Istnieje rzeczywisto\u015b\u0107 wiary katolickiej, kt\u00f3ra, cho\u0107 nale\u017cy do tradycyjnego nauczania Ko\u015bcio\u0142a, nie zawsze jest wyja\u015bniana z nale\u017cyt\u0105 g\u0142\u0119bi\u0105: kary, kt\u00f3rych do\u015bwiadczaj\u0105 dusze w czy\u015b\u0107cu<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Kiedy m\u00f3wimy o czy\u015b\u0107cu, zazwyczaj od razu my\u015blimy o miejscu cierpienia, o ogniu oczyszczaj\u0105cym lub o modlitwach, kt\u00f3re ofiarujemy za naszych zmar\u0142ych. Jednak za t\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 kryje si\u0119 znacznie g\u0142\u0119bsze nauczanie teologiczne, pozwalaj\u0105ce zrozumie\u0107 nie tylko to, co dzieje si\u0119 po \u015bmierci, lecz tak\u017ce natur\u0119 grzechu, \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 Boga i ostateczne przeznaczenie ludzkiej duszy.<\/p>\n\n\n\n Tradycyjna teologia katolicka rozr\u00f3\u017cnia dwa g\u0142\u00f3wne rodzaje kar w czy\u015b\u0107cu:<\/p>\n\n\n\n Te dwa okre\u015blenia nale\u017c\u0105 do j\u0119zyka teologii scholastycznej i pomagaj\u0105 wyja\u015bni\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 duchow\u0105, kt\u00f3ra przekracza nasze ziemskie do\u015bwiadczenie.<\/p>\n\n\n\n Ju\u017c na pocz\u0105tku nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 wa\u017cne rozr\u00f3\u017cnienie: Ko\u015bci\u00f3\u0142 naucza, \u017ce po \u015bmierci istnieje oczyszczenie dla tych, kt\u00f3rzy umieraj\u0105 w \u0142asce Bo\u017cej, ale nie okre\u015bli\u0142 dogmatycznie wszystkich szczeg\u00f3\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych dok\u0142adnej natury cierpie\u0144 czy\u015b\u0107cowych ani nie uzna\u0142 za dogmat ka\u017cdej szczeg\u00f3\u0142owej interpretacji teolog\u00f3w dotycz\u0105cej ognia czy sposobu do\u015bwiadczania kary zmys\u0142\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Musimy zatem odr\u00f3\u017cnia\u0107 prawdy zdefiniowane jako dogmaty, nauczanie tradycyjne oraz wyja\u015bnienia teologiczne, kt\u00f3re pr\u00f3buj\u0105 pog\u0142\u0119bi\u0107 t\u0119 tajemnic\u0119.<\/p>\n\n\n\n Zrozumienie tego rozr\u00f3\u017cnienia nie umniejsza bogactwa tej doktryny. Przeciwnie, pozwala nam zbli\u017cy\u0107 si\u0119 do tajemnicy z wi\u0119ksz\u0105 precyzj\u0105, unikaj\u0105c zar\u00f3wno powierzchownych interpretacji, jak i wyobra\u017ce\u0144 pozbawionych wystarczaj\u0105cych podstaw.<\/p>\n\n\n\n Czy\u015bciec nie jest bowiem po prostu miejscem, w kt\u00f3rym si\u0119 cierpi. Jest przede wszystkim przejawem g\u0142\u0119boko pocieszaj\u0105cej prawdy: B\u00f3g nie opuszcza tych, kt\u00f3rzy umieraj\u0105 w Jego przyja\u017ani, lecz doprowadza do ko\u0144ca dzie\u0142o oczyszczenia, kt\u00f3re rozpocz\u0105\u0142 w nich podczas ziemskiego \u017cycia.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Katechizm Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego naucza:<\/p>\n\n\n\n \u201eCi, kt\u00f3rzy umieraj\u0105 w \u0142asce i przyja\u017ani z Bogiem, ale nie s\u0105 jeszcze ca\u0142kowicie oczyszczeni, chocia\u017c s\u0105 ju\u017c pewni swego wiecznego zbawienia, przechodz\u0105 po \u015bmierci oczyszczenie, by uzyska\u0107 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 konieczn\u0105 do wej\u015bcia do rado\u015bci nieba\u201d (KKK, 1030).<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Ta definicja zawiera trzy podstawowe stwierdzenia.<\/p>\n\n\n\n Po pierwsze: dusze przebywaj\u0105ce w czy\u015b\u0107cu umar\u0142y w \u0142asce i przyja\u017ani z Bogiem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nie s\u0105 to dusze pot\u0119pione ani osoby, kt\u00f3rych wieczne przeznaczenie pozostaje niepewne. Ich zbawienie jest pewne.<\/p>\n\n\n\n Po drugie: nadal potrzebuj\u0105 oczyszczenia.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Chocia\u017c umar\u0142y pojednane z Bogiem, mog\u0105 zachowywa\u0107 nast\u0119pstwa swoich grzech\u00f3w, pewne pozosta\u0142e niedoskona\u0142o\u015bci wymagaj\u0105ce oczyszczenia lub niekt\u00f3re nieuporz\u0105dkowane przywi\u0105zania, kt\u00f3re nie zosta\u0142y w pe\u0142ni uleczone podczas ich ziemskiego \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n Po trzecie: ich przeznaczeniem jest niebo.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Czy\u015bciec nie stanowi trzeciej drogi pomi\u0119dzy niebem a piek\u0142em. Nie jest r\u00f3wnie\u017c drug\u0105 szans\u0105 na nawr\u00f3cenie po definitywnym odrzuceniu Boga.<\/p>\n\n\n\n Jest oczyszczeniem tych, kt\u00f3rzy ju\u017c nale\u017c\u0105 do Boga i s\u0105 przeznaczeni do wiecznego ogl\u0105dania Go.<\/p>\n\n\n\n Katechizm dodaje, \u017ce nauka ta jest szczeg\u00f3lnie zwi\u0105zana z praktyk\u0105 modlitwy za zmar\u0142ych, aby zostali uwolnieni od swoich grzech\u00f3w (KKK, 1032).<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie przedstawia zatem czy\u015b\u0107ca jako drugorz\u0119dnej spekulacji, lecz jako prawd\u0119 \u015bci\u015ble zwi\u0105zan\u0105 ze \u015bwi\u0119tych obcowaniem, sprawiedliwo\u015bci\u0105 Bo\u017c\u0105 i chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 nadziej\u0105.<\/p>\n\n\n\n Pierwsza wielka kara czy\u015b\u0107ca:<\/strong> poena damni<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n Aby zrozumie\u0107 t\u0119 kar\u0119, musimy przypomnie\u0107 sobie, jaki jest ostateczny cel ludzkiego istnienia.<\/p>\n\n\n\n B\u00f3g stworzy\u0142 cz\u0142owieka, aby Go poznawa\u0142, mi\u0142owa\u0142 i uczestniczy\u0142 wiecznie w Jego \u017cyciu. \u017badne dobro stworzone nie mo\u017ce w pe\u0142ni zaspokoi\u0107 najg\u0142\u0119bszego pragnienia ludzkiego serca, poniewa\u017c zostali\u015bmy powo\u0142ani do dobra niesko\u0144czonego: do samego Boga.<\/p>\n\n\n\n \u015awi\u0119ty Augustyn wyrazi\u0142 t\u0119 duchow\u0105 t\u0119sknot\u0119 w jednym z najbardziej znanych fragment\u00f3w swoich Wyzna\u0144<\/em>:<\/p>\n\n\n\n \u201eStworzy\u0142e\u015b nas, Panie, dla siebie, i niespokojne jest serce nasze, dop\u00f3ki nie spocznie w Tobie\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n To stwierdzenie rzuca g\u0142\u0119bokie \u015bwiat\u0142o na rzeczywisto\u015b\u0107 czy\u015b\u0107ca.<\/p>\n\n\n\n Podczas ziemskiego \u017cycia mo\u017cemy rozprasza\u0107 si\u0119 niezliczonymi sprawami. Mo\u017cemy szuka\u0107 szcz\u0119\u015bcia w pieni\u0105dzach, uznaniu, przyjemno\u015bciach, sukcesie zawodowym czy relacjach mi\u0119dzyludzkich. Mo\u017cemy nawet przyzwyczai\u0107 si\u0119 do \u017cycia w letniej wierze, spychaj\u0105c Boga na drugi plan.<\/p>\n\n\n\n Jednak po \u015bmierci dusza staje wobec prawdy o swoim wiecznym przeznaczeniu.<\/p>\n\n\n\n Rozumie z jasno\u015bci\u0105, kt\u00f3rej nie posiada\u0142a podczas ziemskiego \u017cycia, \u017ce B\u00f3g jest jej najwy\u017cszym dobrem i \u017ce nic nie mo\u017ce si\u0119 z Nim r\u00f3wna\u0107.<\/p>\n\n\n\n A jednak nadal nie mo\u017ce ogl\u0105da\u0107 Go w widzeniu uszcz\u0119\u015bliwiaj\u0105cym.<\/p>\n\n\n\n Teologia nazywa kar\u0105 utraty (poena damni<\/em>) czasowe pozbawienie widzenia uszcz\u0119\u015bliwiaj\u0105cego.<\/p>\n\n\n\n Nie oznacza to, \u017ce B\u00f3g odrzuci\u0142 dusz\u0119 ani \u017ce dosz\u0142o do zerwania jej przyja\u017ani z Nim. Nie oznacza r\u00f3wnie\u017c, \u017ce dusza utraci\u0142a nadziej\u0119 osi\u0105gni\u0119cia nieba.<\/p>\n\n\n\n Przeciwnie: dusza wie, \u017ce nale\u017cy do Boga i \u017ce jej wieczne przeznaczenie jest pewne.<\/p>\n\n\n\n W\u0142a\u015bnie dlatego oczekiwanie jest bolesne.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cemy to zrozumie\u0107 za pomoc\u0105 niedoskona\u0142ego por\u00f3wnania: wyobra\u017amy sobie osob\u0119, kt\u00f3ra wie, \u017ce kto\u015b, kogo g\u0142\u0119boko kocha, na ni\u0105 czeka, kt\u00f3ra ma pewno\u015b\u0107, \u017ce b\u0119d\u0105 mogli si\u0119 ponownie spotka\u0107 i \u017ce nic nie zdo\u0142a ostatecznie uniemo\u017cliwi\u0107 tego spotkania. Istnieje jednak jeszcze przeszkoda, kt\u00f3r\u0105 trzeba pokona\u0107, zanim dojdzie do ponownego zjednoczenia.<\/p>\n\n\n\n Oddalenie nie oznacza, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 przesta\u0142a istnie\u0107. W rzeczywisto\u015bci to w\u0142a\u015bnie mi\u0142o\u015b\u0107 sprawia, \u017ce oczekiwanie staje si\u0119 bardziej intensywne.<\/p>\n\n\n\n W czy\u015b\u0107cu ta rzeczywisto\u015b\u0107 osi\u0105ga g\u0142\u0119bi\u0119, kt\u00f3rej nie mo\u017cemy w pe\u0142ni do\u015bwiadczy\u0107 w naszym obecnym \u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n Oczyszczona dusza pragnie Boga z intensywno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra nie jest ju\u017c rozpraszana przez troski, rozproszenia i zainteresowania tego \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n Im g\u0142\u0119biej dusza rozumie, \u017ce B\u00f3g jest jej ostatecznym szcz\u0119\u015bciem, tym bole\u015bniejsze staje si\u0119 czasowe pozbawienie mo\u017cliwo\u015bci ogl\u0105dania Go.