możemy mieć więcej technologii i mniej mądrości.
Więcej informacji i mniej prawdy.
Więcej komunikacji i mniej wspólnoty.
Więcej możliwości ingerencji i mniej roztropności.
Więcej władzy i mniej cnoty.
Dlatego prawdziwie chrześcijańskie pytanie wobec postępu naukowego nie brzmi:
„Czy powinniśmy zatrzymać postęp?”
Ale:
„Jakiego rodzaju postępu chcemy?”
20. Cnota roztropności wobec fascynacji technologią
Tradycja katolicka daje nam niezwykłe narzędzie do oceny tych kwestii: roztropność.
Roztropność nie jest lękiem.
Nie jest irracjonalnym odrzucaniem nowości.
Nie oznacza powrotu do przeszłości.
Roztropność oznacza właściwe rozważenie sposobu osiągnięcia prawdziwego dobra.
Wobec nowej technologii chrześcijanin powinien pytać:
Do czego służy?
Komu przynosi korzyść?
Kogo może skrzywdzić?
Czy szanuje godność człowieka?
Czy szanuje integralność fizyczną?
Czy szanuje życie?
Czy stworzy nowe formy nierówności?
Czy sprzyja cnocie, czy karmi próżność?
Czy pomaga człowiekowi wypełnić swoje powołanie, czy czyni z niego przedmiot?
Czy promuje służbę, czy dominację?
Czy jest używana do leczenia, czy do zaspokojenia obsesji kontroli?
Pytania te są znacznie ważniejsze niż fascynacja wywołana przez nową technologię.
21. Chrześcijanin nie powinien bać się nauki
Trzeba powiedzieć to jasno.
Wiara katolicka nie ma powodu bać się nauki.
Nauka bada stworzenie.
A stworzenie należy do Boga.
Sam ludzki rozum jest również darem Boga.
Dlatego badania naukowe mogą być formą służby bliźniemu.
Lekarz badający chorobę pragnie łagodzić cierpienie.
Naukowiec opracowujący terapię może dokonywać dzieła miłosierdzia.
Inżynier opracowujący protezę może przywrócić człowiekowi samodzielność.
Naukowiec badający chorobę genetyczną może pomóc wielu rodzinom.
Wszystko to może być dobre.
Problem pojawia się wtedy, gdy technologia traci pokorę i zaczyna przedstawiać się jako kompletna filozofia życia.
Nauka może powiedzieć nam, jak działa rzeczywistość.
Ale sama z siebie nie może powiedzieć nam, jaki jest ostateczny sens naszego istnienia.
Może opisywać mózg.
Nie może dowieść, że człowiek jest tylko mózgiem.
Może opisywać DNA.
Nie może sprowadzić osoby do sekwencji genetycznej.
Może mierzyć procesy neuronalne.
Nie może właściwie sprowadzić miłości, wolności, sumienia moralnego i godności do prostych obiektów mierzalnych bez utraty istotnej części ludzkiej rzeczywistości.
22. Tajemnica ludzkiej duszy
Antropologia chrześcijańska stwierdza, że człowiek posiada duchową i nieśmiertelną duszę.
Oznacza to, że osoby nie można sprowadzić do materii.
Chociaż istnieją niezwykle ważne korelacje między aktywnością mózgu a myśleniem, nie wynika z tego, że myślenie jest po prostu maszyną biologiczną.
Człowiek posiada rozum i wolę.
Może poznawać prawdę.
Może kochać.
Może poświęcić się dla drugiego.
Może złożyć ofiarę z siebie.
Może rozpoznać moralny obowiązek nawet wtedy, gdy nikt go nie obserwuje.
Może szukać Boga.
Te wymiary wskazują na rzeczywistość, której czysto mechanistyczna perspektywa nie potrafi właściwie wyjaśnić.
Człowiek nie jest więc po prostu niezwykle złożoną maszyną.
Jest osobą.
