Istnieje pytanie, kt\u00f3re na pierwszy rzut oka mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 dziwne, ale ma ogromne znaczenie historyczne i teologiczne:<\/p>\n\n\n\n
Gdzie znajduj\u0105 si\u0119 relikwie cia\u0142a Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 przechowuje i czci relikwie niezliczonych \u015bwi\u0119tych. Czczone s\u0105 ko\u015bci, czaszki, nienaruszone cia\u0142a, prochy, szaty i inne przedmioty zwi\u0105zane z tymi, kt\u00f3rzy oddali swoje \u017cycie Chrystusowi. Ju\u017c od pierwszych wiek\u00f3w chrze\u015bcijanie okazywali g\u0142\u0119boki szacunek cielesnym szcz\u0105tkom m\u0119czennik\u00f3w i \u015bwi\u0119tych.<\/p>\n\n\n\n A jednak w\u0142a\u015bnie w odniesieniu do osoby najbardziej czczonej po Chrystusie spotykamy co\u015b zaskakuj\u0105cego: nie istnieje powszechnie uznana tradycja dotycz\u0105ca cielesnych relikwii Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny.<\/strong><\/p>\n\n\n\n I jest to szczeg\u00f3lnie znacz\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n Maryja by\u0142a Matk\u0105 Boga. By\u0142a g\u0142\u0119boko zwi\u0105zana z tajemnic\u0105 Wcielenia. Pozostawa\u0142a w szczeg\u00f3lnej wi\u0119zi z Chrystusem podczas ca\u0142ego Jego ziemskiego \u017cycia, sta\u0142a pod Krzy\u017cem i towarzyszy\u0142a rodz\u0105cemu si\u0119 Ko\u015bcio\u0142owi. Gdyby jaka\u015b wsp\u00f3lnota chrze\u015bcija\u0144ska posiada\u0142a Jej cia\u0142o, mo\u017cna by rozs\u0105dnie oczekiwa\u0107, \u017ce od najdawniejszych czas\u00f3w by\u0142oby ono przedmiotem wyj\u0105tkowej czci.<\/p>\n\n\n\n Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o.<\/p>\n\n\n\n Brak cielesnych relikwii Maryi jest jednym z tych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w historycznych, kt\u00f3re w\u0142a\u015bciwie rozumiane nabieraj\u0105 g\u0142\u0119bokiego znaczenia dla nauki o Jej Wniebowzi\u0119ciu.<\/p>\n\n\n\n Nie jest to \u201edow\u00f3d archeologiczny\u201d w nowoczesnym znaczeniu tego s\u0142owa. Nie mo\u017cemy te\u017c uczciwie twierdzi\u0107, \u017ce sam brak relikwii matematycznie dowodzi dogmatu. Wiara katolicka nie opiera si\u0119 na pojedynczych argumentach archeologicznych.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cemy jednak stwierdzi\u0107 co\u015b znacznie ciekawszego: historyczna nieobecno\u015b\u0107 cia\u0142a Maryi pozostaje w niezwyk\u0142ej zgodno\u015bci ze staro\u017cytnym chrze\u015bcija\u0144skim przekonaniem, \u017ce Matka Boga zosta\u0142a uwielbiona z cia\u0142em i dusz\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n I w\u0142a\u015bnie tutaj rozpoczyna si\u0119 fascynuj\u0105ca historia.<\/p>\n\n\n\n Aby zrozumie\u0107 znaczenie tej kwestii, musimy najpierw przypomnie\u0107 sobie, czym jest relikwia.<\/p>\n\n\n\n Dla chrze\u015bcija\u0144stwa ludzkie cia\u0142o nie jest jedynie pow\u0142ok\u0105 otaczaj\u0105c\u0105 osob\u0119. Cz\u0142owiek stanowi jedno\u015b\u0107 cia\u0142a i duszy. Dlatego Ko\u015bci\u00f3\u0142 czci szcz\u0105tki \u015bwi\u0119tych: poniewa\u017c te cia\u0142a uczestniczy\u0142y w \u017cyciu \u0142aski, by\u0142y \u015bwi\u0105tyniami Ducha \u015awi\u0119tego i r\u00f3wnie\u017c oczekuj\u0105 zmartwychwstania na ko\u0144cu czas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n \u015awi\u0119ty Pawe\u0142 pisze:<\/p>\n\n\n\n \u201eCzy\u017c nie wiecie, \u017ce cia\u0142o wasze jest \u015bwi\u0105tyni\u0105 Ducha \u015awi\u0119tego?\u201d Chrze\u015bcija\u0144ska nauka o ciele jest zatem radykalnie r\u00f3\u017cna od wszelkiej koncepcji materialistycznej czy czysto spirytualistycznej.<\/p>\n\n\n\n Cia\u0142o ma znaczenie.<\/p>\n\n\n\n Cia\u0142o zmartwychwstanie.