<\/strong><\/p>\n\n\n\n W tym miejscu konieczne jest ustanowienie rozr\u00f3\u017cnienia doktrynalnego.<\/p>\n\n\n\n W piekle oddzielenie od Boga jest ostateczne. Ci, kt\u00f3rzy umieraj\u0105 w grzechu \u015bmiertelnym bez nawr\u00f3cenia, pozostaj\u0105 na zawsze pozbawieni komunii z Nim.<\/p>\n\n\n\n W czy\u015b\u0107cu natomiast pozbawienie widzenia uszcz\u0119\u015bliwiaj\u0105cego jest czasowe.<\/p>\n\n\n\n Dusze czy\u015b\u0107cowe nie s\u0105 pot\u0119pione. Nie utraci\u0142y Boga na zawsze. Ich oczyszczenie dokonuje si\u0119 w pewno\u015bci zbawienia.<\/p>\n\n\n\n Dlatego, chocia\u017c obie rzeczywisto\u015bci s\u0105 teologicznie zwi\u0105zane z pozbawieniem widzenia uszcz\u0119\u015bliwiaj\u0105cego, nie wolno ich uto\u017csamia\u0107.<\/p>\n\n\n\n Cierpienie duszy w czy\u015b\u0107cu jest cierpieniem kogo\u015b, kto oczekuje pe\u0142ni zjednoczenia, o kt\u00f3rym wie, \u017ce je osi\u0105gnie; cierpienie pot\u0119pionego jest cierpieniem kogo\u015b, kto definitywnie utraci\u0142 t\u0119 komuni\u0119.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ta r\u00f3\u017cnica ca\u0142kowicie zmienia duchowe znaczenie obu kar.<\/p>\n\n\n\n Druga wielka kara czy\u015b\u0107ca:<\/strong> poena sensus<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n Drugi rodzaj kary nosi nazw\u0119 poena sensus<\/em>, \u0142aci\u0144skiego wyra\u017cenia, kt\u00f3re mo\u017cna przet\u0142umaczy\u0107 jako \u201ekara zmys\u0142\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n Podczas gdy kara utraty wi\u0105\u017ce si\u0119 z czasowym pozbawieniem widzenia Boga, kara zmys\u0142\u00f3w odnosi si\u0119 do cierpienia oczyszczaj\u0105cego, kt\u00f3re tradycyjna teologia przypisuje duszom przebywaj\u0105cym w czy\u015b\u0107cu.<\/p>\n\n\n\n Aby w\u0142a\u015bciwie to zrozumie\u0107, musimy wyj\u015b\u0107 od podstawowej prawdy: grzech nie tylko zrywa lub os\u0142abia nasz\u0105 relacj\u0119 z Bogiem, ale pozostawia r\u00f3wnie\u017c konsekwencje w naszej duszy.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nawet kiedy grzech zostaje przebaczony, mog\u0105 pozosta\u0107 pewne nast\u0119pstwa duchowe, kt\u00f3re wymagaj\u0105 uzdrowienia.<\/p>\n\n\n\n Pomy\u015blmy na przyk\u0142ad o osobie, kt\u00f3ra szczerze wyzna\u0142a swoje grzechy pychy, niecierpliwo\u015bci lub egoizmu. Rozgrzeszenie sakramentalne przywraca jej \u0142ask\u0119 u\u015bwi\u0119caj\u0105c\u0105, je\u015bli wcze\u015bniej j\u0105 utraci\u0142a, ale nie oznacza to koniecznie, \u017ce wszystkie nieuporz\u0105dkowane sk\u0142onno\u015bci, kt\u00f3re prowadzi\u0142y j\u0105 do grzechu, natychmiast znikaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce nadal istnie\u0107 sk\u0142onno\u015b\u0107 do pychy, trudno\u015b\u0107 w przebaczaniu lub nadmierne przywi\u0105zanie do okre\u015blonych d\u00f3br materialnych.<\/p>\n\n\n\n Osoba otrzyma\u0142a przebaczenie, ale nadal potrzebuje wewn\u0119trznej przemiany.<\/p>\n\n\n\n Ta rzeczywisto\u015b\u0107 pomaga nam zrozumie\u0107 konieczno\u015b\u0107 ostatecznego oczyszczenia.<\/p>\n\n\n\n Tradycyjna teologia rozr\u00f3\u017cnia pozbawienie najwy\u017cszego dobra, kt\u00f3re odpowiada karze utraty, oraz cierpienia oczyszczaj\u0105ce, kt\u00f3re okre\u015bla si\u0119 mianem kary zmys\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Nale\u017cy jednak unika\u0107 nadmiernie uproszczonej interpretacji.<\/p>\n\n\n\n Nie powinni\u015bmy wyobra\u017ca\u0107 sobie, \u017ce ka\u017cdy grzech powszedni automatycznie powoduje okre\u015blony b\u00f3l ani \u017ce istnieje matematyczna zale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy konkretnym przewinieniem a okre\u015blon\u0105 ilo\u015bci\u0105 cierpienia.<\/p>\n\n\n\n Nie mo\u017cemy r\u00f3wnie\u017c twierdzi\u0107, \u017ce dok\u0142adnie wiemy, w jaki spos\u00f3b dusza do\u015bwiadcza tych cierpie\u0144.<\/p>\n\n\n\n Okre\u015blenie \u201ezmys\u0142\u00f3w\u201d nale\u017cy do klasyfikacji teologicznej, kt\u00f3ra pr\u00f3buje wyja\u015bni\u0107 kary zwi\u0105zane ze stanem oczyszczenia. Nie upowa\u017cnia nas ono do opisywania ze stuprocentow\u0105 pewno\u015bci\u0105 wszystkich mechanizm\u00f3w tych cierpie\u0144 ani do przenoszenia bez \u017cadnych zastrze\u017ce\u0144 dozna\u0144 fizycznych, kt\u00f3re znamy z naszego cielesnego \u017cycia, na rzeczywisto\u015b\u0107 duchow\u0105.<\/p>\n\n\n\n W teologii scholastycznej, szczeg\u00f3lnie w tradycji tomistycznej, utrzymywano, \u017ce dusze czy\u015b\u0107cowe do\u015bwiadczaj\u0105 rzeczywistej kary zmys\u0142\u00f3w, cz\u0119sto wi\u0105zanej z ogniem oczyszczaj\u0105cym, o kt\u00f3rym m\u00f3wi tradycja ko\u015bcielna.<\/p>\n\n\n\n Jednak dok\u0142adna natura tego ognia oraz spos\u00f3b, w jaki mo\u017ce on oddzia\u0142ywa\u0107 na dusz\u0119 oddzielon\u0105 od cia\u0142a, by\u0142y przedmiotem dyskusji teologicznych.<\/p>\n\n\n\n Powinni\u015bmy zatem zachowa\u0107 tradycyjne nauczanie, nie czyni\u0105c z konkretnego wyja\u015bnienia teologicznego dogmatu.<\/p>\n\n\n\n Jednym z najwa\u017cniejszych aspekt\u00f3w pozwalaj\u0105cych zrozumie\u0107 oczyszczenie duszy jest nieuporz\u0105dkowane przywi\u0105zanie do d\u00f3br stworzonych.<\/p>\n\n\n\n Katechizm Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego wyja\u015bnia w punkcie 1472, \u017ce ka\u017cdy grzech, nawet powszedni, poci\u0105ga za sob\u0105 nieuporz\u0105dkowane przywi\u0105zanie do stworze\u0144, kt\u00f3re musi zosta\u0107 oczyszczone, czy to podczas \u017cycia ziemskiego, czy po \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n To nauczanie ma fundamentalne znaczenie.<\/p>\n\n\n\n Nie oznacza ono, \u017ce mi\u0142owanie rzeczy tego \u015bwiata jest czym\u015b z\u0142ym. B\u00f3g stworzy\u0142 prawdziwe dobra: rodzin\u0119, przyja\u017a\u0144, prac\u0119, pi\u0119kno, przyrod\u0119 i dobra materialne niezb\u0119dne do godnego \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n Problem pojawia si\u0119 wtedy, gdy mi\u0142ujemy te dobra w spos\u00f3b nieuporz\u0105dkowany, stawiaj\u0105c je ponad Bogiem lub wykorzystuj\u0105c je wbrew porz\u0105dkowi mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Na przyk\u0142ad:<\/p>\n\n\n\n Te rzeczywisto\u015bci pokazuj\u0105, \u017ce oczyszczenie nie polega jedynie na usuni\u0119ciu listy przewinie\u0144. Polega na uzdrowieniu wszystkiego, co nadal przeszkadza duszy mi\u0142owa\u0107 Boga z doskona\u0142o\u015bci\u0105, do kt\u00f3rej zosta\u0142a powo\u0142ana.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cemy pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 prostym por\u00f3wnaniem.<\/p>\n\n\n\n Wyobra\u017amy sobie osob\u0119, kt\u00f3ra przesz\u0142a chorob\u0119 i otrzyma\u0142a leczenie usuwaj\u0105ce przyczyn\u0119 dolegliwo\u015bci. Chocia\u017c choroba zosta\u0142a pokonana, osoba ta mo\u017ce nadal potrzebowa\u0107 czasu na powr\u00f3t do zdrowia i odzyskanie pe\u0142ni si\u0142.<\/p>\n\n\n\n Co\u015b podobnego dzieje si\u0119, przy zachowaniu wszystkich w\u0142a\u015bciwych r\u00f3\u017cnic, w \u017cyciu duchowym.<\/p>\n\n\n\n Sakrament Pokuty odpuszcza grzechy i jedna nas z Bogiem. Jednak oczyszczenie z nast\u0119pstw grzechu mo\u017ce nadal wymaga\u0107 procesu przemiany.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 nazywa kar\u0105 doczesn\u0105 za grzech<\/strong> jedno z tych nast\u0119pstw, kt\u00f3re mog\u0105 pozosta\u0107 po odpuszczeniu winy.<\/p>\n\n\n\n Nie powinni\u015bmy rozumie\u0107 jej jako zemsty Boga, lecz jako rzeczywisto\u015b\u0107 zwi\u0105zan\u0105 z sam\u0105 natur\u0105 grzechu i konieczno\u015bci\u0105 pe\u0142nego przywr\u00f3cenia porz\u0105dku sprawiedliwo\u015bci i mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W ten spos\u00f3b lepiej rozumiemy, dlaczego cz\u0142owiek mo\u017ce umrze\u0107 pojednany z Bogiem, a mimo to nadal potrzebowa\u0107 oczyszczenia.<\/p>\n\n\n\n Biblia nie przedstawia systematycznego opisu dw\u00f3ch kar, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 \u0142aci\u0144skimi okre\u015bleniami poena damni<\/em> i poena sensus<\/em>. Klasyfikacja ta nale\u017cy do rozwoju refleksji teologicznej.