23. Czy maszyna może mieć duszę?
Pytanie to będzie pojawiać się coraz częściej.
Sztuczna inteligencja może generować teksty, obrazy, dźwięki i odpowiedzi o niezwykłym stopniu zaawansowania.
Ale tworzenie inteligentnych odpowiedzi nie oznacza koniecznie posiadania duchowej inteligencji.
Maszyna może przetwarzać informacje.
Człowiek poznaje.
Maszyna może naśladować język.
Człowiek poszukuje prawdy.
Maszyna może wygenerować właściwą odpowiedź moralną.
Człowiek doświadcza obowiązku moralnego.
Maszyna może odtwarzać wyrazy uczuć.
Człowiek naprawdę kocha.
Nie można rozwiązać tej kwestii po prostu przez obserwację zewnętrznego zachowania.
Antropologia chrześcijańska uważa osobę ludzką za nosiciela wymiaru duchowego, którego nie można sprowadzić do przetwarzania informacji.
Dlatego teologicznie błędne byłoby myślenie, że możemy przenieść naszą duszę do maszyny, zapisując w niej wystarczającą ilość informacji.
Dusza ludzka nie jest plikiem.
Osoba nie jest oprogramowaniem.
Zmartwychwstanie nie jest kopią zapasową.
24. Marzenie o „załadowaniu” świadomości
Niektóre formy transhumanizmu zakładają, że w przyszłości możliwe będzie skopiowanie struktury mózgu człowieka i przeniesienie jej na inne podłoże.
Nawet gdyby podobna technologia mogła kiedyś odtworzyć określone wzorce neuronalne z niezwykłą dokładnością, pozostałoby fundamentalne pytanie:
Czy taka kopia byłaby rzeczywiście tą samą osobą?
Z punktu widzenia antropologii chrześcijańskiej osoba nie utożsamia się po prostu ze zbiorem danych.
Tożsamość osobowa posiada jedność cielesną i duchową.
Duszy nie można przenieść jak pliku.
Życie ludzkie nie jest programem komputerowym.
Dlatego chrześcijaństwo oferuje nadzieję nieskończenie głębszą niż „cyfrowa nieśmiertelność”.
Bóg zna każdą osobę.
Bóg nie potrzebuje jej kopiować.
Bóg może ją wskrzesić.
25. Tajemnica zmartwychwstania: prawdziwa chrześcijańska odpowiedź na transhumanizm
Nauka o zmartwychwstaniu ciała jest być może najgłębszą odpowiedzią Kościoła na marzenie o technologicznym pokonaniu śmierci.
Święty Paweł głosi:
„Sieje się ciało cielesne, powstaje ciało duchowe” (1 Kor 15,44).
Chrześcijańska nadzieja nie polega na ucieczce od cielesności.
Polega na tym, że Bóg doprowadzi ludzkie ciało do pełni, która nieskończenie przewyższa każdą możliwość technologiczną.
Ciało uwielbione nie będzie maszyną.
Nie będzie sztucznie ulepszoną wersją.
Będzie ludzkim ciałem przemienionym mocą Boga.
Oto różnica między technologicznym projektem samousprawiedliwienia i samozbawienia a chrześcijańskim odkupieniem.
Pierwszy mówi:
„Pokonamy samych siebie”.
Drugi głosi:
„Bóg nas zbawi”.
Pierwszy rodzi się z samowystarczalności.
Drugi z łaski.
26. Duchowe niebezpieczeństwo pychy technologicznej
Technologia może sprzyjać szczególnie subtelnej formie pychy.
Współczesny człowiek może dojść do przekonania:
„Jeśli mogę to zrobić, nie muszę akceptować żadnych ograniczeń”.
Ale ograniczenie nie zawsze jest wrogiem wolności.
Czasami ukazuje naszą kondycję stworzenia.
Dziecko musi otrzymywać.
Chory potrzebuje pomocy.
