{"id":6460,"date":"2026-11-19T10:45:45","date_gmt":"2026-11-19T09:45:45","guid":{"rendered":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/?p=6460"},"modified":"2026-11-19T10:45:45","modified_gmt":"2026-11-19T09:45:45","slug":"denar-tyberiusza-czy-byla-to-moneta-ktora-jezus-pokazal-w-zwiazku-z-podatkiem-dla-cezara-i-ta-sama-ktora-judasz-otrzymal-za-swoja-zdrade","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/denar-tyberiusza-czy-byla-to-moneta-ktora-jezus-pokazal-w-zwiazku-z-podatkiem-dla-cezara-i-ta-sama-ktora-judasz-otrzymal-za-swoja-zdrade\/","title":{"rendered":"Denar Tyberiusza: czy by\u0142a to moneta, kt\u00f3r\u0105 Jezus pokaza\u0142 w zwi\u0105zku z podatkiem dla Cezara, i ta sama, kt\u00f3r\u0105 Judasz otrzyma\u0142 za swoj\u0105 zdrad\u0119?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Jedna srebrna moneta, wizerunek cesarza i trzydzie\u015bci sztuk srebra wydanych za zdrad\u0119. Dwa fundamentalne wydarzenia zwi\u0105zane z M\u0119k\u0105 Chrystusa od wiek\u00f3w budz\u0105 ciekawo\u015b\u0107 historyk\u00f3w, archeolog\u00f3w i badaczy Biblii. Czy denar Tyberiusza by\u0142 rzeczywi\u015bcie monet\u0105, o kt\u00f3r\u0105 Jezus poprosi\u0142 swoich rozm\u00f3wc\u00f3w? Czy monety tego samego rodzaju mog\u0142y zosta\u0107 przekazane Judaszowi Iskariocie w zamian za wydanie Mistrza? Numizmatyka dostarcza pewnych odpowiedzi, ale stawia r\u00f3wnie\u017c pytania, kt\u00f3re zmuszaj\u0105 nas do odr\u00f3\u017cnienia tradycji, dowod\u00f3w archeologicznych i hipotez historycznych.<\/em><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Moneta w centrum dw\u00f3ch wydarze\u0144 ewangelicznych<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Spo\u015br\u00f3d licznych monet, kt\u00f3re znajdowa\u0142y si\u0119 w obiegu w I wieku, niewiele zdoby\u0142o tak\u0105 popularno\u015b\u0107 w chrze\u015bcija\u0144skiej literaturze popularyzatorskiej jak denar Tyberiusza, znany r\u00f3wnie\u017c pod nazw\u0105 <em>Tribute Penny<\/em>, czyli \u201edenar podatkowy\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Swoj\u0105 s\u0142aw\u0119 zawdzi\u0119cza mo\u017cliwemu zwi\u0105zkowi z jednym z najbardziej znanych wydarze\u0144 opisanych w Ewangelii: odpowiedzi\u0105 Jezusa Chrystusa udzielon\u0105 tym, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali Go uwik\u0142a\u0107, pytaj\u0105c, czy wolno p\u0142aci\u0107 podatek rzymski cesarzowi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Istnieje jednak jeszcze jedna kwestia, kt\u00f3ra czyni t\u0119 monet\u0119 szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105c\u0105. Czy trzydzie\u015bci srebrnik\u00f3w, kt\u00f3re Judasz Iskariota otrzyma\u0142 za wydanie swojego Mistrza, mog\u0142o by\u0107 monetami tego samego rodzaju?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To podobie\u0144stwo jest intryguj\u0105ce. W jednym wydarzeniu Jezus staje wobec pytania o pieni\u0105dz Cezara. W drugim jeden z Jego w\u0142asnych uczni\u00f3w przyjmuje pieni\u0105dze w zamian za zdrad\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trzeba jednak zacz\u0105\u0107 od fundamentalnego zastrze\u017cenia: <strong>nie znamy z pewno\u015bci\u0105 fizycznej monety, kt\u00f3r\u0105 Jezus mia\u0142 przed sob\u0105, ani dok\u0142adnego nomina\u0142u trzydziestu sztuk srebra przekazanych Judaszowi<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ewangelie dostarczaj\u0105 cennych informacji, ale nie opisuj\u0105 wszystkich szczeg\u00f3\u0142\u00f3w numizmatycznych, kt\u00f3rych potrzebowaliby\u015bmy do zidentyfikowania tych monet.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aby zrozumie\u0107, co rzeczywi\u015bcie wiemy, musimy umie\u015bci\u0107 te wydarzenia w kontek\u015bcie historycznym Palestyny I wieku.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">1. Tyberiusz Cezar: cesarz \u017cyj\u0105cy w czasach publicznej dzia\u0142alno\u015bci Jezusa Chrystusa<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy Jezus Chrystus prowadzi\u0142 swoj\u0105 publiczn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, Cesarstwem Rzymskim rz\u0105dzi\u0142 Tyberiusz Juliusz Cezar August, kt\u00f3ry panowa\u0142 od 14 do 37 roku po Chrystusie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zast\u0105pi\u0142 Augusta, pierwszego cesarza rzymskiego, i odziedziczy\u0142 imperium rozci\u0105gaj\u0105ce swoj\u0105 w\u0142adz\u0119 nad znaczn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 basenu Morza \u015ar\u00f3dziemnego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Judea znajdowa\u0142a si\u0119 pod panowaniem rzymskim od czasu, gdy Archelaos, syn Heroda Wielkiego, zosta\u0142 usuni\u0119ty z w\u0142adzy w 6 roku po Chrystusie. Terytorium to przesz\u0142o w\u00f3wczas pod bezpo\u015bredni\u0105 administracj\u0119 rzymsk\u0105 prowincji Syrii, cho\u0107 w kolejnych latach jego organizacja polityczna ulega\u0142a r\u00f3\u017cnym zmianom.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przez znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 publicznej dzia\u0142alno\u015bci Jezusa Galile\u0105 rz\u0105dzi\u0142 Herod Antypas, natomiast Judea znajdowa\u0142a si\u0119 pod bezpo\u015bredni\u0105 administracj\u0105 rzymsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ta rzeczywisto\u015b\u0107 polityczna mia\u0142a swoje konsekwencje gospodarcze i religijne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ludno\u015b\u0107 musia\u0142a funkcjonowa\u0107 w\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych w\u0142adz, podatk\u00f3w, system\u00f3w monetarnych i \u015brodk\u00f3w wymiany. W obiegu znajdowa\u0142y si\u0119 monety pochodz\u0105ce z r\u00f3\u017cnych miast i terytori\u00f3w, niekt\u00f3re bite przez lokalnych w\u0142adc\u00f3w, a inne przez w\u0142adze cesarskie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Monety, opr\u00f3cz tego, \u017ce s\u0142u\u017cy\u0142y do transakcji handlowych, przekazywa\u0142y r\u00f3wnie\u017c przes\u0142ania polityczne. Wizerunek w\u0142adcy, jego tytu\u0142y i inskrypcje wyryte na metalu nieustannie przypomina\u0142y mieszka\u0144com, kto sprawuje w\u0142adz\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W\u0142a\u015bnie w tym kontek\u015bcie nale\u017cy umie\u015bci\u0107 s\u0142ynny denar Tyberiusza.