<\/p>\n\n\n\n Chrze\u015bcija\u0144skie zbawienie nie polega na ostatecznej ucieczce duszy od materii. Ostatecznym przeznaczeniem cz\u0142owieka jest zmartwychwstanie cia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Dlatego relikwie \u015bwi\u0119tych maj\u0105 sens.<\/p>\n\n\n\n I w\u0142a\u015bnie z tego powodu tak niezwyk\u0142y jest fakt, \u017ce nie istnieje powszechnie uznana cielesna relikwia Maryi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Pytanie staje si\u0119 wi\u0119c nieuniknione:<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli Maryja umar\u0142a, a Jej cia\u0142o pozosta\u0142o na ziemi, dlaczego nie znajdujemy por\u00f3wnywalnej tradycji dotycz\u0105cej Jej doczesnych szcz\u0105tk\u00f3w?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Samo to pytanie nie dowodzi Wniebowzi\u0119cia, ale otwiera niezwykle interesuj\u0105ce okno na chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 Tradycj\u0119.<\/p>\n\n\n\n Tutaj musimy zachowa\u0107 \u015bcis\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Nie mo\u017cemy twierdzi\u0107, \u017ce chrze\u015bcijanie pierwszego i drugiego wieku pozostawili nam wyra\u017an\u0105 i w pe\u0142ni rozwini\u0119t\u0105 doktryn\u0119 Wniebowzi\u0119cia dok\u0142adnie w tych terminach, w kt\u00f3rych zosta\u0142a ona zdefiniowana w 1950 roku.<\/p>\n\n\n\n W rzeczywisto\u015bci badania historyczne wskazuj\u0105 na znacz\u0105ce milczenie najstarszych \u017ar\u00f3de\u0142 chrze\u015bcija\u0144skich w odniesieniu do ko\u0144ca ziemskiego \u017cycia Maryi. Szczeg\u00f3lnie pierwsze cztery wieki dostarczaj\u0105 niewielu wyra\u017anych \u015bwiadectw dotycz\u0105cych Jej \u015bmierci i uwielbienia. Opowie\u015bci zwi\u0105zane z Za\u015bni\u0119ciem Maryi staj\u0105 si\u0119 wyra\u017aniejsze w p\u00f3\u017aniejszych stuleciach.<\/p>\n\n\n\n Nale\u017cy to uzna\u0107 bez obaw.<\/p>\n\n\n\n Wiara katolicka nie potrzebuje udawa\u0107, \u017ce ka\u017cdy szczeg\u00f3\u0142 dogmatu by\u0142 ju\u017c w pe\u0142ni rozwini\u0119ty w dokumentach pierwszego wieku.<\/p>\n\n\n\n Chrze\u015bcija\u0144skie Objawienie nie dzia\u0142a w ten spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n Istnieje r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy depozytem wiary<\/strong>, stopniowym rozumieniem tego depozytu oraz p\u00f3\u017aniejszym sformu\u0142owaniem dogmatycznym.<\/p>\n\n\n\n Ziarno mo\u017ce ju\u017c istnie\u0107, zanim drzewo osi\u0105gnie swoj\u0105 pe\u0142n\u0105 wysoko\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n I dok\u0142adnie tak sta\u0142o si\u0119 z wieloma aspektami doktryny chrze\u015bcija\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n Nauka o Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej, b\u00f3stwie Chrystusa, Bo\u017cym macierzy\u0144stwie Maryi oraz relacji mi\u0119dzy \u0142ask\u0105 i natur\u0105 by\u0142a stopniowo formu\u0142owana z coraz wi\u0119ksz\u0105 precyzj\u0105, gdy Ko\u015bci\u00f3\u0142 stawa\u0142 wobec kontrowersji, herezji i nowych pyta\u0144.<\/p>\n\n\n\n P\u00f3\u017aniejsza definicja nie musi oznacza\u0107 p\u00f3\u017aniejszego wymys\u0142u.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce oznacza\u0107 p\u00f3\u017aniejsze, precyzyjne sformu\u0142owanie staro\u017cytnej wiary<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Dochodzi tutaj jeden z najbardziej interesuj\u0105cych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Istniej\u0105 staro\u017cytne tradycje, kt\u00f3re umieszczaj\u0105 koniec ziemskiego \u017cycia Maryi w Jerozolimie, podczas gdy inne, p\u00f3\u017aniejsze tradycje \u0142\u0105cz\u0105 Maryj\u0119 z Efezem. Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c miejsca tradycyjnie zwi\u0105zane z Jej grobem.