Osoba starsza potrzebuje opieki.
Człowiek potrzebuje odpoczynku.
Wszyscy potrzebujemy przebaczenia.
Wszyscy potrzebujemy kochać i być kochani.
Wszyscy potrzebujemy Boga.
Kultura samowystarczalności uważa te zależności za wady.
Antropologia chrześcijańska może postrzegać je również jako możliwości komunii.
Człowiek nie został stworzony po to, aby być samowystarczalny.
Został stworzony dla Boga i dla innych.
27. Łaska nie niszczy natury: udoskonala ją
Jednym z wielkich stwierdzeń tradycji katolickiej jest to, że łaska nie niszczy natury, lecz ją udoskonala.
To ma fundamentalne znaczenie.
Chrześcijańska odpowiedź na transhumanizm nie polega na pogardzie dla ludzkiej natury.
Polega na uznaniu, że ludzka natura posiada własną doskonałość, a ponadto jest powołana do nadprzyrodzonego wyniesienia.
Człowiek został stworzony dla czegoś większego niż nieskończenie przedłużone istnienie biologiczne.
Został stworzony dla Boga.
Ludzkie powołanie nieskończenie przewyższa każdy projekt technologicznego ulepszania.
Celem człowieka nie jest stanie się istotą technologicznie doskonalszą.
Celem jest stanie się, przez łaskę, dzieckiem Boga i uczestnikiem Jego życia.
28. Świętość jest prawdziwym „udoskonaleniem” człowieka
Możemy tutaj użyć prowokującego sformułowania:
Kościół również wierzy w doskonalenie człowieka.
Ale nazywa je świętością.
Święty nie jest kimś biologicznie lepszym.
Jest kimś, czyja wola została upodobniona do Boga.
Święty Franciszek z Asyżu nie potrzebował ulepszonej inteligencji.
Święta Teresa z Ávili nie potrzebowała implantów neuronalnych.
Święty Józef nie potrzebował sztucznego przedłużania życia.
Męczennicy nie potrzebowali eliminacji cierpienia.
Chrześcijańska wielkość nie polega na posiadaniu większej władzy.
Polega na większej miłości.
Świętość jest zatem radykalną krytyką ideału transhumanistycznego, gdy rozumie się go jako absolutne samoprzekraczanie.
Święty nie mówi:
„Sam stanę się doskonały”.
Mówi:
„Panie, uczyń mnie świętym”.
29. Co katolik powinien zrobić wobec transhumanizmu?
Nie wystarczy krytykować transhumanizmu na poziomie intelektualnym.
Chrześcijanin powinien żyć konkretnie.
Po pierwsze, powinien mieć zdrową relację z technologią.
Nie demonizować jej.
Ale również nie ubóstwiać.
Używać jej.
Nie służyć jej.
Po drugie, powinien odkryć na nowo sens bycia stworzeniem.
Być wdzięcznym za życie.
Wdzięcznym za ciało.
Wdzięcznym za zdrowie.
Wdzięcznym za rozum.
Ale również uznawać własne ograniczenia.
Po trzecie, powinien odkryć na nowo cnotę umiarkowania.
Nie wszystko, co technicznie możliwe, jest konieczne.
Nie wszystko, co nowe, jest lepsze.
Nie każda wygoda poprawia życie.
Nie każda optymalizacja przynosi szczęście.
Po czwarte, powinien na nowo odkryć życie sakramentalne.
Ponieważ żadne urządzenie nie może udzielić łaski uświęcającej.
Żadna sztuczna inteligencja nie może odpuścić grzechów.
Żadna technologia nie może konsekrować Eucharystii.
Żadna maszyna nie może zastąpić nadprzyrodzonego spotkania z Chrystusem.
30. Eucharystia wobec marzenia o technologicznej nieśmiertelności
Istnieje tutaj głęboko piękny kontrast.
Transhumanizm marzy o zachowaniu życia.