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">2. Jak wygl\u0105da\u0142 s\u0142ynny denar Tyberiusza?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tak zwany <em>Tribute Penny<\/em> jest srebrnym denarem rzymskim bitym za panowania Tyberiusza. Jego najbardziej znany typ ma bardzo charakterystyczny wygl\u0105d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na awersie znajduje si\u0119 ukoronowane laurem popiersie cesarza, otoczone inskrypcj\u0105:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>TI CAESAR DIVI AVG F AVGVSTVS<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Inskrypcja rozwija tytu\u0142 cesarski Tyberiusza i przedstawia go jako syna ub\u00f3stwionego Augusta.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na rewersie widnieje siedz\u0105ca posta\u0107 kobieca, zazwyczaj interpretowana jako przedstawienie Pax, rzymskiej personifikacji pokoju, cho\u0107 tradycyjnie \u0142\u0105czono j\u0105 r\u00f3wnie\u017c z Liwi\u0105, matk\u0105 Tyberiusza i \u017con\u0105 Augusta.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Towarzysz\u0105ca jej inskrypcja brzmi:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>PONTIF MAXIM<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jest to skr\u00f3t od <em>Pontifex Maximus<\/em>, tytu\u0142u oznaczaj\u0105cego \u201eNajwy\u017cszego Kap\u0142ana\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Szczeg\u00f3\u0142 ten jest szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105cy dla zrozumienia politycznej i religijnej mentalno\u015bci Cesarstwa Rzymskiego. Cesarz nie by\u0142 wy\u0142\u0105cznie najwy\u017cszym autorytetem politycznym: odgrywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c centraln\u0105 rol\u0119 w oficjalnej religii rzymskiej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Moneta rozpowszechnia\u0142a zatem wizerunek w\u0142adzy \u0142\u0105cz\u0105cej elementy polityczne, dynastyczne i religijne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Denar Tyberiusza sta\u0142 si\u0119 tradycyjnym kandydatem do uto\u017csamienia z monet\u0105 podatkow\u0105 wspomnian\u0105 w Ewangeliach.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Czy mo\u017cemy jednak mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce rzeczywi\u015bcie by\u0142a to w\u0142a\u015bnie ta moneta?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Odpowied\u017a wymaga dok\u0142adnego zbadania tekst\u00f3w biblijnych i dowod\u00f3w archeologicznych.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">3. O jak\u0105 monet\u0119 rzeczywi\u015bcie poprosi\u0142 Jezus? Wa\u017cne doprecyzowanie dotycz\u0105ce Ewangelii<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wydarzenie zwi\u0105zane z podatkiem opisuj\u0105 wszystkie trzy Ewangelie synoptyczne:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mateusza 22, 15-22.<\/li>\n\n\n\n<li>Marka 12, 13-17.<\/li>\n\n\n\n<li>\u0141ukasza 20, 20-26.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przeciwnicy Jezusa pr\u00f3bowali Go uwik\u0142a\u0107 za pomoc\u0105 starannie przygotowanego pytania:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eCzy wolno p\u0142aci\u0107 podatek Cezarowi, czy nie?\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">By\u0142a to kwestia delikatna. Nar\u00f3d \u017cydowski \u017cy\u0142 pod panowaniem rzymskim, a p\u0142acenie podatk\u00f3w obcej w\u0142adzy wywo\u0142ywa\u0142o napi\u0119cia polityczne i religijne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gdyby Jezus odpowiedzia\u0142 twierdz\u0105co, mogliby przedstawi\u0107 Go jako zwolennika rzymskiego panowania. Gdyby odpowiedzia\u0142 przecz\u0105co, mogliby oskar\u017cy\u0107 Go przed w\u0142adzami.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Chrystus jednak, z niezwyk\u0142\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105, poprosi\u0142, aby pokazano Mu monet\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W tym miejscu dostrzegamy r\u00f3\u017cnic\u0119 tekstow\u0105, kt\u00f3r\u0105 warto zna\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ewangelia wed\u0142ug \u015bw. Marka 12, 15<\/strong> przytacza wyra\u017an\u0105 pro\u015bb\u0119:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201ePrzynie\u015bcie Mi denara, chc\u0119 zobaczy\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">U\u017cytym greckim terminem jest <em>d\u0113narion<\/em> (\u03b4\u03b7\u03bd\u03ac\u03c1\u03b9\u03bf\u03bd), odpowiadaj\u0105cy rzymskiemu denarowi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ewangelia wed\u0142ug \u015bw. \u0141ukasza 20, 24<\/strong> r\u00f3wnie\u017c wyra\u017anie identyfikuje monet\u0119 jako denara:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201ePoka\u017ccie Mi denara\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednak <strong>Ewangelia wed\u0142ug \u015bw. Mateusza 22, 19<\/strong> pos\u0142uguje si\u0119 innym wyra\u017ceniem: <em>nomisma tou k\u0113nsou<\/em> (\u03bd\u03cc\u03bc\u03b9\u03c3\u03bc\u03b1 \u03c4\u03bf\u1fe6 \u03ba\u03ae\u03bd\u03c3\u03bf\u03c5), kt\u00f3re mo\u017cna przet\u0142umaczy\u0107 jako \u201emoneta podatkowa\u201d lub \u201emoneta przeznaczona na podatek\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ta r\u00f3\u017cnica jest istotna. Nie powinni\u015bmy twierdzi\u0107, \u017ce wszyscy trzej ewangeli\u015bci u\u017cywaj\u0105 dok\u0142adnie tego samego okre\u015blenia numizmatycznego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Marek i \u0141ukasz m\u00f3wi\u0105 o denarze. Mateusz identyfikuje monet\u0119 poprzez jej zwi\u0105zek z podatkiem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nast\u0119pnie Jezus pyta:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eCzyj jest ten obraz i napis?\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Odpowiadaj\u0105 Mu:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eCezara\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wtedy wypowiada jedn\u0105 z najg\u0142\u0119bszych nauk swojego przepowiadania:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eOddajcie wi\u0119c Cezarowi to, co nale\u017cy do Cezara, a Bogu to, co nale\u017cy do Boga\u201d (Mt 22, 21).