<\/p>\n\n\n\n W por\u00f3wnaniu z innymi \u015bwi\u0119tymi znajdujemy jednak zasadnicz\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119:<\/p>\n\n\n\n nie istnieje powszechnie uznana tradycja przechowywania cia\u0142a Maryi jako relikwii cielesnej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a katolickie podkre\u015bla\u0142y w\u0142a\u015bnie t\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 cech\u0119: istniej\u0105 tradycje dotycz\u0105ce Jej grobu, ale nie istnieje por\u00f3wnywalna, powszechna tradycja dotycz\u0105ca posiadania i czczenia Jej cielesnych szcz\u0105tk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Jest to szczeg\u00f3lnie znacz\u0105ce, je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 znaczenie relikwii w staro\u017cytnym chrze\u015bcija\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n Chrze\u015bcijanie nie odnosili si\u0119 do cia\u0142 \u015bwi\u0119tych z pogard\u0105.<\/p>\n\n\n\n Wr\u0119cz przeciwnie.<\/p>\n\n\n\n M\u0119czennicy byli grzebani z czci\u0105. Ich groby stawa\u0142y si\u0119 miejscami pielgrzymek. Eucharysti\u0119 sprawowano nad ich grobami. Ich szcz\u0105tki by\u0142y uroczy\u015bcie przenoszone. Relikwie stawa\u0142y si\u0119 widzialnymi znakami komunii mi\u0119dzy pielgrzymuj\u0105cym Ko\u015bcio\u0142em na ziemi a Ko\u015bcio\u0142em triumfuj\u0105cym.<\/p>\n\n\n\n Dlaczego zatem Maryja stanowi tak wyj\u0105tkowy wyj\u0105tek?<\/p>\n\n\n\n Tradycyjna chrze\u015bcija\u0144ska odpowied\u017a brzmi w\u0142a\u015bnie tak: Jej cia\u0142o nie pozosta\u0142o na ziemi, aby sta\u0107 si\u0119 relikwi\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jedna z najbardziej znanych tradycji pojawia si\u0119 wiele wiek\u00f3w p\u00f3\u017aniej w homiliach \u015bw. Jana Damasce\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug przekazanej przez niego tradycji Juwenalis, biskup Jerozolimy, mia\u0142 wyja\u015bni\u0107 w kontek\u015bcie Soboru Chalcedo\u0144skiego w 451 roku, \u017ce cesarz Marcjan i cesarzowa Pulcheria pragn\u0119li posiada\u0107 cia\u0142o Matki Bo\u017cej.<\/p>\n\n\n\n Odpowied\u017a jest znacz\u0105ca: gr\u00f3b Maryi mia\u0142 zosta\u0107 znaleziony pusty.<\/p>\n\n\n\n Tradycja \u0142\u0105czy\u0142a ten fakt z przekonaniem Aposto\u0142\u00f3w, \u017ce Jej cia\u0142o zosta\u0142o wzi\u0119te do nieba. Opowie\u015b\u0107 ta zosta\u0142a przekazana przez \u015bw. Jana Damasce\u0144skiego, jednego z wielkich patrystycznych \u015bwiadk\u00f3w wiary w Za\u015bni\u0119cie Maryi.<\/p>\n\n\n\n Tak\u017ce tutaj musimy odr\u00f3\u017cni\u0107 histori\u0119 od tradycji.<\/p>\n\n\n\n Nie mo\u017cemy przekszta\u0142ci\u0107 p\u00f3\u017aniejszego przekazu w bezpo\u015bredni zapis z pierwszego wieku dotycz\u0105cy tego, co rzeczywi\u015bcie si\u0119 wydarzy\u0142o.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cemy jednak zada\u0107 pytanie:<\/p>\n\n\n\n Dlaczego p\u00f3\u017aniejsza tradycja chrze\u015bcija\u0144ska uzna\u0142a w\u0142a\u015bnie nieobecno\u015b\u0107 cia\u0142a Maryi za co\u015b zgodnego z Jej cielesnym uwielbieniem?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Poniewa\u017c wewn\u0119trzna logika tej tradycji jest bardzo jasna.<\/p>\n\n\n\n Chrystus nie pozostawi\u0142 na ziemi cia\u0142a swojej Matki po prostu jako relikwii.<\/p>\n\n\n\n Matka zosta\u0142a w wyj\u0105tkowy spos\u00f3b zwi\u0105zana ze zwyci\u0119stwem Syna.<\/p>\n\n\n\n Na Wschodzie \u015bwi\u0119to, kt\u00f3re tradycyjnie nazywamy Wniebowzi\u0119ciem, znane jest jako Za\u015bni\u0119cie Bogurodzicy<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Okre\u015blenie \u201eZa\u015bni\u0119cie\u201d jest niezwykle pi\u0119kne.<\/p>\n\n\n\n Nie zaprzecza ono koniecznie rzeczywisto\u015bci \u015bmierci. Wyra\u017ca raczej chrze\u015bcija\u0144skie rozumienie \u015bmierci jako przej\u015bcia do \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n \u015amier\u0107 nie ma ju\u017c ostatniego s\u0142owa.