<\/p>\n\n\n\n Znajdujemy jednak r\u00f3\u017cne fragmenty, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 zrozumie\u0107 biblijne podstawy oczyszczenia po \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n Jeden z najwa\u017cniejszych tekst\u00f3w dla teologii czy\u015b\u0107ca znajduje si\u0119 w Pierwszym Li\u015bcie \u015bwi\u0119tego Paw\u0142a do Koryntian:<\/p>\n\n\n\n \u201eDzie\u0142o ka\u017cdego stanie si\u0119 jawne; uka\u017ce je dzie\u0144 Pa\u0144ski. Oka\u017ce si\u0119 bowiem w ogniu, kt\u00f3ry je wypr\u00f3buje. Ten, kt\u00f3rego dzie\u0142o wzniesione na fundamencie przetrwa, otrzyma zap\u0142at\u0119; ten za\u015b, kt\u00f3rego dzie\u0142o sp\u0142onie, poniesie szkod\u0119. Sam wprawdzie ocaleje, lecz tak jakby przez ogie\u0144\u201d (1 Kor 3, 13-15).<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Kontekstem tego fragmentu jest odpowiedzialno\u015b\u0107 tych, kt\u00f3rzy buduj\u0105 na fundamencie, kt\u00f3rym jest Jezus Chrystus.<\/p>\n\n\n\n \u015awi\u0119ty Pawe\u0142 m\u00f3wi o uczynkach ludzi i o tym, jak zostan\u0105 one wypr\u00f3bowane przed Bogiem.<\/p>\n\n\n\n Obraz ognia wyra\u017ca pr\u00f3b\u0119 i ujawnienie jako\u015bci tych uczynk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 tradycyjnie uznaje w tym fragmencie jedno z biblijnych odniesie\u0144 pomagaj\u0105cych uzasadni\u0107 nauk\u0119 o ostatecznym oczyszczeniu.<\/p>\n\n\n\n Katechizm wymienia go w\u015br\u00f3d biblijnych tradycji m\u00f3wi\u0105cych o ogniu oczyszczaj\u0105cym (KKK, 1031).<\/p>\n\n\n\n Nale\u017cy jednak doprecyzowa\u0107, \u017ce tekst ten nie opisuje wprost dw\u00f3ch kar czy\u015b\u0107ca ani nie przedstawia fizycznego wyja\u015bnienia tego ognia. Jego interpretacja wymaga uwzgl\u0119dnienia kontekstu i tradycyjnego odczytania Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Zawiera jednak ide\u0119 o ogromnym znaczeniu: cz\u0142owiek mo\u017ce osi\u0105gn\u0105\u0107 zbawienie, a mimo to nadal potrzebowa\u0107 oczyszczenia.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Inny fundamentalny tekst znajduje si\u0119 w Drugiej Ksi\u0119dze Machabejskiej.<\/p>\n\n\n\n Po bitwie Juda Machabeusz odkrywa, \u017ce niekt\u00f3rzy polegli \u017co\u0142nierze \u017cydowscy nosili przedmioty po\u015bwi\u0119cone bo\u017ckom, co by\u0142o sprzeczne z Prawem.<\/p>\n\n\n\n W obliczu tej sytuacji organizuje zbi\u00f3rk\u0119 i wysy\u0142a ofiar\u0119 do Jerozolimy, aby z\u0142o\u017cono ofiar\u0119 za zmar\u0142ych.<\/p>\n\n\n\n Fragment ko\u0144czy si\u0119 nast\u0119puj\u0105cymi s\u0142owami:<\/p>\n\n\n\n \u201eDlatego w\u0142a\u015bnie zarz\u0105dzi\u0142 z\u0142o\u017cenie ofiary przeb\u0142agalnej za zabitych, aby zostali uwolnieni od grzechu\u201d (2 Mch 12, 45).<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Ten fragment ma niezwyk\u0142e znaczenie doktrynalne.<\/p>\n\n\n\n Modlitwa za zmar\u0142ych nie pojawia si\u0119 tutaj jako \u015bredniowieczny wynalazek ani zwyczaj wynikaj\u0105cy z ludowych przes\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Znajdujemy tu praktyk\u0119 religijn\u0105 \u017cydowskiej tradycji sprzed narodzin chrze\u015bcija\u0144stwa, wyra\u017caj\u0105c\u0105 przekonanie, \u017ce \u017cyj\u0105cy mog\u0105 wstawia\u0107 si\u0119 za tymi, kt\u00f3rzy odeszli.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki uznaje ten fragment za szczeg\u00f3lnie istotn\u0105 podstaw\u0119 biblijn\u0105 modlitwy za zmar\u0142ych.<\/p>\n\n\n\n Chrze\u015bcijanie uznaj\u0105cy autorytet ksi\u0105g deuterokanonicznych znajduj\u0105 tutaj szczeg\u00f3lnie jasne nauczanie: mi\u0142o\u015b\u0107 nie ko\u0144czy si\u0119 wraz ze \u015bmierci\u0105, a modlitwa za zmar\u0142ych ma prawdziwy sens duchowy.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ksi\u0119ga Apokalipsy zawiera fundamentalne stwierdzenie dotycz\u0105ce \u015bwi\u0119to\u015bci nieba:<\/p>\n\n\n\n \u201eNic nieczystego do niego nie wejdzie\u201d (Ap 21, 27).<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Kontekst odnosi si\u0119 do niebieskiego Jeruzalem, przedstawionego jako ostateczne mieszkanie Boga z lud\u017ami.<\/p>\n\n\n\n To stwierdzenie ukazuje zasadnicz\u0105 prawd\u0119: pe\u0142na komunia z Bogiem wymaga ca\u0142kowitej \u015bwi\u0119to\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Nie wystarczy, \u017ce cz\u0142owiek pragnie wej\u015b\u0107 do nieba. Jego dusza musi by\u0107 w pe\u0142ni oczyszczona.<\/p>\n\n\n\n W tym sensie czy\u015bciec ukazuje absolutn\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 Boga oraz konieczno\u015b\u0107 przemiany cz\u0142owieka, aby m\u00f3g\u0142 uczestniczy\u0107 w Jego chwale.<\/p>\n\n\n\n Znajdujemy r\u00f3wnie\u017c wa\u017cne odniesienie w s\u0142owach Jezusa Chrystusa:<\/p>\n\n\n\n \u201eJe\u015bli kto\u015b powie s\u0142owo przeciw Synowi Cz\u0142owieczemu, b\u0119dzie mu odpuszczone, lecz je\u015bli powie przeciw Duchowi \u015awi\u0119temu, nie b\u0119dzie mu odpuszczone ani w tym wieku, ani w przysz\u0142ym\u201d (Mt 12, 32).<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Tradycja katolicka dostrzega\u0142a w tym stwierdzeniu po\u015brednie odniesienie do mo\u017cliwo\u015bci odpuszczenia niekt\u00f3rych win w przysz\u0142ym \u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n Nie oznacza to, \u017ce po \u015bmierci istnieje nowa mo\u017cliwo\u015b\u0107 nawr\u00f3cenia dla kogo\u015b, kto przez ca\u0142e \u017cycie odrzuca\u0142 Boga.<\/p>\n\n\n\n Tradycyjna interpretacja wskazuje, \u017ce niekt\u00f3re nast\u0119pstwa lub winy mog\u0105 zosta\u0107 oczyszczone w stanie nast\u0119puj\u0105cym po \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n Katechizm przytacza t\u0119 interpretacj\u0119 w punkcie 1031, wyra\u017anie odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do tego fragmentu Ewangelii.<\/p>\n\n\n\n Nauka o czy\u015b\u0107cu nie pojawi\u0142a si\u0119 nagle w \u015bredniowieczu, chocia\u017c w\u0142a\u015bnie w okresie rozwoju \u015bredniowiecznej teologii otrzyma\u0142a bardziej systematyczne uj\u0119cie poj\u0119ciowe.<\/p>\n\n\n\n Jej fundamenty znajduj\u0105 si\u0119 w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym, staro\u017cytnej praktyce modlitwy za zmar\u0142ych oraz refleksji Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Ju\u017c od pierwszych wiek\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa znajdujemy \u015bwiadectwa modlitw za zmar\u0142ych oraz liturgicznego wspominania wiernych zmar\u0142ych.<\/p>\n\n\n\n Praktyka ta wyra\u017ca przekonanie, \u017ce cz\u0142onkowie Ko\u015bcio\u0142a pozostaj\u0105 zjednoczeni w Chrystusie tak\u017ce po \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n W\u015br\u00f3d \u015bwiadectw patrystycznych wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 \u015bwi\u0119ty Augustyn z Hippony (354-430), kt\u00f3ry podejmowa\u0142 zagadnienie oczyszczenia po \u015bmierci i zaleca\u0142 modlitw\u0119 za zmar\u0142ych.<\/p>\n\n\n\n W swoim dziele Pa\u0144stwo Bo\u017ce<\/em>, ksi\u0119ga XXI, rozdzia\u0142 24, rozwa\u017ca mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce niekt\u00f3rzy ludzie zostan\u0105 zbawieni dzi\u0119ki oczyszczaj\u0105cemu cierpieniu po tym \u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n R\u00f3wnie\u017c w Wyznaniach<\/em>, ksi\u0119ga IX, rozdzia\u0142 13, znajdujemy jego modlitw\u0119 za matk\u0119, \u015bwi\u0119t\u0105 Monik\u0119, kt\u00f3ra zmar\u0142a w 387 roku.<\/p>\n\n\n\n \u015awiadectwo to jest szczeg\u00f3lnie znacz\u0105ce, poniewa\u017c pokazuje, \u017ce modlitwa za zmar\u0142ych stanowi\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 staro\u017cytnej duchowo\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n Nie powinni\u015bmy przypisywa\u0107 \u015bwi\u0119temu Augustynowi zamkni\u0119tego opisu wszystkich cech czy\u015b\u0107ca w takiej postaci, w jakiej zosta\u0142y one p\u00f3\u017aniej rozwini\u0119te przez teologi\u0119 scholastyczn\u0105. Jego my\u015bl pokazuje raczej, \u017ce refleksja teologiczna znajdowa\u0142a si\u0119 w fazie rozwoju.<\/p>\n\n\n\n Innym wa\u017cnym \u015bwiadkiem jest \u015bwi\u0119ty Grzegorz Wielki (ok. 540-604), papie\u017c i doktor Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n W swoich Dialogach<\/em>, szczeg\u00f3lnie w ksi\u0119dze IV, podejmuje kwesti\u0119 oczyszczenia po \u015bmierci i przytacza r\u00f3\u017cne opowie\u015bci zwi\u0105zane z tym zagadnieniem.<\/p>\n\n\n\n Niekt\u00f3re z tych opowie\u015bci nale\u017c\u0105 do gatunku narracji religijnych charakterystycznych dla jego epoki. Dlatego nale\u017cy je odczytywa\u0107 z uwzgl\u0119dnieniem ich charakteru, a nie traktowa\u0107 tak, jakby ka\u017cdy szczeg\u00f3\u0142 stanowi\u0142 definicj\u0119 doktrynaln\u0105.<\/p>\n\n\n\n Wa\u017cne dla naszego tematu jest to, \u017ce \u015bwi\u0119ty Grzegorz przyczyni\u0142 si\u0119 do przekazywania i rozwijania chrze\u015bcija\u0144skiej refleksji na temat oczyszczenia niekt\u00f3rych dusz po \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n Na przestrzeni wiek\u00f3w nauczanie o czy\u015b\u0107cu uzyskiwa\u0142o coraz bardziej precyzyjne sformu\u0142owanie doktrynalne.