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z tekstu biblijnego wynika zatem do\u015b\u0107 jasna informacja: relacje Marka i \u0141ukasza okre\u015blaj\u0105 monet\u0119 jako denara.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie wiemy jednak, czy by\u0142 to dok\u0142adnie ten egzemplarz denara Tyberiusza, kt\u00f3ry znamy dzisiaj pod nazw\u0105 <em>Tribute Penny<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jego identyfikacja jest tradycyjna i chronologicznie uzasadniona, ale nie stanowi archeologicznej pewno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">4. Problem archeologiczny: czy denary Tyberiusza rzeczywi\u015bcie znajdowa\u0142y si\u0119 w obiegu w Judei?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tutaj pojawia si\u0119 jedna z najciekawszych kwestii debaty numizmatycznej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przez d\u0142ugi czas w tradycyjnych przedstawieniach tego wydarzenia pokazywano Jezusa trzymaj\u0105cego denara Tyberiusza.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednak niekt\u00f3rzy badacze zwr\u00f3cili uwag\u0119, \u017ce obecno\u015b\u0107 rzymskich denar\u00f3w w Palestynie w pierwszych dekadach I wieku wydaje si\u0119 znacznie bardziej ograniczona, ni\u017c tradycyjnie zak\u0142adano.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Badania nad znaleziskami monetarnymi z Judei i Jerozolimy wskazuj\u0105 na trudno\u015bci w udowodnieniu, \u017ce denary Tyberiusza by\u0142y powszechnymi monetami w tym regionie przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u017cydowsk\u0105 przeciwko Rzymowi (66-70 po Chr.).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Numizmatyk Kenneth L\u00f6nnqvist, podobnie jak inni badacze, analizowa\u0142 rozmieszczenie monet rzymskich na obszarze syryjsko-palesty\u0144skim i zwraca\u0142 uwag\u0119 na niewielk\u0105 liczb\u0119 denar\u00f3w w znaleziskach pochodz\u0105cych sprzed tego konfliktu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie by\u0142oby jednak s\u0142uszne uznanie tego niedostatku za absolutny dow\u00f3d, \u017ce w czasach Jezusa \u017caden denar nie znajdowa\u0142 si\u0119 w obiegu w tym regionie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Znaleziska archeologiczne niekoniecznie odzwierciedlaj\u0105 wszystkie monety, kt\u00f3re istnia\u0142y na danym obszarze. Ponadto moneta mog\u0142a pozostawa\u0107 w obiegu przez dziesi\u0119ciolecia i zosta\u0107 odnaleziona w kontek\u015bcie archeologicznym p\u00f3\u017aniejszym ni\u017c data jej wybicia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Interesuj\u0105cym przyk\u0142adem jest tak zwany skarb z Isfiji, odkryty w regionie g\u00f3ry Karmel w 1960 roku. Jest to zbi\u00f3r tysi\u0119cy srebrnych monet, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych zidentyfikowano monety tyryjskie oraz rzymskie denary Augusta i Tyberiusza.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednak jego sk\u0142ad, pochodzenie i chronologia nie pozwalaj\u0105 wykorzysta\u0107 go jako dowodu na to, \u017ce denary Tyberiusza by\u0142y powszechnie u\u017cywane w Jerozolimie podczas publicznej dzia\u0142alno\u015bci Jezusa Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wniosek powinien by\u0107 ostro\u017cny: <strong>denary Tyberiusza istnia\u0142y w czasach Jezusa, ale ich rzeczywisty obieg i cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania w Judei pozostaj\u0105 zagadnieniami numizmatycznymi wymagaj\u0105cymi doprecyzowania<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">5. Czy mog\u0142a to by\u0107 inna moneta? Hipoteza srebrnej monety z Antiochii<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Badania numizmatyczne przynios\u0142y r\u00f3wnie\u017c alternatywne propozycje wobec tradycyjnej identyfikacji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jedna z najbardziej interesuj\u0105cych pojawia si\u0119 w opracowaniu badacza Petera E. Lewisa zatytu\u0142owanym <em>The Denarius in Mark 12:15<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lewis kwestionuje za\u0142o\u017cenie, \u017ce moneta wspomniana w Ewangelii Marka musia\u0142a by\u0107 fizycznie rzymskim denarem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jego rozumowanie opiera si\u0119 na obserwacji j\u0119zykowej: termin <em>denarius<\/em> by\u0142 \u0142aci\u0144sk\u0105 nazw\u0105 monety rzymskiej, ale w opowiadaniu Marka m\u00f3g\u0142 r\u00f3wnie\u017c funkcjonowa\u0107 jako okre\u015blenie dobrze znane jego czytelnikom.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Autor proponuje, \u017ce moneta pokazana Jezusowi mog\u0142a by\u0107 srebrn\u0105 monet\u0105 wybit\u0105 w Antiochii, konkretnie emisj\u0105 oznaczon\u0105 w katalogu <em>Roman Provincial Coinage<\/em> numerem RPC I 4161.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jest to hipoteza numizmatyczna, kt\u00f3ra pr\u00f3buje wyja\u015bni\u0107 to wydarzenie z uwzgl\u0119dnieniem monet mog\u0105cych znajdowa\u0107 si\u0119 w obiegu na obszarze syryjsko-palesty\u0144skim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie stanowi ona udowodnionej identyfikacji, a jej argumenty nale\u017cy poddawa\u0107 krytycznej ocenie. Jest jednak na tyle interesuj\u0105ca, \u017ce nie nale\u017cy przedstawia\u0107 denara Tyberiusza jako jedynej mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Musimy r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce samo u\u017cycie terminu \u201edenar\u201d w relacji Marka nie rozstrzyga wszystkich kwestii dotycz\u0105cych fizycznej monety, kt\u00f3ra znajdowa\u0142a si\u0119 przed Jezusem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dyskusja ta pokazuje, \u017ce historyczne badanie tego fragmentu Ewangelii jest znacznie bardziej z\u0142o\u017cone, ni\u017c sugeruj\u0105 popularne przedstawienia.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">6. Czy rzeczywi\u015bcie chodzi\u0142o o podatek, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142o p\u0142aci\u0107 denarem?