<\/p>\n\n\n\n Dlatego tradycyjne przedstawienia Za\u015bni\u0119cia ukazuj\u0105 Maryj\u0119 spoczywaj\u0105c\u0105, podczas gdy Chrystus pojawia si\u0119 i trzyma w swoich ramionach Jej dusz\u0119.<\/p>\n\n\n\n Liturgia wschodnia rozwin\u0119\u0142a wok\u00f3\u0142 tej tajemnicy niezwykle bogat\u0105 duchowo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n I tutaj ujawnia si\u0119 zasadniczy punkt: tradycja wschodnia i zachodnia zgadzaj\u0105 si\u0119 co do przekonania, \u017ce Maryja w wyj\u0105tkowy spos\u00f3b uczestniczy w chwale Chrystusa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wiara w cielesne Wniebowzi\u0119cie Maryi mocno zakorzeni\u0142a si\u0119 zar\u00f3wno w Ko\u015bciele wschodnim, jak i zachodnim mi\u0119dzy VII a VIII wiekiem, cho\u0107 opowie\u015bci zwi\u0105zane z Za\u015bni\u0119ciem by\u0142y obecne ju\u017c wcze\u015bniej.<\/p>\n\n\n\n By\u0142oby wi\u0119c b\u0142\u0119dem wyobra\u017ca\u0107 sobie, \u017ce Wniebowzi\u0119cie by\u0142o jedynie ide\u0105 wymy\u015blon\u0105 przez papie\u017ca w 1950 roku.<\/p>\n\n\n\n Papie\u017c Pius XII nie \u201ewymy\u015bli\u0142\u201d Wniebowzi\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n Uroczy\u015bcie zdefiniowa\u0142 je jako dogmat po d\u0142ugim procesie obejmuj\u0105cym recepcj\u0119, refleksj\u0119 teologiczn\u0105, liturgi\u0119, tradycj\u0119 patrystyczn\u0105 oraz konsultacj\u0119 \u015bwiatowego episkopatu.<\/p>\n\n\n\n \u015awi\u0119ty Jan Damasce\u0144ski przedstawia r\u00f3wnie\u017c refleksj\u0119, kt\u00f3ra zas\u0142uguje na rozwa\u017cenie.<\/p>\n\n\n\n Jego argument nie ma charakteru archeologicznego.<\/p>\n\n\n\n Jest teologiczny.<\/p>\n\n\n\n Je\u017celi Maryja by\u0142a Matk\u0105 Boga; je\u017celi nosi\u0142a w swoim \u0142onie wcielone S\u0142owo; je\u017celi pozostawa\u0142a g\u0142\u0119boko zwi\u0105zana z tajemnic\u0105 Chrystusa; je\u017celi zgodnie z nauk\u0105 o Niepokalanym Pocz\u0119ciu zosta\u0142a zachowana od grzechu pierworodnego, w\u00f3wczas jest g\u0142\u0119boko stosowne, aby Jej cia\u0142o nie zosta\u0142o poddane zwyczajnemu rozk\u0142adowi grobu.<\/p>\n\n\n\n \u015awi\u0119ty Jan Damasce\u0144ski rozwija w\u0142a\u015bnie t\u0119 logik\u0119 stosowno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Jego spos\u00f3b rozumowania zosta\u0142 p\u00f3\u017aniej podj\u0119ty przez Piusa XII podczas przygotowania doktrynalnego definicji dogmatycznej.<\/p>\n\n\n\n My\u015bl t\u0119 mo\u017cna podsumowa\u0107 nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n\n\n\n Ta, kt\u00f3ra da\u0142a Zbawicielowi swoje cia\u0142o, nie powinna zosta\u0107 ostatecznie wydana na pastw\u0119 rozk\u0142adu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nie dlatego, \u017ce Maryja by\u0142a bogini\u0105.<\/p>\n\n\n\n Nie dlatego, \u017ce posiada\u0142a w\u0142asn\u0105 moc.<\/p>\n\n\n\n Nie dlatego, \u017ce by\u0142a r\u00f3wna Chrystusowi.<\/p>\n\n\n\n Ale w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce ka\u017cdy przywilej Maryi pochodzi od Chrystusa i jest skierowany ku Chrystusowi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wniebowzi\u0119cie nie umniejsza Jezusa.<\/p>\n\n\n\n Ono Go uwielbia.<\/p>\n\n\n\n Pismo \u015awi\u0119te nie zawiera zdania, kt\u00f3re dos\u0142ownie m\u00f3wi\u0142oby: \u201eMaryja zosta\u0142a ciele\u015bnie wzi\u0119ta do nieba\u201d.<\/p>\n\n\n\n By\u0142oby intelektualnie nieuczciwe twierdzi\u0107 inaczej.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 jednak zawsze odczytywa\u0142 Pismo \u015awi\u0119te jako ca\u0142o\u015b\u0107, o\u015bwiecon\u0105 przez Tradycj\u0119.<\/p>\n\n\n\n Szczeg\u00f3lnie znacz\u0105cy jest tekst z Apokalipsy 12:<\/p>\n\n\n\n \u201eUkaza\u0142 si\u0119 wielki znak na niebie: Niewiasta obleczona w s\u0142o\u0144ce, i ksi\u0119\u017cyc pod jej stopami, a na jej g\u0142owie wieniec z dwunastu gwiazd.