<\/p>\n\n\n\n Do najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n Dekret o czy\u015b\u0107cu z XXV sesji Soboru Trydenckiego zas\u0142uguje na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119.<\/p>\n\n\n\n Ojcowie soborowi podkre\u015blili, \u017ce nale\u017cy wiernie naucza\u0107 doktryny przekazanej przez Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a i wcze\u015bniejsze sobory. Jednocze\u015bnie ostrzegli przed nadmiernie trudnymi zagadnieniami, niepewnymi twierdzeniami i wyja\u015bnieniami, kt\u00f3re mog\u0142yby podsyca\u0107 ciekawo\u015b\u0107 lub przes\u0105dy.<\/p>\n\n\n\n To ostrze\u017cenie pozostaje niezwykle aktualne.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 zach\u0119ca nas do mocnej wiary w czy\u015bciec, ale nie do przekszta\u0142cania jego nieznanych aspekt\u00f3w w pole dla niekontrolowanej wyobra\u017ani.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Celem tej doktryny nie jest zaspokojenie naszej ciekawo\u015bci dotycz\u0105cej \u017cycia pozagrobowego, lecz prowadzenie nas ku wi\u0119kszej \u015bwi\u0119to\u015bci i mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Jednym z zagadnie\u0144, kt\u00f3re na przestrzeni dziej\u00f3w duchowo\u015bci katolickiej wzbudza\u0142y najwi\u0119ksze zainteresowanie, jest natura ognia oczyszczaj\u0105cego.<\/p>\n\n\n\n Kiedy \u015bwi\u0119ci i teologowie m\u00f3wi\u0105 o ogniu czy\u015b\u0107ca, czy powinni\u015bmy rozumie\u0107 go jako ogie\u0144 materialny, podobny do tego, kt\u00f3ry znamy na ziemi? Czy jest to rzeczywisto\u015b\u0107 duchowa? Czy te\u017c obraz wyra\u017caj\u0105cy intensywno\u015b\u0107 cierpienia oczyszczaj\u0105cego?<\/p>\n\n\n\n Odpowied\u017a wymaga roztropno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Katechizm Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego w punkcie 1031 przypomina, \u017ce tradycja Ko\u015bcio\u0142a, opieraj\u0105c si\u0119 na niekt\u00f3rych tekstach Pisma \u015awi\u0119tego, m\u00f3wi o ogniu oczyszczaj\u0105cym.<\/p>\n\n\n\n Wyra\u017cenie to nale\u017cy do bardzo starej tradycji teologicznej.<\/p>\n\n\n\n Niekt\u00f3rzy autorzy, szczeg\u00f3lnie w ramach teologii scholastycznej, utrzymywali, \u017ce ogie\u0144 czy\u015b\u0107ca nale\u017cy rozumie\u0107 jako rzeczywist\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, a nie jedynie metafor\u0119.<\/p>\n\n\n\n \u015awi\u0119ty Tomasz z Akwinu na przyk\u0142ad podejmuje t\u0119 kwesti\u0119 w Suplementum do Sumy teologicznej<\/em>, kwestie 70 i nast\u0119pne, gdzie omawia kary czy\u015b\u0107ca i ich zwi\u0105zek z ogniem.<\/p>\n\n\n\n W tradycji tomistycznej utrzymuje si\u0119, \u017ce dusze oddzielone od cia\u0142a mog\u0105 do\u015bwiadcza\u0107 kary zmys\u0142\u00f3w, a ogie\u0144 oczyszczaj\u0105cy stanowi rzeczywisto\u015b\u0107 zwi\u0105zan\u0105 z t\u0105 kar\u0105.<\/p>\n\n\n\n Nale\u017cy jednak odr\u00f3\u017cni\u0107 to wyja\u015bnienie teologiczne od definicji dogmatycznej.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie zdefiniowa\u0142, \u017ce ogie\u0144 czy\u015b\u0107ca jest materialny w tym samym znaczeniu co fizyczny ogie\u0144 naszego \u015bwiata, ani nie wyja\u015bni\u0142 naukowo, w jaki spos\u00f3b m\u00f3g\u0142by oddzia\u0142ywa\u0107 na dusz\u0119 oddzielon\u0105 od cia\u0142a.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dlatego nie powinni\u015bmy przedstawia\u0107 konkretnego wyja\u015bnienia jego natury jako obowi\u0105zuj\u0105cej doktryny dla wszystkich katolik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Musimy natomiast zachowa\u0107 prawd\u0119 o rzeczywisto\u015bci oczyszczenia i istnieniu zwi\u0105zanego z nim cierpienia, zgodnie z tradycyjnym nauczaniem teologicznym.<\/p>\n\n\n\n To pytanie prowadzi nas do samego serca tajemnicy.<\/p>\n\n\n\n B\u00f3g nie oczyszcza dlatego, \u017ce potrzebuje kara\u0107 dla w\u0142asnej przyjemno\u015bci ani dlatego, \u017ce znajduje satysfakcj\u0119 w cierpieniu swoich stworze\u0144.<\/p>\n\n\n\n B\u00f3g jest niesko\u0144czenie \u015bwi\u0119ty i mi\u0142uje cz\u0142owieka doskona\u0142\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 mi\u0142osiern\u0105.<\/p>\n\n\n\n Jednak w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce go mi\u0142uje, nie chce pozostawi\u0107 go w stanie niedoskona\u0142o\u015bci, kt\u00f3ry jest niezgodny z pe\u0142ni\u0105 komunii niebia\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n Oczyszczenie jest przejawem Jego sprawiedliwo\u015bci i mi\u0142osierdzia.<\/p>\n\n\n\n Wyobra\u017amy sobie kawa\u0142ek z\u0142ota zawieraj\u0105cy zanieczyszczenia. Aby m\u00f3g\u0142 ukaza\u0107 ca\u0142\u0105 swoj\u0105 czysto\u015b\u0107, musi przej\u015b\u0107 proces oczyszczania.<\/p>\n\n\n\n Tego por\u00f3wnania nie nale\u017cy traktowa\u0107 dos\u0142ownie, ale pomaga ono zrozumie\u0107 przemian\u0119 duchow\u0105, kt\u00f3r\u0105 wyra\u017ca ta doktryna.<\/p>\n\n\n\n Czy\u015bciec nie jest arbitraln\u0105 kar\u0105 na\u0142o\u017con\u0105 na dusze, kt\u00f3rym B\u00f3g ju\u017c przebaczy\u0142. Jest ostatecznym oczyszczeniem tych, kt\u00f3rzy s\u0105 przeznaczeni do pe\u0142nego uczestnictwa w Jego chwale.<\/p>\n\n\n\n To zagadnienie zas\u0142uguje na wyja\u015bnienie, poniewa\u017c niekt\u00f3re popularne wyobra\u017cenia czy\u015b\u0107ca mog\u0105 przekazywa\u0107 b\u0142\u0119dn\u0105 ide\u0119.<\/p>\n\n\n\n Dusze w czy\u015b\u0107cu nie znajduj\u0105 si\u0119 w stanie niezdecydowania mi\u0119dzy mi\u0142o\u015bci\u0105 do Boga a Jego odrzuceniem.<\/p>\n\n\n\n Umar\u0142y one w \u0142asce i przyja\u017ani z Nim. Ich zbawienie jest pewne.<\/p>\n\n\n\n Dlatego nie powinni\u015bmy wyobra\u017ca\u0107 ich sobie jako ludzi, kt\u00f3rzy nadal pope\u0142niaj\u0105 grzechy, buntuj\u0105 si\u0119 przeciwko Bogu lub pr\u00f3buj\u0105 uciec przed swoim przeznaczeniem poprzez podj\u0119cie nowej decyzji moralnej.<\/p>\n\n\n\n Oczyszczenie nie jest drugim \u017cyciem ziemskim.<\/p>\n\n\n\n Nie nale\u017cy go r\u00f3wnie\u017c myli\u0107 z now\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 zmiany wiecznego przeznaczenia.<\/p>\n\n\n\n Podstawowa r\u00f3\u017cnica polega na tym, \u017ce dusza jest ju\u017c definitywnie zwr\u00f3cona ku Bogu, ale nadal potrzebuje osi\u0105gn\u0105\u0107 pe\u0142ni\u0119 \u015bwi\u0119to\u015bci wymagan\u0105 do wej\u015bcia do chwa\u0142y nieba.<\/p>\n\n\n\n Znajdujemy tutaj bardzo wa\u017cn\u0105 lekcj\u0119 duchow\u0105 dla naszego codziennego \u017cycia:<\/p>\n\n\n\n Nie powinni\u015bmy czeka\u0107 ze zrywaniem z tym wszystkim, co oddala nas od Boga, a\u017c do chwili \u015bmierci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nawr\u00f3cenie, pokuta, cz\u0119sta spowied\u017a, mi\u0142o\u015b\u0107 bli\u017aniego i praktykowanie cn\u00f3t s\u0105 \u015brodkami, kt\u00f3re mamy do dyspozycji podczas ziemskiego \u017cycia, aby post\u0119powa\u0107 na drodze do \u015bwi\u0119to\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Nie mo\u017cemy twierdzi\u0107, \u017ce wszystkie dusze do\u015bwiadczaj\u0105 dok\u0142adnie tego samego stopnia cierpienia.<\/p>\n\n\n\n Tradycyjna teologia uznawa\u0142a, \u017ce mog\u0105 istnie\u0107 r\u00f3\u017cnice w intensywno\u015bci kar, zwi\u0105zane ze stanem duchowym ka\u017cdej duszy i oczyszczeniem, kt\u00f3rego potrzebuje.<\/p>\n\n\n\n Nale\u017cy jednak zachowa\u0107 ostro\u017cno\u015b\u0107, pr\u00f3buj\u0105c ustala\u0107 zbyt precyzyjne kategorie.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie zdefiniowa\u0142 skali cierpie\u0144 ani nie okre\u015bli\u0142, jak d\u0142ugo ka\u017cda dusza musi przebywa\u0107 w czy\u015b\u0107cu.<\/p>\n\n\n\n Nie dysponujemy r\u00f3wnie\u017c kryteriami pozwalaj\u0105cymi obliczy\u0107 czas trwania oczyszczenia konkretnej osoby.<\/p>\n\n\n\n W rzeczywisto\u015bci naszych ziemskich miar czasu nie mo\u017cna bezpo\u015brednio przenosi\u0107 na stan dusz oddzielonych od cia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Kiedy m\u00f3wimy o dniach, latach lub wiekach w odniesieniu do czy\u015b\u0107ca, powinni\u015bmy unika\u0107 przedstawiania takich okre\u015ble\u0144 tak, jakby\u015bmy dok\u0142adnie znali spos\u00f3b funkcjonowania czasu w tym stanie.<\/p>\n\n\n\n Tak.<\/p>\n\n\n\n \u015awi\u0119to\u015b\u0107 cz\u0142owieka podczas \u017cycia nie pozwala automatycznie stwierdzi\u0107, \u017ce osi\u0105gn\u0105\u0142 on absolutnie doskona\u0142e oczyszczenie.<\/p>\n\n\n\n Cz\u0142owiek m\u00f3g\u0142 \u017cy\u0107 z wielk\u0105 wierno\u015bci\u0105 Bogu, praktykowa\u0107 mi\u0142o\u015b\u0107 bli\u017aniego i podejmowa\u0107 znacz\u0105ce ofiary, a mimo to nadal potrzebowa\u0107 ostatecznego oczyszczenia.