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Istnieje jeszcze jedna kwestia, kt\u00f3ra zas\u0142uguje na uwag\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tradycyjnie wydarzenie to interpretowano jako sp\u00f3r dotycz\u0105cy podatku osobistego, kt\u00f3ry mieszka\u0144cy Judei musieli p\u0142aci\u0107 Rzymowi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednak historyk Fabian E. Udoh w swojej pracy <em>To Caesar What Is Caesar&#8217;s: Tribute, Taxes, and Imperial Administration in Early Roman Palestine<\/em> zakwestionowa\u0142 niekt\u00f3re za\u0142o\u017cenia tej tradycyjnej interpretacji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mi\u0119dzy innymi bada\u0142, czy rzeczywi\u015bcie istnia\u0142 podatek osobisty o cechach zwykle przypisywanych temu wydarzeniu oraz czy mo\u017cna twierdzi\u0107, \u017ce nale\u017ca\u0142o go koniecznie p\u0142aci\u0107 denarami.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dyskusja ta wi\u0105\u017ce si\u0119 ze spisem ludno\u015bci Kwiryniusza z 6 roku po Chrystusie oraz z charakterem zobowi\u0105za\u0144 podatkowych w prowincji rzymskiej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie wszyscy badacze zgadzaj\u0105 si\u0119 co do tych samych wniosk\u00f3w. Dokumentacja dotycz\u0105ca rzymskiego systemu podatkowego w prowincjach jest nier\u00f3wnomierna i nie zawsze pozwala dok\u0142adnie odtworzy\u0107 spos\u00f3b pobierania podatk\u00f3w na ka\u017cdym terytorium.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Warren Carter w swoim opracowaniu \u201eThe Things of Caesar: Mark-ing the Plural\u201d (2014) r\u00f3wnie\u017c krytycznie analizuje tradycyjn\u0105 interpretacj\u0119 tego wydarzenia i stawia pytanie, czy narracyjna scena u Marka mog\u0142a uzyska\u0107 swoj\u0105 obecn\u0105 form\u0119 w okresie p\u00f3\u017aniejszym ni\u017c historyczna dzia\u0142alno\u015b\u0107 Jezusa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jest to propozycja akademicka dotycz\u0105ca powstawania ewangelicznego przekazu, a nie powszechnie przyj\u0119ty wniosek pozwalaj\u0105cy uzna\u0107 opowiadanie za nieprawdziwe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dla katolickiego czytelnika wa\u017cne jest rozr\u00f3\u017cnienie tych zagadnie\u0144: badania historyczne mog\u0105 dyskutowa\u0107 nad rekonstrukcj\u0105 okoliczno\u015bci, nazw\u0105 monety i literackim kszta\u0142towaniem si\u0119 fragmentu Ewangelii, ale dyskusji tych nie nale\u017cy automatycznie uto\u017csamia\u0107 z zaprzeczeniem nauczaniu przekazanemu w Ewangelii.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To, co pozostaje bezsporne dla naszej refleksji, to tre\u015b\u0107 odpowiedzi Chrystusa: w\u0142adza doczesna ma swoje kompetencje, ale nie mo\u017ce zajmowa\u0107 miejsca Boga.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">7. Trzydzie\u015bci srebrnik\u00f3w Judasza: co rzeczywi\u015bcie m\u00f3wi \u015bw. Mateusz?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przejd\u017amy teraz do drugiego wydarzenia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ewangelia wed\u0142ug \u015bw. Mateusza opisuje, jak Judasz Iskariota uda\u0142 si\u0119 do arcykap\u0142an\u00f3w, aby uzgodni\u0107 wydanie Jezusa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zada\u0142 im bezpo\u015brednie pytanie:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eCo chcecie mi da\u0107, a ja wam Go wydam?\u201d (Mt 26, 15).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ewangelista kontynuuje:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eOni za\u015b wyznaczyli mu trzydzie\u015bci srebrnik\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W tek\u015bcie greckim pojawia si\u0119 wyra\u017cenie <em>tri\u00e1konta arg\u00fdria<\/em>, oznaczaj\u0105ce trzydzie\u015bci srebrnych sztuk lub monet.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">I tutaj dostrzegamy zasadnicz\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 w por\u00f3wnaniu z wydarzeniem dotycz\u0105cym podatku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u015awi\u0119ty Mateusz nie okre\u015bla nomina\u0142u tych trzydziestu monet.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie m\u00f3wi, \u017ce by\u0142y to rzymskie denary. Nie stwierdza r\u00f3wnie\u017c, \u017ce nosi\u0142y wizerunek Tyberiusza ani nie podaje miejsca ich wybicia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie mamy zatem podstaw \u017ar\u00f3d\u0142owych, aby twierdzi\u0107, \u017ce Judasz otrzyma\u0142 trzydzie\u015bci denar\u00f3w Tyberiusza.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wyra\u017cenie biblijne okre\u015bla liczb\u0119 i metal, ale nie dostarcza dok\u0142adnej identyfikacji numizmatycznej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Brak tej informacji doprowadzi\u0142 do powstania r\u00f3\u017cnych hipotez historycznych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jedna z najbardziej znanych zak\u0142ada, \u017ce by\u0142y to srebrne sykle tyryjskie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">8. Sykle tyryjskie: czy by\u0142y to monety, kt\u00f3re otrzyma\u0142 Judasz?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sykle tyryjskie by\u0142y srebrnymi monetami o du\u017cym znaczeniu w handlu regionalnym w okresie, o kt\u00f3rym m\u00f3wimy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mennica w Tyrze przez stulecia produkowa\u0142a srebrne monety wysokiej jako\u015bci, szczeg\u00f3lnie cenione ze wzgl\u0119du na mas\u0119 i stosunkowo jednolit\u0105 zawarto\u015b\u0107 kruszcu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ich wygl\u0105d znacznie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od wygl\u0105du rzymskiego denara.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na awersie przedstawiano Melkarta, b\u00f3stwo opieku\u0144cze Tyru, ukazywanego z cechami zwi\u0105zanymi z Heraklesem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na rewersie znajdowa\u0142 si\u0119 orze\u0142 stoj\u0105cy na dziobie statku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Monety te mia\u0142y szczeg\u00f3lnie wa\u017cny zwi\u0105zek z gospodark\u0105 \u015awi\u0105tyni Jerozolimskiej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ksi\u0119ga Wyj\u015bcia ustanawia obowi\u0105zek wniesienia p\u00f3\u0142 sykla na s\u0142u\u017cb\u0119 sanktuarium:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eKa\u017cdy, kto podlega spisowi, da p\u00f3\u0142 sykla wed\u0142ug wagi przyj\u0119tej w \u015bwi\u0105tyni\u201d (Wj 30, 13).