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Interpretacja tego rozdzia\u0142u jest z\u0142o\u017cona i ma wymiar eklezjalny: Niewiasta symbolizuje lud Bo\u017cy, Izrael i Ko\u015bci\u00f3\u0142, a w tradycji katolickiej w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny odnosi si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do Maryi.<\/p>\n\n\n\n Nie mamy tutaj historycznej fotografii Wniebowzi\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n Mamy biblijny obraz, kt\u00f3ry chrze\u015bcija\u0144ska tradycja po\u0142\u0105czy\u0142a z uwielbieniem Maryi.<\/p>\n\n\n\n Pius XII wyra\u017anie wskazywa\u0142, \u017ce teologowie widzieli w Niewie\u015bcie z Apokalipsy obraz zgodny z tajemnic\u0105 uwielbienia Dziewicy.<\/p>\n\n\n\n Istnieje r\u00f3wnie\u017c inny fundamentalny tekst:<\/p>\n\n\n\n \u201eB\u0142ogos\u0142awiona jeste\u015b, kt\u00f3ra\u015b uwierzy\u0142a, \u017ce spe\u0142ni\u0105 si\u0119 s\u0142owa powiedziane Ci od Pana.\u201d Ca\u0142e \u017cycie Maryi jest \u017cyciem wiary.<\/p>\n\n\n\n Wniebowzi\u0119cie jawi si\u0119 jako spe\u0142nienie tej ca\u0142kowicie oddanej Bogu egzystencji.<\/p>\n\n\n\n 1 listopada 1950 roku, w uroczysto\u015b\u0107 Wszystkich \u015awi\u0119tych, papie\u017c Pius XII promulgowa\u0142 konstytucj\u0119 apostolsk\u0105 Munificentissimus Deus<\/em> i uroczy\u015bcie zdefiniowa\u0142:<\/p>\n\n\n\n \u201eNiepokalana Matka Boga, zawsze Dziewica Maryja, po zako\u0144czeniu ziemskiego \u017cycia zosta\u0142a z cia\u0142em i dusz\u0105 wzi\u0119ta do chwa\u0142y niebieskiej.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Jest to definicja dogmatyczna.<\/p>\n\n\n\n I zawiera wa\u017cny szczeg\u00f3\u0142.<\/p>\n\n\n\n Pius XII nie zdefiniowa\u0142 wyra\u017anie, czy Maryja umar\u0142a przed swoim Wniebowzi\u0119ciem, czy te\u017c zosta\u0142a uwielbiona bez do\u015bwiadczenia \u015bmierci. Sformu\u0142owanie \u201epo zako\u0144czeniu ziemskiego \u017cycia\u201d pozostawia t\u0119 kwesti\u0119 otwart\u0105.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 wymaga zatem wiary w cielesne Wniebowzi\u0119cie Maryi<\/strong>, ale nie zobowi\u0105zuje katolik\u00f3w do rozstrzygania ka\u017cdego szczeg\u00f3\u0142u historycznego dotycz\u0105cego dok\u0142adnego sposobu, w jaki si\u0119 ono dokona\u0142o.<\/p>\n\n\n\n Ukazuje to niezwyk\u0142\u0105 roztropno\u015b\u0107 doktrynaln\u0105.<\/p>\n\n\n\n W tym miejscu musimy si\u0119 zatrzyma\u0107, aby unikn\u0105\u0107 przesadnego twierdzenia.<\/p>\n\n\n\n Powiedzenie: \u201eNie ma relikwii, wi\u0119c Wniebowzi\u0119cie zosta\u0142o archeologicznie udowodnione\u201d by\u0142oby b\u0142\u0119dem.<\/p>\n\n\n\n Brak dowodu nie stanowi automatycznie pozytywnego dowodu.<\/p>\n\n\n\n Ale istnieje co\u015b innego:<\/p>\n\n\n\n kiedy brak cia\u0142a zbiega si\u0119 ze staro\u017cytn\u0105 tradycj\u0105 cielesnego uwielbienia, ta nieobecno\u015b\u0107 staje si\u0119 historycznie znacz\u0105cym faktem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Pytanie nie brzmi:<\/p>\n\n\n\n \u201eCzy mamy relikwi\u0119?\u201d<\/p>\n\n\n\n Pytanie brzmi:<\/p>\n\n\n\n \u201eDlaczego w kulturze chrze\u015bcija\u0144skiej tak silnie naznaczonej kultem relikwii nie rozwin\u0119\u0142a si\u0119 powszechna tradycja czczenia cia\u0142a Maryi?\u201d<\/p>\n\n\n\n Tradycyjna odpowied\u017a Ko\u015bcio\u0142a jest sp\u00f3jna:<\/p>\n\n\n\n poniewa\u017c cia\u0142o Maryi nie pozosta\u0142o na ziemi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nie powinni\u015bmy zamienia\u0107 tego w uproszczony argument.<\/p>\n\n\n\n Nie powinni\u015bmy jednak r\u00f3wnie\u017c ignorowa\u0107 jego historycznej i duchowej si\u0142y.