Powiązane artykuły
Wprowadzenie: gdy Kościół śpiewa o Sądzie Ostatecznym w Boże Narodzenie
W każdą Noc Bożego Narodzenia, gdy świat wypełnia się światłami, słodkimi kolędami i pośpiesznym konsumpcjonizmem, Kościół — w niektórych bardzo konkretnych miejscach — odważa się uczynić coś niepokojącego: śpiewa o końcu świata.
Nie o żłóbku.
Nie o aniołach.
Nie o pasterzach.
O Sądzie Ostatecznym.
I czyni to, wkładając w usta śpiewaka — tradycyjnie dziecka lub młodego człowieka — pogańskie proroctwo, starsze niż Chrystus, wypowiedziane przez tajemniczą kobietę starożytności: Sybillę.
Dlaczego Kościół zachował tę pieśń?
Dlaczego przez wieki była ona śpiewana w oficjalnej liturgii?
I co ma nam do powiedzenia dzisiaj, w świecie, który zapomniał o sensie sądu, grzechu i prawdziwej nadziei?
Idźmy krok po kroku.
1. Kim była Sybilla? Pogański głos, który zapowiedział Chrystusa
W świecie grecko-rzymskim Sybille były kobietami proroczymi, uważanymi za rzeczniczki bogów. Nie należały do narodu żydowskiego ani nie znały Objawienia biblijnego, lecz starożytna tradycja przypisywała im szczególną mądrość dotyczącą losów świata.
Istniało kilka Sybilli (z Kume, z Erytrei, z Delf…), lecz jedno proroctwo zwróciło szczególną uwagę pierwszych chrześcijan: wizja końca czasów, Sądu Ostatecznego oraz Króla, który przyjdzie sądzić żywych i umarłych.
Święty Augustyn, bynajmniej nie naiwny teolog, cytuje Sybillę Erytrejską z szacunkiem w Państwie Bożym. I nie był w tym odosobniony: Laktancjusz, św. Izydor z Sewilli oraz inni Ojcowie Kościoła widzieli w tym proroctwie wyraźny przykład tego, co teologia nazywa:
„Semina Verbi” — ziarnami Słowa rozsianymi przez Boga także poza Izraelem.
Innymi słowy: Bóg nie pozostawił świata pogańskiego bez świadectwa.
2. Tekst Pieśni Sybilli: Boże Narodzenie, które mówi o Sądzie
Rdzeń Pieśni Sybilli jest mocny i bezkompromisowy, pozbawiony wszelkiego sentymentalizmu. Głosi on:
- Dzień Sądu
- Chwalebne przyjście Chrystusa
- Oddzielenie sprawiedliwych od niesprawiedliwych
- Osobistą odpowiedzialność każdej duszy
Jeden z najbardziej znanych wersów mówi:
„W dniu Sądu
okaże się, kto służył.”
Nie ma tu sentymentalizmu.
Nie ma ucieczki.
Nie ma duchowego znieczulenia.
I właśnie dlatego Kościół umieścił tę pieśń w Nocy Bożego Narodzenia: ponieważ Dziecię narodzone w Betlejem jest tym samym Sędzią, który powróci w chwale.
Jak mówi Pismo Święte:
„Syn Człowieczy przyjdzie w chwale Ojca swego razem z aniołami i wtedy odda każdemu według jego postępowania.”
(Mt 16,27)
Boże Narodzenie to nie tylko czułość.
To czysta eschatologia.
3. Dlaczego Kościół przyjął pogańskie proroctwo?
Tutaj kryje się jedna z najgłębszych i najbardziej aktualnych lekcji.
Kościół nigdy nie bał się prawdy, skądkolwiek by pochodziła.
Jeśli coś było prawdziwe, oczyszczał to, chrzcił i podnosił.
Pieśń Sybilli ukazuje trzy fundamentalne prawdy:
1. Chrystus jest centrum historii, nawet dla tych, którzy nie znali Go wprost
2. Sąd Ostateczny nie jest średniowiecznym wymysłem, lecz intuicją wpisaną w ludzkie sumienie
3. Boże Narodzenie bez sądu staje się pustym sentymentalizmem
Sybilla nie zapowiada łagodnego Mesjasza, lecz sprawiedliwego Króla. I to w pełni odpowiada wierze katolickiej:
„Oto nadchodzi z obłokami i ujrzy Go wszelkie oko.”
(Ap 1,7)
4. Zanik Pieśni: gdy przestaliśmy mówić o Sądzie
Przez wieki Pieśń Sybilli była oficjalnie śpiewana w liturgii Nocy Bożego Narodzenia, zwłaszcza w Hiszpanii, Francji i we Włoszech.
Dlaczego niemal całkowicie zanikła?
Ponieważ przestaliśmy mówić o grzechu,
przestaliśmy mówić o piekle,
przestaliśmy mówić o sądzie.
A Boże Narodzenie bez sądu jest Bożym Narodzeniem bez nawrócenia.
Tam, gdzie nie ma sądu, nie ma odpowiedzialności.
Tam, gdzie nie ma odpowiedzialności, nie ma odkupienia.
A tam, gdzie nie ma odkupienia… Chrystus staje się dekoracją.
5. Aktualność teologiczna dziś: Sybilla wobec świata nowoczesnego
Żyjemy w kulturze, która:
- Zaprzecza istnieniu grzechu
- Ośmiesza sąd
- Sprowadza wiarę do dobrostanu emocjonalnego
Pieśń Sybilli potrząsa nami i przypomina, że:
- Historia ma swój koniec
- Nasze życie ma wagę wieczną
- Bóg jest miłosierny, ale także sprawiedliwy
Jak mówi św. Paweł:
„Wszyscy bowiem staniemy przed trybunałem Chrystusa.”
(Rz 14,10)
Nie po to, by nas przerazić, lecz by nas obudzić.
6. Praktyczny przewodnik teologiczno-pasterski
Jak przeżywać Boże Narodzenie w świetle Pieśni Sybilli
1. Odkryć na nowo rachunek sumienia w Adwencie
Nie jako obsesyjne poczucie winy, lecz jako prawdę pełną miłości. Zadaj sobie pytania:
- Komu naprawdę służę?
- Jakie miejsce zajmuje Chrystus w moich decyzjach?
2. Uczyć dzieci, że Jezus jest Królem i Sędzią
Nie tylko uroczym Dzieciątkiem. Czułość bez prawdy tworzy kruchych chrześcijan.
3. Modlić się za zmarłych w Boże Narodzenie
Sąd jest ściśle związany z miłosierdziem. Boże Narodzenie jest także czasem wstawiennictwa.
4. Wprowadzić ciszę i umiar
Pieśń Sybilli śpiewa się w półmroku. Być może potrzebujemy mniej hałasu, a więcej wieczności.
5. Powrócić do spowiedzi
Nie ma lepszego przygotowania do Bożego Narodzenia niż pojednanie z Bogiem.
7. Proroctwo dla naszych czasów
Kościół nie śpiewa Sybilli z nostalgii, lecz z duchowego realizmu.
W świecie, który ucieka przed sądem, Sybilla przywraca nam prawdziwą nadzieję:
pewność, że zło nie będzie miało ostatniego słowa
i że sprawiedliwość i miłosierdzie spotkają się w pocałunku.
Chrystus rodzi się w pokorze…
lecz powróci w chwale.
I to właśnie jest przesłanie, które Kościół odważnie postanowił śpiewać w najjaśniejszą noc roku.