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00f3\u017aniejsza tradycja \u017cydowska, zachowana w Misznie, zawiera informacje dotycz\u0105ce obowi\u0105zk\u00f3w zwi\u0105zanych z tym podatkiem oraz monet u\u017cywanych do jego op\u0142acania.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sykle i p\u00f3\u0142sykle tyryjskie odgrywa\u0142y wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w tych transakcjach ze wzgl\u0119du na zawarto\u015b\u0107 srebra i zaufanie, jakim darzono je z powodu regularno\u015bci ich wagi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To sprawia, \u017ce monety tyryjskie s\u0105 interesuj\u0105cymi kandydatami do bada\u0144 nad pieni\u0105dzem znajduj\u0105cym si\u0119 w obiegu w Jerozolimie w czasach Jezusa Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Musimy jednak unika\u0107 pochopnych wniosk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fakt, \u017ce sykle tyryjskie odgrywa\u0142y wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w gospodarce \u015awi\u0105tyni, nie dowodzi, \u017ce by\u0142y to trzydzie\u015bci monet przekazanych Judaszowi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie powinni\u015bmy r\u00f3wnie\u017c uto\u017csamia\u0107 p\u00f3\u0142sykla wymaganego na podatek \u015bwi\u0105tynny z trzydziestoma srebrnikami otrzymanymi za zdrad\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u0105 to dwa r\u00f3\u017cne odniesienia biblijne i nie istnieje \u017caden dokument pozwalaj\u0105cy stwierdzi\u0107, \u017ce obie kwoty by\u0142y wyra\u017cone w tym samym nominale monetarnym.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dlatego <strong>sykle tyryjskie stanowi\u0105 prawdopodobn\u0105 hipotez\u0119 dotycz\u0105c\u0105 monet Judasza, ale nie s\u0105 udowodnion\u0105 identyfikacj\u0105 historyczn\u0105<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">9. Trzydzie\u015bci srebrnik\u00f3w: zwi\u0105zek z prorokiem Zachariaszem<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Chocia\u017c nie znamy dok\u0142adnego nomina\u0142u tych monet, mo\u017cemy zrozumie\u0107 ich znaczenie teologiczne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Liczba trzydzie\u015bci ma istotne odniesienia w Starym Testamencie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W Ksi\u0119dze Wyj\u015bcia 21, 32 znajdujemy przepis prawny, zgodnie z kt\u00f3rym, je\u017celi w\u00f3\u0142 \u015bmiertelnie ugodzi\u0142 niewolnika, jego w\u0142a\u015bciciel mia\u0142 zap\u0142aci\u0107 trzydzie\u015bci sykl\u00f3w srebra w\u0142a\u015bcicielowi niewolnika.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kwota ta stanowi\u0142a zatem odszkodowanie ustanowione przez Prawo Moj\u017ceszowe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Znajdujemy r\u00f3wnie\u017c szczeg\u00f3lnie wa\u017cne odniesienie u proroka Zachariasza:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eJe\u017celi uznacie to za s\u0142uszne, dajcie mi moj\u0105 zap\u0142at\u0119, a je\u015bli nie, pozostawcie j\u0105. I odwa\u017cyli mi jako zap\u0142at\u0119 trzydzie\u015bci srebrnik\u00f3w\u201d (Za 11, 12).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W nast\u0119pnym wersecie prorok otrzymuje polecenie, aby wrzuci\u0107 t\u0119 kwot\u0119 do skarbca \u015awi\u0105tyni.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u015awi\u0119ty Mateusz ustanawia wyra\u017any zwi\u0105zek mi\u0119dzy trzydziestoma monetami otrzymanymi przez Judasza a tym fragmentem proroctwa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po zdradzie Judasz \u017ca\u0142uje swojego czynu, zwraca pieni\u0105dze arcykap\u0142anom i wrzuca monety do \u015awi\u0105tyni. Nast\u0119pnie kap\u0142ani wykorzystuj\u0105 te pieni\u0105dze na zakup pola garncarza (Mt 27, 3-10).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ewangelista interpretuje te wydarzenia w \u015bwietle Pisma \u015awi\u0119tego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Istnieje ponadto interesuj\u0105ca kwestia tekstowa: w Mt 27, 9-10 Mateusz wprowadza cytat, przypisuj\u0105c go prorokowi Jeremiaszowi, cho\u0107 jego tre\u015b\u0107 wykazuje szczeg\u00f3lnie wyra\u017any zwi\u0105zek z Za 11, 12-13. Odniesienie to badano r\u00f3wnie\u017c w powi\u0105zaniu z innymi fragmentami prorockimi, zw\u0142aszcza Jr 19 i 32.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z\u0142o\u017cono\u015bci tego cytatu nie nale\u017cy ukrywa\u0107 ani sztucznie upraszcza\u0107. Najwa\u017cniejsze jest to, \u017ce \u015bw. Mateusz przedstawia kwot\u0119 przekazan\u0105 Judaszowi w perspektywie prorockiej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Paradoks jest przejmuj\u0105cy: Syn Bo\u017cy zostaje wydany za sum\u0119 srebra przypominaj\u0105c\u0105 prawn\u0105 cen\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z niewolnikiem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ten, przez kt\u00f3rego wszystko zosta\u0142o stworzone, zostaje wyceniony przez ludzi tak, jakby by\u0142 towarem.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">10. Czy moneta podatkowa i monety Judasza mog\u0142y by\u0107 takie same?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po przeanalizowaniu tekst\u00f3w biblijnych i kontekstu numizmatycznego mo\u017cemy dok\u0142adniej odpowiedzie\u0107 na pytanie postawione w tytule tego artyku\u0142u.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie mamy dowod\u00f3w na to, \u017ce obie monety by\u0142y takie same.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W wydarzeniu dotycz\u0105cym podatku Marek i \u0141ukasz identyfikuj\u0105 monet\u0119 jako denara. Denar Tyberiusza jest tradycyjnym kandydatem, cho\u0107 istniej\u0105 trudno\u015bci archeologiczne i inne propozycje numizmatyczne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W wydarzeniu dotycz\u0105cym Judasza Mateusz m\u00f3wi o trzydziestu sztukach srebra, nie okre\u015blaj\u0105c ich nomina\u0142u.