<\/p>\n\n\n\n By\u0107 mo\u017ce jest to najwa\u017cniejszy punkt teologiczny.<\/p>\n\n\n\n Wniebowzi\u0119cie nie jest czym\u015b w rodzaju \u201especjalnej nagrody\u201d, oderwanej od reszty wiary.<\/p>\n\n\n\n Jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z czterema wielkimi prawdami chrze\u015bcija\u0144skimi:<\/p>\n\n\n\n Chrystusem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Niepokalanym Pocz\u0119ciem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Godno\u015bci\u0105 ludzkiego cia\u0142a.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zmartwychwstaniem cia\u0142a.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Chrystus rzeczywi\u015bcie zmartwychwsta\u0142.<\/p>\n\n\n\n Nie by\u0142a to jedynie duchowa wizja.<\/p>\n\n\n\n Gr\u00f3b by\u0142 pusty.<\/p>\n\n\n\n Uwielbione cia\u0142o Chrystusa jest istotnym elementem wiary chrze\u015bcija\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n Maryja uczestniczy w tym uwielbieniu w spos\u00f3b uprzedzaj\u0105cy.<\/p>\n\n\n\n Dlatego Pius XII wyja\u015bnia\u0142, \u017ce Wniebowzi\u0119cie Maryi umacnia nasz\u0105 nadziej\u0119 na nasze w\u0142asne zmartwychwstanie.<\/p>\n\n\n\n Maryja jest niejako widzialn\u0105 zapowiedzi\u0105 ostatecznego przeznaczenia Ko\u015bcio\u0142a<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Ona ju\u017c ogl\u0105da to, na co my mamy nadziej\u0119.<\/p>\n\n\n\n Ta nauka jest niezwykle aktualna.<\/p>\n\n\n\n \u017byjemy w epoce, kt\u00f3ra oscyluje pomi\u0119dzy dwoma przeciwstawnymi b\u0142\u0119dami.<\/p>\n\n\n\n Z jednej strony istnieje materializm, kt\u00f3ry redukuje cz\u0142owieka do chemii, neuron\u00f3w, hormon\u00f3w i danych biologicznych.<\/p>\n\n\n\n Z drugiej strony istnieje odciele\u015bniona duchowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra m\u00f3wi o \u201estaniu si\u0119 energi\u0105\u201d, \u201euwolnieniu duszy\u201d czy opuszczeniu cia\u0142a tak, jakby by\u0142o ono nieistotnym przypadkiem.<\/p>\n\n\n\n Chrze\u015bcija\u0144stwo odrzuca obie perspektywy.<\/p>\n\n\n\n Cia\u0142o jest dobre, poniewa\u017c zosta\u0142o stworzone przez Boga.<\/p>\n\n\n\n Cia\u0142o posiada godno\u015b\u0107, poniewa\u017c Chrystus przyj\u0105\u0142 ludzkie cia\u0142o.<\/p>\n\n\n\n Cia\u0142o jest przeznaczone do zmartwychwstania.<\/p>\n\n\n\n A Maryja pokazuje nam t\u0119 ostateczn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 ju\u017c teraz.<\/p>\n\n\n\n W kulturze obsesyjnie skupionej na wygl\u0105dzie zewn\u0119trznym, a jednocze\u015bnie g\u0142\u0119boko oboj\u0119tnej wobec wiecznego przeznaczenia cia\u0142a, Wniebowzi\u0119cie zawiera pot\u0119\u017cny paradoks:<\/p>\n\n\n\n cia\u0142o nie jest przedmiotem, kt\u00f3ry nale\u017cy wystawia\u0107 na pokaz, ani narz\u0119dziem, kt\u00f3re nale\u017cy konsumowa\u0107; jest cz\u0119\u015bci\u0105 osoby przeznaczonej do chwa\u0142y.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Tak\u017ce tutaj odnajdujemy g\u0142\u0119boko pi\u0119kny wymiar.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug wiary Ko\u015bcio\u0142a pierwszym ludzkim stworzeniem, kt\u00f3re ogl\u0105da chwa\u0142\u0119 Chrystusa w swoim ciele, jest kobieta.<\/p>\n\n\n\n Nie polityczna kr\u00f3lowa.<\/p>\n\n\n\n Nie cesarzowa.<\/p>\n\n\n\n Nie celebrytka.<\/p>\n\n\n\n Pokorna kobieta z Nazaretu.<\/p>\n\n\n\n M\u0142oda kobieta, kt\u00f3ra powiedzia\u0142a:<\/p>\n\n\n\n \u201eOto Ja, s\u0142u\u017cebnica Pa\u0144ska, niech Mi si\u0119 stanie wed\u0142ug twego s\u0142owa.\u201d jest kobiet\u0105 uwielbion\u0105.<\/p>\n\n\n\n To radykalnie zmienia chrze\u015bcija\u0144skie rozumienie wielko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n \u015awiat m\u00f3wi: wielki jest ten, kto panuje.<\/p>\n\n\n\n Ewangelia odpowiada: wielki jest ten, kto si\u0119 oddaje.