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cliwe jest r\u00f3wnie\u017c, \u017ce kto\u015b osi\u0105gn\u0105\u0142 podczas \u017cycia tak g\u0142\u0119bokie oczyszczenie dzi\u0119ki \u0142asce, mi\u0142o\u015bci i pokucie, \u017ce nie pozosta\u0142a ju\u017c \u017cadna kara doczesna do odpokutowania.<\/p>\n\n\n\n Sam Katechizm w punkcie 1472 uznaje, \u017ce nawr\u00f3cenie wyp\u0142ywaj\u0105ce z \u017carliwej mi\u0142o\u015bci mo\u017ce doprowadzi\u0107 grzesznika do ca\u0142kowitego oczyszczenia.<\/p>\n\n\n\n Dlatego \u017cycie chrze\u015bcija\u0144skie nie polega jedynie na unikaniu grzech\u00f3w ci\u0119\u017ckich, aby zapewni\u0107 sobie wieczne przeznaczenie.<\/p>\n\n\n\n Jeste\u015bmy powo\u0142ani do nieustannego wzrastania w \u015bwi\u0119to\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Aby w pe\u0142ni zrozumie\u0107 dwie kary czy\u015b\u0107ca, musimy zatrzyma\u0107 si\u0119 nad istotnym rozr\u00f3\u017cnieniem doktryny katolickiej: r\u00f3\u017cnic\u0105 mi\u0119dzy win\u0105, kar\u0105 wieczn\u0105 i kar\u0105 doczesn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Grzech jest obraz\u0105 Boga i naruszeniem porz\u0105dku ustanowionego przez Niego.<\/p>\n\n\n\n Jednak jego konsekwencje nie zawsze znikaj\u0105 jednocze\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n Wina jest odpowiedzialno\u015bci\u0105 moraln\u0105, kt\u00f3r\u0105 zaci\u0105gamy, gdy dobrowolnie pope\u0142niamy czyn sprzeczny z prawem Bo\u017cym.<\/p>\n\n\n\n Kiedy pope\u0142niamy grzech \u015bmiertelny, tracimy \u0142ask\u0119 u\u015bwi\u0119caj\u0105c\u0105 i zrywamy nasz\u0105 przyja\u017a\u0144 z Bogiem.<\/p>\n\n\n\n Sakrament Pokuty, przyj\u0119ty z odpowiednimi dyspozycjami, jedna nas z Nim i przywraca \u0142ask\u0119.<\/p>\n\n\n\n Kiedy pope\u0142niamy grzechy powszednie, os\u0142abiaj\u0105 one nasz\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107, ale nie niszcz\u0105 naszej przyja\u017ani z Bogiem.<\/p>\n\n\n\n Kara wieczna jest zwi\u0105zana z utrat\u0105 komunii z Bogiem jako konsekwencj\u0105 grzechu \u015bmiertelnego.<\/p>\n\n\n\n Kiedy cz\u0142owiek umiera bez skruchy za grzech \u015bmiertelny i bez otrzymania Bo\u017cego przebaczenia, staje wobec definitywnego oddzielenia od Boga.<\/p>\n\n\n\n Ta rzeczywisto\u015b\u0107 nale\u017cy do tajemnicy piek\u0142a i nie wolno jej myli\u0107 z czy\u015b\u0107cem.<\/p>\n\n\n\n Kara doczesna jest konsekwencj\u0105 grzechu, kt\u00f3ra mo\u017ce pozosta\u0107 nawet po odpuszczeniu winy.<\/p>\n\n\n\n Na przyk\u0142ad cz\u0142owiek, kt\u00f3ry dopu\u015bci\u0142 si\u0119 niesprawiedliwo\u015bci, mo\u017ce szczerze \u017ca\u0142owa\u0107 i otrzyma\u0107 rozgrzeszenie sakramentalne. Mimo to mo\u017ce nadal istnie\u0107 obowi\u0105zek naprawienia wyrz\u0105dzonej krzywdy.<\/p>\n\n\n\n Je\u017celi ukrad\u0142, powinien postara\u0107 si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 to, co zabra\u0142. Je\u017celi kogo\u015b znies\u0142awi\u0142, powinien spr\u00f3bowa\u0107 naprawi\u0107 szkod\u0119 wyrz\u0105dzon\u0105 reputacji tej osoby. Je\u017celi spowodowa\u0142 cierpienie, powinien d\u0105\u017cy\u0107 do pojednania i naprawienia krzywd w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Przebaczenie nie sprawia automatycznie, \u017ce konsekwencje pope\u0142nionego z\u0142a przestaj\u0105 istnie\u0107.<\/p>\n\n\n\n To rozr\u00f3\u017cnienie jest niezb\u0119dne do zrozumienia czy\u015b\u0107ca.<\/p>\n\n\n\n Katechizm rozwija to nauczanie w punktach 1472 i 1473, wyja\u015bniaj\u0105c, \u017ce oczyszczenie z konsekwencji grzechu mo\u017ce dokona\u0107 si\u0119 podczas ziemskiego \u017cycia lub po \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n Kara doczesna nie powinna by\u0107 zatem rozumiana jako d\u0142ug ekonomiczny sp\u0142acany przez okre\u015blon\u0105 matematycznie ilo\u015b\u0107 cierpienia.<\/p>\n\n\n\n Jest ona wymiarem sprawiedliwo\u015bci i duchowej przemiany cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n Jedno z najbardziej pocieszaj\u0105cych nauczania wiary katolickiej<\/strong><\/p>\n\n\n\n Po zrozumieniu kar czy\u015b\u0107ca pojawia si\u0119 pytanie, kt\u00f3re powinno poruszy\u0107 ka\u017cdego katolika:<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli istniej\u0105 dusze, kt\u00f3re potrzebuj\u0105 oczyszczenia, zanim b\u0119d\u0105 mog\u0142y kontemplowa\u0107 Boga, czy mo\u017cemy co\u015b dla nich zrobi\u0107?<\/p>\n\n\n\n Odpowied\u017a Ko\u015bcio\u0142a jest jasna: tak, mo\u017cemy im pomaga\u0107 poprzez nasze sufragia.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ta mo\u017cliwo\u015b\u0107 stanowi jeden z najpi\u0119kniejszych przejaw\u00f3w \u015bwi\u0119tych obcowania.<\/p>\n\n\n\n \u015amier\u0107 nie niszczy duchowej jedno\u015bci tych, kt\u00f3rzy nale\u017c\u0105 do Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 naucza, \u017ce istnieje komunia mi\u0119dzy wiernymi pielgrzymuj\u0105cymi na ziemi, duszami oczyszczaj\u0105cymi si\u0119 po \u015bmierci oraz \u015bwi\u0119tymi, kt\u00f3rzy ju\u017c ciesz\u0105 si\u0119 chwa\u0142\u0105 nieba.<\/p>\n\n\n\n Katechizm wyja\u015bnia t\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107 w punktach 954-959, a modlitwie za zmar\u0142ych po\u015bwi\u0119ca szczeg\u00f3lnie punkt 1032.<\/p>\n\n\n\n Msza \u015awi\u0119ta jest najwa\u017cniejszym \u015brodkiem, kt\u00f3ry Ko\u015bci\u00f3\u0142 zaleca w celu niesienia pomocy duszom w czy\u015b\u0107cu.<\/p>\n\n\n\n Nie jest ona jedynie ludzk\u0105 modlitw\u0105 ani sentymentalnym wspomnieniem zmar\u0142ych.<\/p>\n\n\n\n Eucharystia uobecnia sakramentalnie jedyn\u0105 ofiar\u0119 Jezusa Chrystusa, z\u0142o\u017con\u0105 raz na zawsze na Krzy\u017cu.<\/p>\n\n\n\n Dlatego zam\u00f3wienie Mszy za zmar\u0142ego oznacza powierzenie go niesko\u0144czonym zas\u0142ugom Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 zachowuje t\u0119 praktyk\u0119 od staro\u017cytno\u015bci, a Sob\u00f3r Trydencki wyra\u017anie j\u0105 potwierdzi\u0142.<\/p>\n\n\n\n Kiedy zamawiamy Msz\u0119 za naszych rodzic\u00f3w, dziadk\u00f3w, krewnych lub zmar\u0142ych przyjaci\u00f3\u0142, dokonujemy prawdziwego dzie\u0142a mi\u0142o\u015bci nadprzyrodzonej.<\/p>\n\n\n\n Jest to konkretny spos\u00f3b prze\u017cywania wiary w \u015bwi\u0119tych obcowaniu.<\/p>\n\n\n\n R\u00f3\u017caniec jest kolejn\u0105 bardzo rozpowszechnion\u0105 w\u015br\u00f3d katolik\u00f3w praktyk\u0105 modlitewn\u0105 w intencji zmar\u0142ych.<\/p>\n\n\n\n Poprzez jego tajemnice kontemplujemy \u017cycie Jezusa Chrystusa i udzia\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny w dziele Odkupienia.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cemy ofiarowa\u0107 nasze modlitwy za dusze w czy\u015b\u0107cu, prosz\u0105c Boga, aby udzieli\u0142 im oczyszczenia niezb\u0119dnego do osi\u0105gni\u0119cia chwa\u0142y nieba.<\/p>\n\n\n\n Nie powinni\u015bmy zapomina\u0107, \u017ce modlitwa nie jest magiczn\u0105 formu\u0142\u0105. Jej skuteczno\u015b\u0107 pochodzi z \u0142aski Bo\u017cej i mi\u0142osierdzia Boga.<\/p>\n\n\n\n Doktryna odpust\u00f3w jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zana z oczyszczeniem z kar doczesnych.<\/p>\n\n\n\n Katechizm definiuje odpust jako:<\/p>\n\n\n\n \u201eOdpust jest to darowanie przed Bogiem kary doczesnej za grzechy, zg\u0142adzone ju\u017c co do winy\u201d (KKK, 1471).<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142, jako szafarz Odkupienia, udziela odpust\u00f3w wiernym, kt\u00f3rzy spe\u0142niaj\u0105 okre\u015blone warunki.<\/p>\n\n\n\n Odpusty mog\u0105 by\u0107 cz\u0105stkowe lub zupe\u0142ne.<\/p>\n\n\n\n Mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c ofiarowane za zmar\u0142ych na spos\u00f3b wstawiennictwa, czyli poprzez powierzenie ich Bogu, aby udzieli\u0142 im owoc\u00f3w tej \u0142aski.<\/p>\n\n\n\n Nie powinni\u015bmy myli\u0107 odpustu z odpuszczeniem grzech\u00f3w. Wina musi zosta\u0107 zg\u0142adzona za pomoc\u0105 \u015brodk\u00f3w ustanowionych przez Chrystusa, szczeg\u00f3lnie sakramentu Pokuty.<\/p>\n\n\n\n Nie oznacza to r\u00f3wnie\u017c, \u017ce mo\u017cemy samodzielnie okre\u015bli\u0107 stan konkretnej duszy lub zagwarantowa\u0107 automatyczny rezultat ofiarowania odpustu za t\u0119 osob\u0119.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 daje nam ten \u015brodek duchowy jako wyraz \u015bwi\u0119tych obcowania.<\/p>\n\n\n\n Katechizm zaleca r\u00f3wnie\u017c ja\u0142mu\u017cn\u0119 i uczynki pokutne w intencji zmar\u0142ych.