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sykle tyryjskie s\u0105 rozs\u0105dn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 ze wzgl\u0119du na ich znaczenie gospodarcze w regionie, ale nie mo\u017cemy mie\u0107 pewno\u015bci, \u017ce by\u0142y to w\u0142a\u015bnie te monety.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dlatego nale\u017cy rozr\u00f3\u017cni\u0107 trzy poziomy wiedzy:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>To, co wiemy z Ewangelii:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Jezus poprosi\u0142, aby pokazano Mu denara, wed\u0142ug Marka i \u0141ukasza.<\/li>\n\n\n\n<li>Mateusz m\u00f3wi o monecie podatkowej, nie okre\u015blaj\u0105c jej nomina\u0142u.<\/li>\n\n\n\n<li>Judasz otrzyma\u0142 trzydzie\u015bci sztuk srebra.<\/li>\n\n\n\n<li>\u017baden ewangelista nie identyfikuje tych trzydziestu sztuk jako denar\u00f3w Tyberiusza.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>To, co jest historycznie prawdopodobne:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u017be moneta podatkowa by\u0142a rzymskim denarem.<\/li>\n\n\n\n<li>\u017be mog\u0142a to by\u0107 emisja Tyberiusza.<\/li>\n\n\n\n<li>\u017be monety Judasza mog\u0142y nale\u017ce\u0107 do jednej z emisji srebrnych u\u017cywanych w Palestynie, w\u015br\u00f3d nich do sykl\u00f3w tyryjskich.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>To, czego nie mo\u017cemy udowodni\u0107:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u017be Jezus trzyma\u0142 w r\u0119ku dok\u0142adnie taki model denara Tyberiusza, jaki znamy pod nazw\u0105 <em>Tribute Penny<\/em>.<\/li>\n\n\n\n<li>\u017be trzydzie\u015bci monet Judasza stanowi\u0142y sykle tyryjskie.<\/li>\n\n\n\n<li>\u017be monety przekazane Judaszowi by\u0142y tego samego rodzaju co moneta pokazana Jezusowi.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Uczciwo\u015b\u0107 historyczna wymaga poszanowania tych rozr\u00f3\u017cnie\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie musimy przekszta\u0142ca\u0107 hipotezy numizmatycznej w pewnik, aby odkry\u0107 g\u0142\u0119bi\u0119 wydarze\u0144 opisanych w Ewangeliach.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">11. Obraz Cezara i obraz Boga: prawdziwe znaczenie denara<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Odpowied\u017a Jezusa dotycz\u0105ca podatku zawiera nauk\u0119, kt\u00f3ra ca\u0142kowicie wykracza poza sam\u0105 kwesti\u0119 monetarn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy pyta, czyj wizerunek znajduje si\u0119 na monecie, wprowadza fundamentalne rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy porz\u0105dkiem doczesnym a porz\u0105dkiem duchowym.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Denar nosi wizerunek Cezara.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cz\u0142owiek nosi jednak obraz o wiele bardziej wznios\u0142y.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ksi\u0119ga Rodzaju g\u0142osi:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eStworzy\u0142 wi\u0119c B\u00f3g cz\u0142owieka na sw\u00f3j obraz, na obraz Bo\u017cy go stworzy\u0142\u201d (Rdz 1, 27).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To stwierdzenie stanowi jeden z fundament\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skiej antropologii.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cz\u0142owiek nie jest w\u0142asno\u015bci\u0105 pa\u0144stwa, cesarza, pot\u0119g gospodarczych ani \u017cadnej ziemskiej w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jego godno\u015b\u0107 pochodzi od Boga, jego Stw\u00f3rcy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dlatego chocia\u017c chrze\u015bcijanin powinien szanowa\u0107 prawowit\u0105 w\u0142adz\u0119 cywiln\u0105 i wype\u0142nia\u0107 swoje s\u0142uszne obowi\u0105zki, nigdy nie mo\u017ce odda\u0107 \u017cadnej ludzkiej w\u0142adzy tego, co nale\u017cy wy\u0142\u0105cznie do Pana.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Katechizm Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego naucza, \u017ce w\u0142adza polityczna powinna by\u0107 sprawowana w granicach porz\u0105dku moralnego i s\u0142u\u017cy\u0107 dobru wsp\u00f3lnemu (KKK 1897-1904).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przypomina r\u00f3wnie\u017c, \u017ce pos\u0142usze\u0144stwo w\u0142adzom cywilnym ma swoje granice, gdy ich zarz\u0105dzenia s\u0105 sprzeczne z wymaganiami porz\u0105dku moralnego, podstawowymi prawami cz\u0142owieka lub nauczaniem Ewangelii (KKK 2242).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dzieje Apostolskie wyra\u017caj\u0105 t\u0119 zasad\u0119 z absolutn\u0105 jasno\u015bci\u0105:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eTrzeba bardziej s\u0142ucha\u0107 Boga ni\u017c ludzi\u201d (Dz 5, 29).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nauka ta nie zach\u0119ca do arbitralnego niepos\u0142usze\u0144stwa ani do pogardy wobec instytucji. Przypomina nam co\u015b znacznie g\u0142\u0119bszego: \u017cadna ludzka w\u0142adza nie mo\u017ce zaj\u0105\u0107 miejsca Boga ani wymaga\u0107 pos\u0142usze\u0144stwa sprzecznego z prawem Bo\u017cym.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cezar mo\u017ce domaga\u0107 si\u0119 tego, co zgodnie z prawem nale\u017cy do niego w porz\u0105dku doczesnym. Nie mo\u017ce jednak domaga\u0107 si\u0119 duszy cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Moneta mo\u017ce nosi\u0107 wizerunek cesarza; cz\u0142owiek nosi obraz Boga.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">12. Judasz i pokusa sprzedania tego, co nie ma ceny<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Je\u015bli wydarzenie dotycz\u0105ce podatku uczy nas odr\u00f3\u017cnia\u0107 obowi\u0105zki doczesne od naszej przynale\u017cno\u015bci do Boga, zdrada Judasza zmusza nas do zbadania w\u0142asnego sumienia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Judasz nie by\u0142 nieznajomym, kt\u00f3ry z daleka obserwowa\u0142 Jezusa. By\u0142 jednym z Dwunastu. Pod\u0105\u017ca\u0142 razem z Mistrzem, s\u0142ucha\u0142 Jego nauk i by\u0142 \u015bwiadkiem Jego dzie\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A jednak ostatecznie wyda\u0142 Go za pieni\u0105dze.