<\/p>\n\n\n\n \u015awiat m\u00f3wi: wa\u017cny jest ten, kto potrafi zosta\u0107 zauwa\u017cony.<\/p>\n\n\n\n Maryja odpowiada: wa\u017cny jest ten, kto pozwala, aby B\u00f3g by\u0142 widoczny w jego \u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n \u015awiat m\u00f3wi: cia\u0142o jest przedmiotem konsumpcji.<\/p>\n\n\n\n Wniebowzi\u0119cie odpowiada: cia\u0142o jest przeznaczone do wieczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Wniebowzi\u0119cie Maryi nie jest po prostu nauk\u0105, kt\u00f3rej musimy nauczy\u0107 si\u0119 na pami\u0119\u0107.<\/p>\n\n\n\n Ma ono konkretne konsekwencje duszpasterskie.<\/p>\n\n\n\n Nie powinni\u015bmy nim gardzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n Ale nie powinni\u015bmy te\u017c czyni\u0107 z niego bo\u017cka.<\/p>\n\n\n\n Chrze\u015bcijanin troszczy si\u0119 o swoje cia\u0142o, poniewa\u017c nale\u017cy ono do Boga.<\/p>\n\n\n\n Maryja nie pozosta\u0142a na ziemi.<\/p>\n\n\n\n Jej historia nie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w grobie.<\/p>\n\n\n\n Tak\u017ce nasza historia nie ko\u0144czy si\u0119 wraz ze \u015bmierci\u0105.<\/p>\n\n\n\n \u015amier\u0107 jest rzeczywista, bolesna i tajemnicza, ale nie jest naszym ostatecznym przeznaczeniem.<\/p>\n\n\n\n Wniebowzi\u0119cie jest g\u0142\u0119boko niezgodne z wulgarnym spojrzeniem na cia\u0142o.<\/p>\n\n\n\n Cia\u0142o mo\u017ce by\u0107 \u015bwi\u0105tyni\u0105.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce by\u0107 narz\u0119dziem mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce zosta\u0107 ofiarowane Bogu.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce uczestniczy\u0107 w \u015bwi\u0119to\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W spo\u0142ecze\u0144stwie zdominowanym przez natychmiastowo\u015b\u0107 Maryja uczy cierpliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n B\u00f3g nie improwizuje.<\/p>\n\n\n\n Historia zbawienia ma sw\u00f3j cel.<\/p>\n\n\n\n A ten cel jest chwalebny.<\/p>\n\n\n\n By\u0107 mo\u017ce tutaj znajdujemy najpi\u0119kniejszy obraz ca\u0142ej tej tajemnicy.<\/p>\n\n\n\n Zwykle relikwia m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n \u201eOto szcz\u0105tki cz\u0142owieka, kt\u00f3ry \u017cy\u0142 \u015bwi\u0119cie.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ale w przypadku Maryi milczenie zdaje si\u0119 m\u00f3wi\u0107 co\u015b innego:<\/p>\n\n\n\n \u201eNie szukaj tutaj, na dole, tego, co B\u00f3g ju\u017c wzi\u0105\u0142 do chwa\u0142y.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nie posiadamy cia\u0142a Maryi tak, jak posiadamy cielesne relikwie wielu \u015bwi\u0119tych.<\/p>\n\n\n\n Mamy natomiast tradycj\u0119, kt\u00f3ra wskazuje ku g\u00f3rze.<\/p>\n\n\n\n Jakby sama nieobecno\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 znakiem.<\/p>\n\n\n\n Gr\u00f3b nie mo\u017ce zatrzyma\u0107 Tej, kt\u00f3ra dzi\u0119ki wyj\u0105tkowemu przywilejowi Boga zosta\u0142a uwielbiona z cia\u0142em i dusz\u0105.<\/p>\n\n\n\n Nie powinni\u015bmy zamienia\u0107 tego w uproszczony argument.<\/p>\n\n\n\n Nie powinni\u015bmy jednak r\u00f3wnie\u017c ignorowa\u0107 jego historycznej i duchowej si\u0142y.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 patrzy na Maryj\u0119 jako na T\u0119, kt\u00f3r\u0105 sam Ko\u015bci\u00f3\u0142 ma si\u0119 sta\u0107.<\/p>\n\n\n\n Katechizm i tradycja katolicka przedstawiaj\u0105 Wniebowzi\u0119cie Maryi jako zapowied\u017a chwalebnego przeznaczenia cz\u0142onk\u00f3w Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n Maryja jest znakiem nadziei.<\/p>\n\n\n\n Dlatego Wniebowzi\u0119cie Maryi nie powinno prowadzi\u0107 do sentymentalnej pobo\u017cno\u015bci oderwanej od \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n Powinno prowadzi\u0107 do nawr\u00f3cenia.