<\/p>\n\n\n\n Pomoc osobie potrzebuj\u0105cej, nakarmienie g\u0142odnego, odwiedzenie chorego lub wsparcie kogo\u015b prze\u017cywaj\u0105cego trudno\u015bci to akty mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3re mo\u017cemy ofiarowa\u0107 Bogu za naszych zmar\u0142ych bliskich.<\/p>\n\n\n\n Ta praktyka przypomina nam, \u017ce wiary chrze\u015bcija\u0144skiej nie mo\u017cna sprowadzi\u0107 do samych s\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Mi\u0142o\u015bci do zmar\u0142ych musi towarzyszy\u0107 \u017cycie zgodne z Ewangeli\u0105.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cemy r\u00f3wnie\u017c ofiarowywa\u0107 ma\u0142e codzienne wyrzeczenia za dusze w czy\u015b\u0107cu.<\/p>\n\n\n\n Na przyk\u0142ad:<\/p>\n\n\n\n Dzia\u0142ania te nabieraj\u0105 nadprzyrodzonego znaczenia, gdy s\u0105 podejmowane w stanie \u0142aski Bo\u017cej, z w\u0142a\u015bciw\u0105 intencj\u0105 i w zjednoczeniu z Jezusem Chrystusem.<\/p>\n\n\n\n Mi\u0142o\u015b\u0107 mo\u017ce przemieni\u0107 nawet niewielkie ofiary naszego codziennego \u017cycia w duchowe ofiarowanie.<\/p>\n\n\n\n Duchowo\u015b\u0107 katolicka od wiek\u00f3w podtrzymuje szczeg\u00f3lne nabo\u017ce\u0144stwo do Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny w intencji dusz w czy\u015b\u0107cu.<\/p>\n\n\n\n Maryja jest wzywana jako Matka Mi\u0142osierdzia, Pocieszycielka Strapionych i Kr\u00f3lowa Nieba.<\/p>\n\n\n\n Jej duchowe macierzy\u0144stwo, zwi\u0105zane z uczniami Chrystusa, stanowi dla wiernych \u017ar\u00f3d\u0142o ufno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W Ewangelii wed\u0142ug \u015bwi\u0119tego Jana znajdujemy s\u0142owa Jezusa wypowiedziane z Krzy\u017ca:<\/p>\n\n\n\n \u201eNiewiasto, oto syn Tw\u00f3j\u201d (J 19, 26).<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n A do umi\u0142owanego ucznia:<\/p>\n\n\n\n \u201eOto Matka twoja\u201d (J 19, 27).<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Tradycja katolicka dostrzega w tym wydarzeniu wymiar duchowy, kt\u00f3ry wykracza poza osobist\u0105 relacj\u0119 mi\u0119dzy Maryj\u0105 a \u015bwi\u0119tym Janem.<\/p>\n\n\n\n Maryja jest Matk\u0105 uczni\u00f3w Chrystusa i towarzyszy Ko\u015bcio\u0142owi z macierzy\u0144sk\u0105 trosk\u0105 w jego pielgrzymowaniu ku wieczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Dlatego wierni tradycyjnie uciekali si\u0119 do Jej wstawiennictwa, powierzaj\u0105c zmar\u0142ych Bo\u017cemu mi\u0142osierdziu.<\/p>\n\n\n\n W\u015br\u00f3d tych nabo\u017ce\u0144stw znajdujemy tradycj\u0119 szkaplerza karmelita\u0144skiego oraz obietnice zwi\u0105zane z tak zwanym przywilejem sobotnim.<\/p>\n\n\n\n T\u0119 kwesti\u0119 nale\u017cy przedstawi\u0107 z nale\u017cyt\u0105 rzetelno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n Tradycja przywileju sobotniego jest zwi\u0105zana ze staro\u017cytn\u0105 bull\u0105 przypisywan\u0105 papie\u017cowi Janowi XXII, znan\u0105 pod nazw\u0105 Sacratissimo uti culmine<\/em>. Jednak jej autentyczno\u015b\u0107 historyczna oraz interpretacja jej tre\u015bci by\u0142y przedmiotem kontrowersji.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 ostrzega\u0142 przed zabobonnymi interpretacjami szkaplerza oraz przed przekonaniem, \u017ce samo jego noszenie automatycznie gwarantuje zbawienie lub uwolnienie od kar czy\u015b\u0107ca w okre\u015blonym terminie.<\/p>\n\n\n\n Szkaplerz jest przede wszystkim znakiem duchowej przynale\u017cno\u015bci do rodziny karmelita\u0144skiej oraz zobowi\u0105zania do \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego pod macierzy\u0144sk\u0105 opiek\u0105 Maryi.<\/p>\n\n\n\n Prawdziwe nabo\u017ce\u0144stwo maryjne zawsze prowadzi do Jezusa Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n Nie zast\u0119puje nawr\u00f3cenia, sakrament\u00f3w ani wierno\u015bci Ewangelii.<\/p>\n\n\n\n Nauka o czy\u015b\u0107cu nie powinna wzbudza\u0107 wy\u0142\u0105cznie naszego zainteresowania tym, co dzieje si\u0119 po \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n Jej celem jest r\u00f3wnie\u017c pomaganie nam w lepszym prze\u017cywaniu tera\u017aniejszo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W rzeczywisto\u015bci jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych duchowych konsekwencji tego nauczania jest zrozumienie, \u017ce \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 nie polega jedynie na unikaniu grzechu \u015bmiertelnego, lecz na pozwoleniu Bogu, aby ca\u0142kowicie przemieni\u0142 nasze serce.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Mo\u017cemy uczestniczy\u0107 we Mszy \u015awi\u0119tej w ka\u017cd\u0105 niedziel\u0119, odmawia\u0107 R\u00f3\u017caniec, wype\u0142nia\u0107 obowi\u0105zki religijne, a mimo to zachowywa\u0107 postawy wymagaj\u0105ce g\u0142\u0119bokiego nawr\u00f3cenia.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cemy by\u0107 praktykuj\u0105cymi chrze\u015bcijanami, a jednocze\u015bnie pozostawa\u0107 pyszni, niecierpliwi, egoistyczni, pami\u0119tliwi lub nadmiernie przywi\u0105zani do d\u00f3br materialnych.<\/p>\n\n\n\n Czy\u015bciec przypomina nam, \u017ce B\u00f3g powo\u0142uje nas do prawdziwej \u015bwi\u0119to\u015bci, a nie jedynie do zewn\u0119trznego przestrzegania praktyk religijnych.<\/p>\n\n\n\n \u017byjemy w spo\u0142ecze\u0144stwie, kt\u00f3re przywi\u0105zuje ogromn\u0105 wag\u0119 do posiadania, konsumpcji, uznania spo\u0142ecznego i natychmiastowego zaspokajania pragnie\u0144.<\/p>\n\n\n\n Nieustannie otrzymujemy komunikaty zach\u0119caj\u0105ce nas do gromadzenia rzeczy, poszukiwania przyjemnych do\u015bwiadcze\u0144 i czynienia osobistego dobrostanu g\u0142\u00f3wnym celem istnienia.<\/p>\n\n\n\n Nic z tego nie oznacza, \u017ce dobra materialne s\u0105 z\u0142e.<\/p>\n\n\n\n Problem pojawia si\u0119 wtedy, gdy zaczynaj\u0105 zajmowa\u0107 miejsce nale\u017cne Bogu.<\/p>\n\n\n\n Nauka o karach czy\u015b\u0107ca zach\u0119ca nas do zadania sobie pyta\u0144:<\/p>\n\n\n\n Pytania te nie powinny prowadzi\u0107 do rozpaczy, lecz do szczerego pragnienia nawr\u00f3cenia.<\/p>\n\n\n\n \u0141aska Bo\u017ca mo\u017ce przemieni\u0107 to, czego sami, o w\u0142asnych si\u0142ach, nie potrafimy naprawi\u0107.<\/p>\n\n\n\n Sakrament Pokuty jest jednym z najwi\u0119kszych dar\u00f3w, jakie Chrystus pozostawi\u0142 swojemu Ko\u015bcio\u0142owi.<\/p>\n\n\n\n Dzi\u0119ki niemu otrzymujemy przebaczenie grzech\u00f3w i zostajemy pojednani z Bogiem.<\/p>\n\n\n\n Spowied\u017a nie powinna jednak sta\u0107 si\u0119 rutynow\u0105 praktyk\u0105, podejmowan\u0105 jedynie po to, by wype\u0142ni\u0107 religijny obowi\u0105zek.<\/p>\n\n\n\n Powinna sta\u0107 si\u0119 prawdziwym spotkaniem z Bo\u017cym mi\u0142osierdziem.<\/p>\n\n\n\n Szczeg\u00f3\u0142owy rachunek sumienia, \u017cal za grzechy, szczere wyznanie wszystkich grzech\u00f3w i mocne postanowienie poprawy pomagaj\u0105 nam rozpozna\u0107 nasze s\u0142abo\u015bci i post\u0119powa\u0107 na drodze do \u015bwi\u0119to\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Ponadto zado\u015b\u0107uczynienie sakramentalne przypomina nam, \u017ce powinni\u015bmy naprawia\u0107, na ile to mo\u017cliwe, z\u0142o, kt\u00f3re wyrz\u0105dzili\u015bmy.<\/p>\n\n\n\n Tradycja duchowo\u015bci katolickiej zawsze ceni\u0142a pokut\u0119 jako \u015brodek porz\u0105dkowania pragnie\u0144 i wzmacniania woli.<\/p>\n\n\n\n Post, wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107, umartwianie zmys\u0142\u00f3w oraz dobrowolna rezygnacja z niekt\u00f3rych wyg\u00f3d mog\u0105 pom\u00f3c nam wzrasta\u0107 w wolno\u015bci wewn\u0119trznej.<\/p>\n\n\n\n Nie chodzi o pogard\u0119 dla w\u0142asnego cia\u0142a ani o szukanie cierpienia dla niego samego.<\/p>\n\n\n\n Pokuta chrze\u015bcija\u0144ska ma sens wtedy, gdy jest zjednoczona z mi\u0142o\u015bci\u0105 do Boga i nawr\u00f3ceniem serca.<\/p>\n\n\n\n \u015awi\u0119ty Pawe\u0142 wyra\u017ca t\u0119 przemian\u0119 w nast\u0119puj\u0105cym wezwaniu:<\/p>\n\n\n\n \u201ePrzyobleczcie si\u0119 w cz\u0142owieka nowego, stworzonego wed\u0142ug Boga, w sprawiedliwo\u015bci i prawdziwej \u015bwi\u0119to\u015bci\u201d (Ef 4, 24).<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n \u017bycie chrze\u015bcija\u0144skie polega w\u0142a\u015bnie na tym: stopniowym porzucaniu starego cz\u0142owieka i pozwalaniu, aby Chrystus \u017cy\u0142 w nas.<\/p>\n\n\n\n Na pierwszy rzut oka m\u00f3wienie o karach, cierpieniu i oczyszczeniu mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 niepokoj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n Jednak czy\u015bciec zawiera w sobie przes\u0142anie pe\u0142ne nadziei.<\/p>\n\n\n\n Pomy\u015blmy, co oznacza fakt, \u017ce B\u00f3g nie opuszcza duszy, kt\u00f3ra umar\u0142a w Jego \u0142asce, nawet je\u015bli nie zosta\u0142a jeszcze w pe\u0142ni oczyszczona.