Kościół daje człowiekowi Chleb Życia.
Chrystus mówi:
„Ja jestem chlebem życia; kto do Mnie przychodzi, nie będzie łaknął” (J 6,35).
Technologia może próbować przedłużyć nasze biologiczne istnienie.
Chrystus oferuje życie wieczne.
Różnica jest nieskończona.
Eucharystia nie czyni magicznie ciała biologicznie nieśmiertelnym.
Ale jednoczy chrześcijanina z Chrystusem i kieruje całe jego istnienie ku zmartwychwstaniu.
Chrześcijanin nie musi wynajdywać technologii, aby uciec od śmierci.
Musi żyć w jedności z Tym, który pokonał śmierć.
31. Spowiedź wobec marzenia o sztucznej doskonałości
Istnieje również kontrast między logiką transhumanistyczną a sakramentem Pokuty.
Transhumanizm może mówić:
„Usuń swoje wady”.
Ewangelia mówi:
„Nawracaj się”.
Różnica jest głęboka.
Grzech nie jest po prostu błędem programowania.
Nie jest wadą biologiczną.
Nie jest anomalią, którą można naprawić za pomocą inżynierii.
Jest zerwaniem relacji z Bogiem.
Dlatego wymaga skruchy.
Wymaga łaski.
Wymaga miłosierdzia.
Wymaga odkupienia.
Modyfikacja genetyczna nie może przebaczyć grzechu.
Interfejs mózgowy nie może przywrócić przyjaźni z Bogiem.
Maszyna nie może zastąpić sakramentu pojednania.
Człowiek potrzebuje czegoś, czego żadna technologia nie może wyprodukować:
przebaczenia.
32. Rodzina wobec laboratorium
Również rodzina musi na nowo odkryć swoją misję.
W kulturze obsesyjnie zainteresowanej inżynierią ludzkiego życia istnieje ryzyko, że nawet dzieci będą traktowane jako projekty.
„Jaki chcę, żeby był mój syn?”
„Jakie zdolności chcę, żeby posiadał?”
„Jakie cechy chcę wybrać?”
Ale dziecko nie jest produktem.
Jest darem.
Rodzice otrzymują osobę, która nie należy do nich w sposób absolutny.
Nie są producentami ludzi.
Są opiekunami.
Ojcostwo i macierzyństwo są przede wszystkim aktami przyjęcia.
W ten sposób rodzina chrześcijańska może stać się jednym z miejsc, w których zachowuje się prawdę, o której kultura technologiczna mogłaby zapomnieć:
człowiek nie musi być zaprojektowany, aby zasługiwać na miłość.
33. Wychowanie dzieci w kulturze technologicznej
Katoliccy rodzice mają tutaj ogromną odpowiedzialność.
Nie wystarczy zakazywać określonych technologii.
Dzieci muszą nauczyć się je oceniać.
Powinny rozumieć, że ekran nie jest wrogiem.
Ale nie jest również przyjacielem.
Sztuczna inteligencja może być użyteczna.
Ale nie może zastąpić sumienia.
Sieć społecznościowa może łączyć ludzi.
Ale nie może zastąpić prawdziwej przyjaźni.
Narzędzie technologiczne może pomagać w nauce.
Ale nie może zastąpić osobistego wysiłku.
Aplikacja może przypominać nam o modlitwie.
Ale nie może kochać Boga za nas.
Technologia powinna zajmować swoje miejsce:
narzędzie, nigdy pan.
34. Życie chrześcijańskie jako szkoła zależności
Być może jednym z największych duchowych wyzwań transhumanizmu jest ponowne odkrycie wartości zależności.
Zależymy od Boga.
Zależymy od naszych rodziców.
Zależymy od rodziny.
Zależymy od przyjaciół.
Zależymy od tych, którzy opiekują się nami, gdy chorujemy.
I ostatecznie całkowicie zależymy od Boga w kwestii naszego zbawienia.