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ewangelia \u015bw. Jana ju\u017c wcze\u015bniej wskazywa\u0142a na zwi\u0105zek Judasza ze wsp\u00f3ln\u0105 kas\u0105 i jego nieuczciwe post\u0119powanie z powierzonymi mu pieni\u0119dzmi (J 12, 4-6).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jego zdrada ukazuje, jak bardzo nieuporz\u0105dkowane przywi\u0105zanie do d\u00f3br materialnych mo\u017ce zniekszta\u0142ci\u0107 ludzkie serce.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Problem nie tkwi w pieni\u0105dzu jako narz\u0119dziu gospodarczym. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie naucza, \u017ce samo posiadanie d\u00f3br materialnych jest czym\u015b z\u0142ym.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Problem pojawia si\u0119 wtedy, gdy pieni\u0105dz przestaje by\u0107 \u015brodkiem, a staje si\u0119 celem; gdy zostaje postawiony ponad prawd\u0105, sprawiedliwo\u015bci\u0105, wierno\u015bci\u0105, a w ko\u0144cu ponad Bogiem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u015awi\u0119ty Pawe\u0142 ostrzega w Pierwszym Li\u015bcie do Tymoteusza:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eKorzeniem wszelkiego z\u0142a jest chciwo\u015b\u0107 pieni\u0119dzy\u201d (1 Tm 6, 10).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie pot\u0119pia si\u0119 tutaj zgodnego z prawem posiadania bogactwa, lecz chciwo\u015b\u0107, czyli nieuporz\u0105dkowan\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 d\u00f3br materialnych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Judasz stanowi nieustanne ostrze\u017cenie dla ka\u017cdego chrze\u015bcijanina.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mo\u017cemy by\u0107 blisko rzeczy \u015bwi\u0119tych, a jednocze\u015bnie pozwoli\u0107, aby nasze serce oddali\u0142o si\u0119 od Boga.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mo\u017cemy zna\u0107 Pismo \u015awi\u0119te, uczestniczy\u0107 w obrz\u0119dach religijnych i wypowiada\u0107 s\u0142owa wiary, ale je\u015bli naszymi czynami kieruj\u0105 ambicja, pycha lub osobisty interes, nasza wierno\u015b\u0107 jest powa\u017cnie zagro\u017cona.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zdrada cz\u0119sto zaczyna si\u0119 na d\u0142ugo przed zewn\u0119trznym czynem. Niejednokrotnie rozpoczyna si\u0119 od drobnych wewn\u0119trznych ust\u0119pstw, kiedy usprawiedliwiamy co\u015b, o czym wiemy, \u017ce jest z\u0142e, poniewa\u017c okazuje si\u0119 dla nas korzystne.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">13. Denar Tyberiusza a chrze\u015bcijanin naszych czas\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Czego mo\u017ce nas dzi\u015b nauczy\u0107 moneta wybita niemal dwa tysi\u0105ce lat temu?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u017byjemy w spo\u0142ecze\u0144stwie, w kt\u00f3rym pieni\u0105dz, pot\u0119ga gospodarcza i d\u0105\u017cenie do sukcesu zajmuj\u0105 centralne miejsce.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bogactwo cz\u0119sto przedstawiane jest jako miara warto\u015bci cz\u0142owieka, podczas gdy wierno\u015b\u0107 zasadom moralnym mo\u017ce by\u0107 postrzegana jako przeszkoda w osi\u0105ganiu okre\u015blonych cel\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wydarzenie zwi\u0105zane z Judaszem przypomina nam, \u017ce \u017cadna korzy\u015b\u0107 nie usprawiedliwia zdrady prawdy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wydarzenie dotycz\u0105ce podatku uczy nas, \u017ce chrze\u015bcijanin musi odr\u00f3\u017cnia\u0107 prawowite obowi\u0105zki \u017cycia obywatelskiego od tego, czego nigdy nie wolno mu negocjowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Refleksja ta ma bardzo konkretne zastosowania.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>W \u017cyciu zawodowym<\/strong> nie powinni\u015bmy po\u015bwi\u0119ca\u0107 uczciwo\u015bci, aby zachowa\u0107 stanowisko, zdoby\u0107 awans lub osi\u0105gn\u0105\u0107 korzy\u015b\u0107 finansow\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>W \u017cyciu rodzinnym<\/strong> powinni\u015bmy unika\u0107 sytuacji, w kt\u00f3rej obsesja na punkcie pracy, konsumpcji i gromadzenia d\u00f3br zaczyna wypiera\u0107 czas po\u015bwi\u0119cony dzieciom, wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conkowi, modlitwie i wychowaniu chrze\u015bcija\u0144skiemu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>W \u017cyciu publicznym<\/strong> powinni\u015bmy pami\u0119ta\u0107, \u017ce ludzkie prawa nie s\u0105 ostateczn\u0105 miar\u0105 dobra i z\u0142a. Chrze\u015bcija\u0144skie sumienie musi by\u0107 formowane w \u015bwietle prawa naturalnego, Objawienia i Magisterium Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>W \u017cyciu duchowym<\/strong> powinni\u015bmy zadawa\u0107 sobie pytanie, czy wykorzystujemy dobra materialne, aby s\u0142u\u017cy\u0107 Bogu i bli\u017aniemu, czy te\u017c pozwalamy, aby sta\u0142y si\u0119 naszymi prawdziwymi panami.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Chrze\u015bcijanin nie jest powo\u0142any do pogardzania \u015bwiatem materialnym, lecz do w\u0142a\u015bciwego uporz\u0105dkowania go.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pieni\u0105dze mog\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 utrzymaniu rodziny, wspieraniu dzie\u0142 mi\u0142osierdzia, pomaganiu potrzebuj\u0105cym i utrzymywaniu Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nigdy jednak nie mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 bo\u017ckiem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prawdziwego bogactwa nie mierzy si\u0119 tym, co gromadzimy, lecz tym, co jeste\u015bmy zdolni ofiarowa\u0107 Bogu.