<\/p>\n\n\n\n Oznacza to, \u017ce Jego mi\u0142osierdzie nie pozostawia dzie\u0142a zbawienia niedoko\u0144czonym.<\/p>\n\n\n\n Oznacza to, \u017ce ludzka s\u0142abo\u015b\u0107 nie musi definitywnie uniemo\u017cliwi\u0107 wej\u015bcia do chwa\u0142y, je\u017celi cz\u0142owiek umar\u0142 pojednany z Bogiem.<\/p>\n\n\n\n Oznacza to, \u017ce \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 jest tak wa\u017cna, i\u017c B\u00f3g pragnie, aby Jego dzieci w pe\u0142ni w niej uczestniczy\u0142y.<\/p>\n\n\n\n Oznacza to r\u00f3wnie\u017c, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144ska mo\u017ce trwa\u0107 poza \u015bmierci\u0105 dzi\u0119ki \u015bwi\u0119tych obcowaniu.<\/p>\n\n\n\n Niekiedy sprawiedliwo\u015b\u0107 Bo\u017ca i Jego mi\u0142osierdzie przedstawiane s\u0105 tak, jakby by\u0142y rzeczywisto\u015bciami przeciwstawnymi.<\/p>\n\n\n\n Jednak w Bogu taka sprzeczno\u015b\u0107 nie istnieje.<\/p>\n\n\n\n Jego mi\u0142osierdzie nie oznacza oboj\u0119tno\u015bci wobec grzechu, a Jego sprawiedliwo\u015b\u0107 nie oznacza braku mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n B\u00f3g przebacza, uzdrawia i przemienia.<\/p>\n\n\n\n Czy\u015bciec pozwala nam zrozumie\u0107 t\u0119 relacj\u0119 w spos\u00f3b szczeg\u00f3lnie g\u0142\u0119boki.<\/p>\n\n\n\n Dusza potrzebuj\u0105ca oczyszczenia nie zostaje porzucona w swojej niedoskona\u0142o\u015bci ani pot\u0119piona z jej powodu. Jest prowadzona ku pe\u0142ni, dla kt\u00f3rej zosta\u0142a stworzona.<\/p>\n\n\n\n Bo\u017ce mi\u0142osierdzie nie polega na uznaniu grzechu za co\u015b nieistotnego, lecz na udzieleniu cz\u0142owiekowi \u0142aski niezb\u0119dnej do przezwyci\u0119\u017cenia jego konsekwencji.<\/p>\n\n\n\n B\u00f3g nie chce jedynie nam przebaczy\u0107: chce uczyni\u0107 nas \u015bwi\u0119tymi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jest to jedna z najwa\u017cniejszych lekcji duchowych, jakie mo\u017cemy wyci\u0105gn\u0105\u0107 z nauki o czy\u015b\u0107cu.<\/p>\n\n\n\n Nabo\u017ce\u0144stwo do dusz w czy\u015b\u0107cu zaowocowa\u0142o na przestrzeni wiek\u00f3w licznymi modlitwami, opowie\u015bciami i tradycjami ludowymi.<\/p>\n\n\n\n Niekt\u00f3re z tych \u015bwiadectw nale\u017c\u0105 do szczeg\u00f3lnej duchowo\u015bci okre\u015blonych \u015bwi\u0119tych lub wsp\u00f3lnot zakonnych.<\/p>\n\n\n\n Inne s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 pobo\u017cnych opowie\u015bci, kt\u00f3rych autentyczno\u015bci historycznej nie zawsze mo\u017cna dowie\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Dlatego nale\u017cy zachowa\u0107 wyra\u017ane rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy:<\/p>\n\n\n\n Sob\u00f3r Trydencki zachowa\u0142 w tej kwestii szczeg\u00f3ln\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n W swoim dekrecie o czy\u015b\u0107cu zaleci\u0142 unikanie trudnych i spekulatywnych zagadnie\u0144, kt\u00f3re nie przyczyniaj\u0105 si\u0119 do duchowego zbudowania wiernych, a tak\u017ce niepewnych twierdze\u0144 i przes\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n To zalecenie pozostaje w pe\u0142ni aktualne.<\/p>\n\n\n\n Nie potrzebujemy zna\u0107 rzekomych kalendarzy czy\u015b\u0107ca, oblicza\u0107 cierpie\u0144 poszczeg\u00f3lnych dusz ani przypisywa\u0107 zmar\u0142ym wiadomo\u015bci, kt\u00f3rych nie mo\u017cemy zweryfikowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n To, co naprawd\u0119 wa\u017cne, to wierzy\u0107 w to, czego naucza Ko\u015bci\u00f3\u0142, i praktykowa\u0107 to, co nam zaleca: modli\u0107 si\u0119 za zmar\u0142ych, ofiarowywa\u0107 za nich Msz\u0119 \u015awi\u0119t\u0105 i samemu \u017cy\u0107 w nieustannym nawr\u00f3ceniu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nauka, kt\u00f3r\u0105 przedstawili\u015bmy, nie powinna pozosta\u0107 jedynie wiedz\u0105 teologiczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Musi prze\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na konkretn\u0105 duchowo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Istniej\u0105 tradycyjne praktyki, kt\u00f3re mo\u017cemy odzyska\u0107 lub umocni\u0107 w naszym codziennym \u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n 1. Codziennie modli\u0107 si\u0119 za zmar\u0142ych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Mo\u017cemy ka\u017cdego dnia zarezerwowa\u0107 kilka minut, aby poleca\u0107 Bogu naszych zmar\u0142ych krewnych i wszystkie dusze potrzebuj\u0105ce oczyszczenia.<\/p>\n\n\n\n Prosta i tradycyjna modlitwa brzmi:<\/p>\n\n\n\n Wieczny odpoczynek racz im da\u0107, Panie, a \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107 wiekuista niechaj im \u015bwieci. Niech odpoczywaj\u0105 w pokoju. Amen.<\/em><\/p>\n\n\n\n 2. Zamawia\u0107 Msze \u015awi\u0119te za naszych zmar\u0142ych krewnych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Celebracja Eucharystii jest najwa\u017cniejszym sufragium, kt\u00f3re Ko\u015bci\u00f3\u0142 zaleca za zmar\u0142ych. Mo\u017cemy powr\u00f3ci\u0107 do tej praktyki, szczeg\u00f3lnie w rocznice \u015bmierci oraz w wa\u017cne dla rodziny dni.<\/p>\n\n\n\n 3. Prze\u017cywa\u0107 intensywnie listopad.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 po\u015bwi\u0119ca szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 wiernym zmar\u0142ym w tym miesi\u0105cu, zw\u0142aszcza podczas wspomnienia Wszystkich Wiernych Zmar\u0142ych, obchodzonego 2 listopada.<\/p>\n\n\n\n Jest to szczeg\u00f3lna okazja, aby odnowi\u0107 nasz\u0105 modlitw\u0119 za tych, kt\u00f3rzy odeszli przed nami.<\/p>\n\n\n\n 4. Odwiedza\u0107 cmentarze.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Odwiedzanie cmentarza po\u0142\u0105czone z modlitw\u0105 jest wyrazem szacunku dla zmar\u0142ych oraz nadziei na zmartwychwstanie cia\u0142.<\/p>\n\n\n\n Nie oddajemy czci \u015bmierci, lecz pami\u0119tamy, \u017ce nasi bliscy oczekuj\u0105, podobnie jak my, pe\u0142ni \u017cycia w Chrystusie.<\/p>\n\n\n\n 5. Praktykowa\u0107 mi\u0142o\u015b\u0107 bli\u017aniego i pokut\u0119.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Mo\u017cemy ofiarowywa\u0107 dobrowolne wyrzeczenia, spe\u0142nia\u0107 uczynki mi\u0142osierdzia i z wi\u0119ksz\u0105 wierno\u015bci\u0105 wype\u0142nia\u0107 nasze chrze\u015bcija\u0144skie obowi\u0105zki.<\/p>\n\n\n\n 6. Przygotowywa\u0107 si\u0119 na w\u0142asn\u0105 \u015bmier\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n By\u0107 mo\u017ce jest to najwa\u017cniejsza konsekwencja tej nauki.<\/p>\n\n\n\n Nie powinni\u015bmy \u017cy\u0107 w obsesyjnym my\u015bleniu o czy\u015b\u0107cu, lecz ka\u017cdego dnia stara\u0107 si\u0119 coraz bardziej jednoczy\u0107 nasze \u017cycie z Jezusem Chrystusem.<\/p>\n\n\n\n Najlepsze przygotowanie do \u015bmierci polega na \u017cyciu w \u0142asce Bo\u017cej, godnym przyjmowaniu sakrament\u00f3w, praktykowaniu mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego i wzrastaniu w \u015bwi\u0119to\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Tradycyjna doktryna katolicka rozr\u00f3\u017cnia dwie wielkie kary czy\u015b\u0107ca: kar\u0119 utraty<\/strong>, zwi\u0105zan\u0105 z czasowym pozbawieniem widzenia uszcz\u0119\u015bliwiaj\u0105cego, oraz kar\u0119 zmys\u0142\u00f3w<\/strong>, zwi\u0105zan\u0105 z cierpieniem oczyszczaj\u0105cym, kt\u00f3re tradycyjna teologia uznaje w tym stanie.<\/p>\n\n\n\n Pierwsza pozwala nam zrozumie\u0107 cierpienie duszy, kt\u00f3ra gor\u0105co pragnie ogl\u0105da\u0107 Boga, ale jeszcze nie mo\u017ce tego uczyni\u0107.<\/p>\n\n\n\n Druga przypomina nam, \u017ce grzech pozostawia konsekwencje i \u017ce \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 wymaga prawdziwego oczyszczenia.<\/p>\n\n\n\n Obie rzeczywisto\u015bci prowadz\u0105 nas do tej samej prawdy: B\u00f3g stworzy\u0142 nas do \u015bwi\u0119to\u015bci i nic niedoskona\u0142ego nie mo\u017ce wej\u015b\u0107 w pe\u0142ni\u0119 Jego chwa\u0142y.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nie wolno nam jednak nigdy zapomina\u0107, \u017ce dusze w czy\u015b\u0107cu s\u0105 zbawione. Nie s\u0105 duszami opuszczonymi ani pot\u0119pionymi. S\u0105 duszami przeznaczonymi do nieba, kt\u00f3re musz\u0105 jeszcze doko\u0144czy\u0107 swoje oczyszczenie.<\/p>\n\n\n\n Dlatego nasza postawa wobec nich powinna by\u0107 naznaczona mi\u0142o\u015bci\u0105, modlitw\u0105 i nadziej\u0105.<\/p>\n\n\n\n Kiedy ofiarowujemy Msz\u0119 za naszych zmar\u0142ych bliskich, kiedy odmawiamy za nich R\u00f3\u017caniec, kiedy spe\u0142niamy uczynek mi\u0142osierdzia lub ofiarowujemy wyrzeczenie za ich oczyszczenie, prze\u017cywamy jeden z najpi\u0119kniejszych przejaw\u00f3w \u015bwi\u0119tych obcowania.