Współczesna kultura często interpretuje zależność jako upokorzenie.
Chrześcijaństwo może pokazać, że przyjmowanie również jest formą miłości.
Dziecko otrzymuje.
Chory otrzymuje.
Starszy człowiek otrzymuje.
Ubogi otrzymuje.
I my również nieustannie otrzymujemy.
Samo istnienie jest otrzymane.
35. Człowiek nie musi stawać się Bogiem, ponieważ Bóg stał się człowiekiem
Tutaj znajdujemy być może najpiękniejszą odpowiedź na całe zagadnienie.
Współczesny człowiek może marzyć o staniu się boskim poprzez technologię.
Chrześcijaństwo głosi coś nieskończenie bardziej zdumiewającego:
Bóg stał się człowiekiem.
To nie człowiek wzniósł się do Boga.
To Bóg zstąpił do człowieka.
Nie musimy sami produkować swojej boskości.
Bóg zaoferował nam uczestnictwo w swoim życiu.
Tradycja chrześcijańska nazywa ten proces przebóstwieniem lub uczestnictwem w życiu Bożym przez łaskę.
Święty Piotr mówi o możliwości stania się „uczestnikami Boskiej natury” (2 P 1,4).
To przebóstwienie nie oznacza, że stajemy się bogami z natury.
Oznacza, że przez łaskę uczestniczymy w życiu Boga.
Różnica jest absolutna.
Radykalny transhumanizm może mówić:
„Staniemy się jak bogowie dzięki naszym zdolnościom”.
Chrześcijaństwo mówi:
„Bóg czyni nas swoimi dziećmi przez łaskę”.
Jedno jest samowystarczalnością.
Drugie jest darem.
36. Pokora jako cnota technologiczna
Być może jedną z cnót, których najbardziej potrzebujemy w XXI wieku, jest pokora.
Nie fałszywa pokora, która gardzi rozumem.
Ale prawdziwa pokora, która uznaje prawdę.
Technologia może dokonywać rzeczy niezwykłych.
Ale nie może odpowiadać za nas na ostateczne pytania:
Skąd pochodzę?
Dlaczego istnieję?
Czym jest dobro?
Dlaczego powinienem kochać?
Dlaczego powinienem przebaczać?
Co dzieje się po śmierci?
Dlaczego istnieje raczej coś niż nic?
Kim jest Bóg?
Czym jest szczęście?
Żadna maszyna nie może sama rozwiązać tych pytań.
Człowiek potrzebuje nauki.
Ale potrzebuje również filozofii.
Potrzebuje moralności.
Potrzebuje religii.
I potrzebuje Objawienia.
37. Kościół wobec przyszłości: ani technofobia, ani technolatria
Stanowisko katolickie nie powinno popadać w żadną z dwóch skrajności.
Z jednej strony technofobia, która uważa każdą innowację za podejrzaną.
Z drugiej technolatria, która uważa każdą innowację za postęp moralny.
Oba stanowiska są niewystarczające.
Chrześcijanin powinien podążać trzecią drogą:
rozeznaniem.
Przyjmować dobro.
Odrzucać zło.
Korygować to, co niebezpieczne.
Regulować to, co wymaga ograniczeń.
Promować badania ukierunkowane na prawdziwe dobro człowieka.
I zawsze pamiętać, że technologia powinna być podporządkowana osobie.
38. Wielkie pytanie naszych czasów
Decydującym pytaniem nie będzie po prostu to, ile technologia będzie mogła zrobić.
Prawdopodobnie będzie mogła zrobić bardzo wiele.
Pytanie będzie brzmiało:
„Co zrobimy z tą władzą?”
Nóż może służyć do przygotowania jedzenia albo do zabijania.
Inżynieria genetyczna może leczyć albo być wykorzystywana do selekcjonowania i eliminowania ludzi.
Sztuczna inteligencja może pomagać albo manipulować.