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Zako\u0144czenie: Cezar odciska sw\u00f3j wizerunek na monecie, ale B\u00f3g odciska sw\u00f3j obraz w cz\u0142owieku<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Denar Tyberiusza jest materialnym \u015bwiadectwem epoki, w kt\u00f3rej Jezus Chrystus g\u0142osi\u0142 Ewangeli\u0119 na ziemi poddanej w\u0142adzy Rzymu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jego uto\u017csamienie z monet\u0105 podatkow\u0105 jest tradycyjne i chronologicznie prawdopodobne, ale nie mo\u017cemy zapewni\u0107, \u017ce by\u0142a to dok\u0142adnie ta moneta, kt\u00f3r\u0105 pokazano Jezusowi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Badania numizmatyczne wskaza\u0142y r\u00f3wnie\u017c inne mo\u017cliwo\u015bci, w\u015br\u00f3d nich srebrn\u0105 monet\u0119 wybit\u0105 w Antiochii, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy traktowa\u0107 jako hipotez\u0119, a nie pewnik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trzydzie\u015bci monet Judasza rodzi jeszcze wi\u0119cej pyta\u0144. Ewangelie nie okre\u015blaj\u0105 ich nomina\u0142u, a sykle tyryjskie, cho\u0107 stanowi\u0105 interesuj\u0105c\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107, r\u00f3wnie\u017c nie mog\u0105 zosta\u0107 uznane za udowodnion\u0105 identyfikacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie wiemy, czy obie monety by\u0142y takie same. Nie mo\u017cemy twierdzi\u0107, \u017ce Judasz otrzyma\u0142 trzydzie\u015bci denar\u00f3w Tyberiusza. Nie musimy te\u017c wymy\u015bla\u0107 takiego zwi\u0105zku, aby zrozumie\u0107 g\u0142\u0119bi\u0119 opisanych wydarze\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prawdziwe znaczenie obu epizod\u00f3w nie zale\u017cy bowiem od metalu, wagi ani inskrypcji tych monet.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zale\u017cy od Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wobec denara Jezus nauczy\u0142, \u017ce w\u0142adza doczesna ma swoje granice i \u017ce B\u00f3g zawsze musi zajmowa\u0107 pierwsze miejsce.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wobec Judasza widzimy tragedi\u0119 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry pozwoli\u0142, aby pieni\u0105dz stan\u0105\u0142 mi\u0119dzy nim a jego Mistrzem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dwa wydarzenia, dwie okoliczno\u015bci i jedna nauka: <strong>pieni\u0105dze mog\u0105 kupi\u0107 wiele rzeczy, ale nigdy nie mog\u0105 kupi\u0107 tego, co nale\u017cy do Boga<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cezar mo\u017ce odcisn\u0105\u0107 swoj\u0105 twarz na monecie. Ludzie mog\u0105 wyznacza\u0107 cen\u0119 swoim interesom, ambicjom, a nawet zdradom.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Istnieje jednak obraz, kt\u00f3rego \u017caden cesarz nie mo\u017ce sobie przyw\u0142aszczy\u0107 i kt\u00f3rego \u017caden rynek nie mo\u017ce kupi\u0107: obraz Boga odci\u015bni\u0119ty w ludzkiej duszy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dlatego najwa\u017cniejszym pytaniem nie jest to, czy Jezus trzyma\u0142 w d\u0142oniach denara Tyberiusza ani czy Judasz otrzyma\u0142 monety z tej samej emisji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pytanie, kt\u00f3re naprawd\u0119 powinno nas poruszy\u0107, jest inne:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Gdyby Chrystus zapyta\u0142 nas dzisiaj, czyj obraz nosimy w naszym sercu, czy mogliby\u015bmy odpowiedzie\u0107 naszym \u017cyciem i naszymi czynami, \u017ce naprawd\u0119 nale\u017cymy do Boga?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u0179r\u00f3d\u0142a historyczne i dokumentalne do dalszego zg\u0142\u0119biania tematu<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Pismo \u015awi\u0119te:<\/strong> Ewangelia wed\u0142ug \u015bw. Mateusza 22, 15-22; 26, 14-16; 27, 3-10; Ewangelia wed\u0142ug \u015bw. Marka 12, 13-17; Ewangelia wed\u0142ug \u015bw. \u0141ukasza 20, 20-26; Ksi\u0119ga Wyj\u015bcia 21, 32; 30, 11-16; Ksi\u0119ga Zachariasza 11, 12-13.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Katechizm Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego:<\/strong> numery 1897-1904 oraz 2242.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Peter E. Lewis:<\/strong> <em>The Denarius in Mark 12:15<\/em>. Studium numizmatyczne analizuj\u0105ce tradycyjn\u0105 identyfikacj\u0119 i proponuj\u0105ce alternatyw\u0119 opart\u0105 na srebrnej monecie z Antiochii.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Warren Carter:<\/strong> \u201eThe Things of Caesar: Mark-ing the Plural (Mark 12:13\u201317)\u201d, <em>HTS Teologiese Studies\/Theological Studies<\/em>, 70(1), 2014. Badanie historycznego, literackiego i politycznego kontekstu wydarzenia dotycz\u0105cego podatku.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Fabian E. Udoh:<\/strong> <em>To Caesar What Is Caesar&#8217;s: Tribute, Taxes, and Imperial Administration in Early Roman Palestine<\/em>. Studium dotycz\u0105ce rzymskiego systemu podatkowego w Palestynie.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Kenneth L\u00f6nnqvist:<\/strong> <em>New Perspectives on the Roman Coinage on the Eastern Limes in the Late Republican and Roman Imperial Period<\/em>. Badania nad obiegiem monet rzymskich na Wschodzie.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Roman Provincial Coinage (RPC):<\/strong> katalog naukowy rzymskich emisji prowincjonalnych, obejmuj\u0105cy r\u00f3wnie\u017c monet\u0119 RPC I 4161, zwi\u0105zan\u0105 z hipotez\u0105 dotycz\u0105c\u0105 Antiochii.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jedna srebrna moneta, wizerunek cesarza i trzydzie\u015bci sztuk srebra wydanych za zdrad\u0119. Dwa fundamentalne wydarzenia zwi\u0105zane z M\u0119k\u0105 Chrystusa od wiek\u00f3w budz\u0105 ciekawo\u015b\u0107 historyk\u00f3w, archeolog\u00f3w i badaczy Biblii. Czy denar Tyberiusza by\u0142 rzeczywi\u015bcie monet\u0105, o kt\u00f3r\u0105 Jezus poprosi\u0142 swoich rozm\u00f3wc\u00f3w? Czy monety tego samego rodzaju mog\u0142y zosta\u0107 przekazane Judaszowi Iskariocie w zamian za wydanie Mistrza? &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6461,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[66,41],"tags":[1933],"class_list":["post-6460","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kultura-popularna-i-katolicyzm","category-wiara-i-kultura","tag-denar-tyberiusza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6460","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6460"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6460\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6462,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6460\/revisions\/6462"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6461"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}