<\/p>\n\n\n\n Jednocze\u015bnie czy\u015bciec stawia nam pytanie, kt\u00f3rego nie powinni\u015bmy ignorowa\u0107:<\/p>\n\n\n\n Czy wykorzystujemy nasze \u017cycie, aby stawa\u0107 si\u0119 \u015bwi\u0119tymi, czy te\u017c odk\u0142adamy na p\u00f3\u017aniej to, o co B\u00f3g prosi nas dzisiaj?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nie czekajmy, a\u017c \u015bmier\u0107 zastanie nas przywi\u0105zanych do wszystkiego, czego nie chcieli\u015bmy porzuci\u0107.<\/p>\n\n\n\n Uczmy si\u0119 \u017cy\u0107 w oderwaniu od rzeczy doczesnych, przebacza\u0107, naprawia\u0107 nasze winy, praktykowa\u0107 pokor\u0119 i mi\u0142owa\u0107 Boga ponad wszystko.<\/p>\n\n\n\n Celem naszego istnienia nie jest bowiem jedynie unikni\u0119cie pot\u0119pienia.<\/p>\n\n\n\n Jest nim osi\u0105gni\u0119cie wiecznego zjednoczenia z Bogiem.<\/p>\n\n\n\n A dop\u00f3ki pielgrzymujemy jeszcze na tej ziemi, mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 wzrastania w \u0142asce, oczyszczania naszego serca i przygotowywania si\u0119 na dzie\u0144, w kt\u00f3rym ujrzymy oblicze Tego, dla kt\u00f3rego zostali\u015bmy stworzeni.<\/p>\n\n\n\n Niech Naj\u015bwi\u0119tsza Maryja Panna, Matka Mi\u0142osierdzia, wstawia si\u0119 za nami i za wszystkimi duszami w czy\u015b\u0107cu.<\/p>\n\n\n\n Wieczny odpoczynek racz im da\u0107, Panie, a \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107 wiekuista niechaj im \u015bwieci. Niech odpoczywaj\u0105 w pokoju. Amen.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dla tych, kt\u00f3rzy pragn\u0105 g\u0142\u0119biej pozna\u0107 to zagadnienie, poni\u017cej przedstawiamy niekt\u00f3re podstawowe \u017ar\u00f3d\u0142a doktryny katolickiej:<\/p>\n\n\n\n Oficjalne \u017ar\u00f3d\u0142a, w kt\u00f3rych mo\u017cna bezpo\u015brednio zapozna\u0107 si\u0119 z nauczaniem Ko\u015bcio\u0142a:<\/p>\n\n\n\n Nauka, kt\u00f3r\u0105 powinni\u015bmy zachowa\u0107, jest prosta i g\u0142\u0119boka: \u015bmier\u0107 nie k\u0142adzie kresu mi\u0142o\u015bci. Podczas gdy my pielgrzymujemy ku Bogu, mo\u017cemy nadal kocha\u0107, pami\u0119ta\u0107 i pomaga\u0107 poprzez modlitw\u0119 tym, kt\u00f3rzy odeszli i oczekuj\u0105 osi\u0105gni\u0119cia pe\u0142ni chwa\u0142y niebieskiej.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wprowadzenie: kiedy dusza wie ju\u017c, \u017ce ujrzy Boga, ale jeszcze nie mo\u017ce Go kontemplowa\u0107 Istnieje rzeczywisto\u015b\u0107 wiary katolickiej, kt\u00f3ra, cho\u0107 nale\u017cy do tradycyjnego nauczania Ko\u015bcio\u0142a, nie zawsze jest wyja\u015bniana z nale\u017cyt\u0105 g\u0142\u0119bi\u0105: kary, kt\u00f3rych do\u015bwiadczaj\u0105 dusze w czy\u015b\u0107cu. Kiedy m\u00f3wimy o czy\u015b\u0107cu, zazwyczaj od razu my\u015blimy o miejscu cierpienia, o ogniu oczyszczaj\u0105cym lub o modlitwach, …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6400,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","_seopress_robots_follow":"","_seopress_robots_imageindex":"","_seopress_robots_snippet":"","_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_robots_breadcrumbs":"","_seopress_robots_freeze_modified_date":"","_seopress_robots_custom_modified_date":"","_seopress_robots_canonical":"","_seopress_social_fb_title":"","_seopress_social_fb_desc":"","_seopress_social_fb_img":"","_seopress_social_fb_img_attachment_id":0,"_seopress_social_fb_img_width":0,"_seopress_social_fb_img_height":0,"_seopress_social_twitter_title":"","_seopress_social_twitter_desc":"","_seopress_social_twitter_img":"","_seopress_social_twitter_img_attachment_id":0,"_seopress_social_twitter_img_width":0,"_seopress_social_twitter_img_height":0,"_seopress_redirections_value":"","_seopress_redirections_enabled":"","_seopress_redirections_enabled_regex":"","_seopress_redirections_logged_status":"","_seopress_redirections_param":"","_seopress_redirections_type":0,"_seopress_analysis_target_kw":"","footnotes":""},"categories":[37,43],"tags":[],"class_list":["post-6399","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-doktryna-i-wiara","category-katechizm-kosciola-katolickiego"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6399","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6399"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6399\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6401,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6399\/revisions\/6401"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6400"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6399"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6399"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6399"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
\n\n\n\n1. Czym dok\u0142adnie jest czy\u015bciec wed\u0142ug nauczania Ko\u015bcio\u0142a katolickiego?<\/h2>\n\n\n\n
\n
2. Kara utraty: cierpienie wynikaj\u0105ce z niemo\u017cno\u015bci ogl\u0105dania Boga<\/h2>\n\n\n\n
\n
Na czym polega to cierpienie?<\/h3>\n\n\n\n
R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy kar\u0105 utraty w czy\u015b\u0107cu a kar\u0105 utraty w piekle<\/h3>\n\n\n\n
3. Kara zmys\u0142\u00f3w: cierpienie oczyszczenia duszy<\/h2>\n\n\n\n
Co dok\u0142adnie oznacza kara zmys\u0142\u00f3w?<\/h3>\n\n\n\n
Nieuporz\u0105dkowane przywi\u0105zanie do stworze\u0144<\/h3>\n\n\n\n
\n
Grzech pozostawia rany nawet po otrzymaniu przebaczenia<\/h3>\n\n\n\n
\n\n\n\n4. Co Pismo \u015awi\u0119te m\u00f3wi o karach czy\u015b\u0107ca?<\/h2>\n\n\n\n
4.1. Ogie\u0144 oczyszczaj\u0105cy w 1 Li\u015bcie do Koryntian 3, 11-15<\/h3>\n\n\n\n
\n
4.2. Modlitwa za zmar\u0142ych w 2 Ksi\u0119dze Machabejskiej 12, 38-46<\/h3>\n\n\n\n
\n
4.3. Nic nieczystego nie mo\u017ce wej\u015b\u0107 do obecno\u015bci Boga<\/h3>\n\n\n\n
\n
4.4. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 odpuszczenia win w przysz\u0142ym \u015bwiecie<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n\n\n\n5. Od kiedy Ko\u015bci\u00f3\u0142 wierzy w czy\u015bciec?<\/h2>\n\n\n\n
Praktyka staro\u017cytnego Ko\u015bcio\u0142a<\/h3>\n\n\n\n
Wk\u0142ad \u015bwi\u0119tego Grzegorza Wielkiego<\/h3>\n\n\n\n
Rozw\u00f3j doktryny na soborach<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n\n\n\n6. Czy ogie\u0144 czy\u015b\u0107ca jest rzeczywisty? Tradycyjne nauczanie i jego granice<\/h2>\n\n\n\n
Ogie\u0144 w tradycji Ko\u015bcio\u0142a<\/h3>\n\n\n\n
Dlaczego B\u00f3g pos\u0142uguje si\u0119 oczyszczeniem?<\/h3>\n\n\n\n
\n\n\n\n7. Czy dusze w czy\u015b\u0107cu mog\u0105 nadal grzeszy\u0107 lub odrzuca\u0107 swoje oczyszczenie?<\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\n8. Czy wszystkie dusze w czy\u015b\u0107cu cierpi\u0105 jednakowo?<\/h2>\n\n\n\n
Czy osoba, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a \u015bwi\u0119te \u017cycie, mo\u017ce potrzebowa\u0107 czy\u015b\u0107ca?<\/h3>\n\n\n\n
\n\n\n\n9. Zwi\u0105zek mi\u0119dzy grzechem, win\u0105 i kar\u0105 doczesn\u0105<\/h2>\n\n\n\n
Wina grzechu<\/h3>\n\n\n\n
Kara wieczna<\/h3>\n\n\n\n
Kara doczesna<\/h3>\n\n\n\n
\n\n\n\n10. Czy mo\u017cemy pom\u00f3c duszom w czy\u015b\u0107cu znosi\u0107 ich kary?<\/h2>\n\n\n\n
10.1. Ofiara Mszy \u015awi\u0119tej<\/h3>\n\n\n\n
10.2. Odmawianie R\u00f3\u017ca\u0144ca \u015awi\u0119tego<\/h3>\n\n\n\n
10.3. Odpusty ofiarowane za zmar\u0142ych<\/h3>\n\n\n\n
\n
10.4. Ja\u0142mu\u017cna i uczynki mi\u0142osierdzia<\/h3>\n\n\n\n
10.5. Ma\u0142e codzienne umartwienia<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n\n\n\n11. Naj\u015bwi\u0119tsza Maryja Panna i dusze w czy\u015b\u0107cu<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n
Szkaplerz i szczeg\u00f3lne obietnice<\/h3>\n\n\n\n
\n\n\n\n12. Czego mo\u017cemy nauczy\u0107 si\u0119 z nauki o czy\u015b\u0107cu dla naszego chrze\u015bcija\u0144skiego \u017cycia?<\/h2>\n\n\n\n
Uczy\u0107 si\u0119 odrywania od tego, co oddala nas od Boga<\/h3>\n\n\n\n
\n
Cz\u0119sta spowied\u017a jako droga oczyszczenia<\/h3>\n\n\n\n
Dobrowolna pokuta<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n\n\n\n13. Dlaczego czy\u015bciec jest r\u00f3wnie\u017c nauk\u0105 o nadziei?<\/h2>\n\n\n\n
Sprawiedliwo\u015b\u0107 i mi\u0142osierdzie nie s\u0105 ze sob\u0105 sprzeczne<\/h3>\n\n\n\n
\n\n\n\n14. Wa\u017cne ostrze\u017cenie: nie zamieniajmy czy\u015b\u0107ca w obszar zabobonu<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n\n\n\n15. Jak \u017cy\u0107 nabo\u017ce\u0144stwem do dusz w czy\u015b\u0107cu w dzisiejszych czasach?<\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\nZako\u0144czenie: nie czekajmy na czy\u015bciec, aby rozpocz\u0105\u0107 oczyszczanie naszej duszy<\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\n\u0179r\u00f3d\u0142a doktrynalne i teologiczne do dalszego zg\u0142\u0119biania tematu<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n