Neurotechnologia może rehabilitować albo kontrolować.
Biotechnologia może leczyć albo stać się narzędziem dyskryminacji.
Przyszłość ludzkości nie będzie więc zależała wyłącznie od genialnych naukowców.
Będzie zależała również od ludzi cnotliwych.
Będziemy potrzebować nauki.
Ale jeszcze bardziej będziemy potrzebować mądrości.
39. Prawdziwym wrogiem nie jest maszyna, lecz grzech
To stwierdzenie zasługuje na zapamiętanie.
Podstawowym problemem nie jest to, że maszyny staną się zbyt potężne.
Problem polega na tym, że ludzkie serce nadal jest zranione przez grzech.
Potężna technologia w rękach człowieka cnotliwego może stać się narzędziem dobra.
Potężna technologia w rękach człowieka opanowanego przez pychę może stać się narzędziem zniszczenia.
Chrześcijaństwo nie proponuje więc jedynie ulepszania narzędzi.
Proponuje nawrócenie serca.
„Stwórz, o Boże, we mnie serce czyste” (Ps 51,12).
Ta modlitwa pozostanie potrzebna nawet wtedy, gdy ludzkość będzie posiadała technologie niewyobrażalne dla nas dzisiaj.
40. Przyszłość nie należy do człowieka, który wszystko kontroluje
Współczesna mentalność może sugerować, że idealnym człowiekiem będzie ten, kto całkowicie kontroluje swoje ciało, swoje środowisko, swoją inteligencję, długość swojego życia, a w końcu własne istnienie.
Antropologia chrześcijańska przedstawia zupełnie inny obraz.
Prawdziwie wielkim człowiekiem nie jest ten, kto wszystko kontroluje.
Jest nim ten, kto uczy się dawać siebie.
Sam Chrystus jest najwyższym wzorem.
Nie zbawia świata poprzez samowystarczalność.
Zbawia go przez posłuszeństwo i miłość.
„Uniżył samego siebie, stawszy się posłusznym aż do śmierci — i to śmierci krzyżowej” (Flp 2,8).
Tutaj znajdujemy całkowite odwrócenie Babel.
Babel mówi:
„Wstąpmy do nieba”.
Chrystus mówi:
„Niech się stanie Twoja wola”.
Babel przedstawia pychę.
Chrystus przedstawia posłuszeństwo.
Babel chce zdobywać.
Chrystus oddaje siebie.
Babel chce stać się wielki własnymi siłami.
Chrystus staje się mały, aby zbawić.
I właśnie tutaj znajdujemy prawdziwą chrześcijańską odpowiedź na pychę technologiczną.
41. Nie potrzebujemy „nadczłowieka”: potrzebujemy świętych
Współczesne społeczeństwo może marzyć o ludziach szybszych, inteligentniejszych, odporniejszych, żyjących dłużej i posiadających większe zdolności.
Kościół marzy o czymś innym.
O świętych mężczyznach.
O świętych kobietach.
O świętych ojcach.
O świętych matkach.
O świętych kapłanach.
O świętej młodzieży.
O świętych osobach starszych.
O świętych naukowcach.
O świętych lekarzach.
O świętych inżynierach.
O świętych programistach.
O świętych przedsiębiorcach.
Ponieważ człowiek niezwykle inteligentny, ale moralnie zepsuty, może wyrządzić ogromne szkody.
Naukowiec natomiast, który naprawdę kocha Boga i bliźniego, może wykorzystać swoją wiedzę jako służbę.
Nie chodzi więc tylko o zwiększanie zdolności.
Chodzi o skierowanie tych zdolności ku dobru.
42. Prosta zasada oceny technologii
Wobec każdej przyszłej innowacji katolik może zadać pięć pytań:
Po pierwsze: czy chroni ludzką godność, czy ją podważa?
Po drugie: czy służy osobie, czy przekształca osobę w przedmiot?
Po trzecie: czy leczy chorobę, czy próbuje arbitralnie na nowo zdefiniować, co znaczy być człowiekiem?
Po czwarte: czy promuje dobro wspólne, czy tworzy nowe formy dominacji?
Po piąte: czy pomaga mi lepiej żyć moim powołaniem, czy karmi moją pychę?
Pytania te nie rozwiążą wszystkich problemów naukowych.
Ale pomogą nam zachować właściwą perspektywę.
43. Odpowiedź duszpasterska: formować sumienia, a nie wzbudzać lęk
Kościół ma również odpowiedzialność duszpasterską.
Nie może ograniczyć się do stwierdzenia:
„Technologia jest niebezpieczna”.
Powinien formować sumienia zdolne do rozeznania.
Katolicy powinni znać antropologię chrześcijańską.
Powinni rozumieć, czym jest osoba.
Czym jest ciało.
Czym jest dusza.
Czym jest wolność.
Czym jest sumienie.
Czym jest grzech.
Czym jest łaska.
Czym jest odkupienie.
Czym jest zmartwychwstanie.
Bez tych podstaw debata o technologii sprowadza się do zwykłych opinii.
Dzięki nim możemy dokonywać prawdziwego rozeznania moralnego.
44. Duszpasterstwo w epoce technologicznej
Parafie i wspólnoty katolickie powinny coraz częściej mówić o tych kwestiach.
Nie tylko w sposób defensywny.
Ale również pozytywny.
Młodzi ludzie muszą nauczyć się, że ich wartość nie zależy od „polubień”.
Że ich inteligencja nie określa ich godności.
Że ich ciało nie jest przedmiotem konsumpcji.
Że choroba nie czyni ich ludźmi gorszymi.
Że śmierć nie oznacza, iż ich życie było porażką.
Że technologia może być używana bez przekształcania jej w religię.
Że modlitwa pozostaje potrzebna nawet wtedy, gdy maszyny mogą odpowiadać na pytania.
Że spowiedź pozostaje potrzebna nawet wtedy, gdy aplikacje mogą pomagać w poprawianiu określonych nawyków.
Że Eucharystia pozostaje centrum życia chrześcijańskiego nawet wtedy, gdy świat może połączyć się cyfrowo w ciągu kilku sekund.
I że żadna maszyna nigdy nie będzie mogła zastąpić Chrystusa.
45. Prawdziwa rewolucja: ponowne odkrycie sensu bycia stworzeniem
Być może wielkim duchowym zadaniem naszych czasów jest ponowne odkrycie słowa, które wprawia nowoczesność w zakłopotanie:
stworzenie.
Jesteśmy stworzeniami.
I jest to dobra wiadomość.
Oznacza to, że nie musimy sami wymyślać swojego fundamentu.
Nie musimy sami uzasadniać swojego istnienia.
Nie musimy przemieniać się w bogów.
Nie musimy nieustannie udowadniać swojej wartości.
Bóg nas chciał.
Bóg nas podtrzymuje.
Bóg nas wzywa.
Bóg nas odkupuje.
Bóg na nas czeka.
Bycie stworzeniem nie jest upokorzeniem.
Jest korzeniem wdzięczności.
Zakończenie: od pychy Babel do pokory Chrystusa
Transhumanizm stawia niektóre z najważniejszych pytań, z którymi ludzkość będzie musiała zmierzyć się w nadchodzących dziesięcioleciach.
Co możemy zmienić?
Co powinniśmy zmienić?
Co oznacza udoskonalenie człowieka?
Jakie istnieją granice?
Kto je ustanawia?
Jaka relacja powinna istnieć między technologią a godnością?
Co się stanie, gdy będziemy mogli głęboko ingerować w ludzką biologię?
Na te pytania nie można odpowiedzieć wyłącznie w laboratoriach.
Potrzebują filozofii.
Potrzebują etyki.
Potrzebują prawa.
A przede wszystkim potrzebują prawdziwej antropologii.
Antropologia chrześcijańska zaczyna od prostego, ale rewolucyjnego stwierdzenia:
Człowiek jest stworzeniem.
Nie jest Bogiem.
Ale został stworzony na obraz Boga.
Nie jest doskonały.
Ale został stworzony dla doskonałości.
Nie jest z natury nieśmiertelny.
Ale jest powołany do życia wiecznego.
Jest zraniony przez grzech.
Ale może zostać uzdrowiony przez łaskę.
Jego ciało jest śmiertelne.
Ale jest przeznaczone do zmartwychwstania.
Nie może sam się zbawić.
Ale został odkupiony przez Chrystusa.
To jest zasadnicza różnica.
Transhumanizm, gdy staje się ideologią absolutnego samodoskonalenia, marzy o przekroczeniu człowieka dzięki własnej sile człowieka.
Chrześcijaństwo głosi, że człowiek osiąga swoją prawdziwą wielkość wtedy, gdy przestaje pretendować do bycia Bogiem i pokornie przyjmuje od Boga to, czego nigdy nie mógłby dać sam sobie.
Technologia może dać nam niezwykłe narzędzia.
Może leczyć.
Może pomagać.
Może łagodzić.
Może poprawiać wiele warunków naszego życia.
Dlatego powinniśmy być za nią wdzięczni i odpowiedzialnie z niej korzystać.
Ale nigdy nie powinniśmy mylić narzędzia ze zbawicielem.
Ponieważ żadna maszyna nie może odkupić od grzechu.
Żaden algorytm nie może udzielić łaski.
Żaden implant nie może wytworzyć świętości.
Żadne laboratorium nie może wyprodukować życia wiecznego.
Żadna sztuczna inteligencja nie może zająć miejsca Boga.
I żadna technologia nigdy nie będzie mogła odpowiedzieć na najgłębsze pytanie ludzkiego serca:
„Po co zostałem stworzony?”
Chrześcijańska odpowiedź pozostaje niezmienna:
„Zostałeś stworzony dla Boga”.
Święty Augustyn wyraził to słowami, które przetrwały wieki:
„Stworzyłeś nas bowiem dla siebie, Panie, i niespokojne jest nasze serce, dopóki nie spocznie w Tobie”.
To jest punkt, którego żadna rewolucja technologiczna nie może zmienić.
Człowiek może przekształcać świat.
Może budować maszyny.
Może badać wszechświat.
Może zmieniać niektóre aspekty swojego organizmu.
Może rozwijać niezwykłe narzędzia.
Ale nigdy nie przestanie być stworzeniem.
I właśnie dlatego, że jest stworzeniem, jego wielkość nie polega na kontrolowaniu wszystkiego.
Polega na pokornym uznaniu, od Kogo otrzymał swoje istnienie.
Prawdziwym pytaniem przyszłości nie będzie to, czy będziemy w stanie stać się czymś więcej niż ludźmi.
Będzie nim pytanie, czy wreszcie nauczymy się być naprawdę ludźmi.
A dla chrześcijanina bycie naprawdę człowiekiem oznacza życie zgodne z prawdą o własnej naturze, uznanie rany grzechu, przyjęcie łaski, kochanie Boga ponad wszystko, kochanie bliźniego i podążanie ku celowi, dla którego zostaliśmy stworzeni:
ku wiecznej komunii z Bogiem.
Nie potrzebujemy produkować nowego człowieka.
Potrzebujemy Chrystusa, który czyni wszystko nowe.
„Oto czynię wszystko nowe” (Ap 21,5).
To jest prawdziwa przyszłość człowieka.
Nie pycha Babel.
Nie iluzja zbawienia zbudowanego własnymi rękami.
Ale Chrystus.
Łaska.
Odkupienie.
Zmartwychwstanie.
I życie wieczne.