<\/p>\n\n\n\n Kiedy modlimy si\u0119:<\/p>\n\n\n\n \u201e\u015awi\u0119ta Maryjo, Matko Bo\u017ca, m\u00f3dl si\u0119 za nami grzesznymi teraz i w godzin\u0119 \u015bmierci naszej\u201d<\/strong>,<\/p>\n\n\n\n prosimy w\u0142a\u015bnie T\u0119, kt\u00f3ra przekroczy\u0142a ju\u017c pr\u00f3g \u015bmierci i uczestniczy w niebia\u0144skiej chwale, aby towarzyszy\u0142a nam w naszej drodze.<\/p>\n\n\n\n Ona wie, dok\u0105d zmierzamy.<\/p>\n\n\n\n Ona ju\u017c tam dotar\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Pocz\u0105tkowe pytanie powraca teraz z ca\u0142\u0105 swoj\u0105 si\u0142\u0105:<\/p>\n\n\n\n Gdzie s\u0105 relikwie cia\u0142a Maryi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Historycznie nie posiadamy powszechnie uznanej relikwii cielesnej, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by\u0142oby zidentyfikowa\u0107 jako Jej cia\u0142o. Istniej\u0105 tradycje dotycz\u0105ce Jej grobu oraz miejsc zwi\u0105zanych z Jej Za\u015bni\u0119ciem, ale nie znajdujemy tradycji por\u00f3wnywalnej z kultem cielesnych relikwii tak wielu \u015bwi\u0119tych.<\/p>\n\n\n\n I w\u0142a\u015bnie tutaj spotykamy jeden z najbardziej fascynuj\u0105cych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie wyznaje Wniebowzi\u0119cia po prostu dlatego, \u017ce \u201ecia\u0142a nigdy nie odnaleziono\u201d.<\/p>\n\n\n\n Wyznaje je, poniewa\u017c rozpoznaje w nim prawd\u0119 zgodn\u0105 z ca\u0142\u0105 tajemnic\u0105 Chrystusa, z przekazan\u0105 Tradycj\u0105, liturgi\u0105, refleksj\u0105 Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a oraz organicznym rozwojem wiary.<\/p>\n\n\n\n Po wiekach refleksji Pius XII uroczy\u015bcie zdefiniowa\u0142 je w 1950 roku jako prawd\u0119 objawion\u0105 przez Boga. Definicja nie zosta\u0142a przedstawiona jako nowo\u015b\u0107, lecz jako zwie\u0144czenie wiary, kt\u00f3r\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 wyznawa\u0142 i coraz g\u0142\u0119biej rozumia\u0142 na przestrzeni wiek\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n By\u0107 mo\u017ce najlepiej mo\u017cna to zrozumie\u0107 w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:<\/p>\n\n\n\n Maryja nie posiada cielesnych relikwii, poniewa\u017c wed\u0142ug wiary Ko\u015bcio\u0142a sama jest ju\u017c \u017cyw\u0105 relikwi\u0105 ostatecznego zwyci\u0119stwa Chrystusa nad \u015bmierci\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n W Niej widzimy zapowied\u017a naszego w\u0142asnego przeznaczenia.<\/p>\n\n\n\n Nie zostali\u015bmy stworzeni dla rozk\u0142adu.<\/p>\n\n\n\n Nie zostali\u015bmy stworzeni, aby znikn\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n Nie zostali\u015bmy stworzeni jedynie po to, aby gromadzi\u0107 lata i w ko\u0144cu umrze\u0107.<\/p>\n\n\n\n Zostali\u015bmy stworzeni dla Boga.<\/p>\n\n\n\n Zostali\u015bmy stworzeni dla zmartwychwstania.<\/p>\n\n\n\n Zostali\u015bmy stworzeni dla chwa\u0142y.<\/p>\n\n\n\n A Maryja, pokorna Dziewica z Nazaretu, ogl\u0105da ju\u017c to, co mamy nadziej\u0119 otrzyma\u0107 dzi\u0119ki mi\u0142osierdziu Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n Dlatego Wniebowzi\u0119cie Maryi nie jest odleg\u0142\u0105 doktryn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Jest obietnic\u0105.<\/p>\n\n\n\n Kiedy Ko\u015bci\u00f3\u0142 patrzy na Maryj\u0119 uwielbion\u0105 z cia\u0142em i dusz\u0105 w niebie, patrzy jednocze\u015bnie w przysz\u0142o\u015b\u0107 wszystkich tych, kt\u00f3rzy pozostaj\u0105 wierni Chrystusowi.<\/p>\n\n\n\n Gr\u00f3b nie ma ostatniego s\u0142owa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u015amier\u0107 nie ma ostatniego s\u0142owa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Grzech nie ma ostatniego s\u0142owa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Chrystus ma ostatnie s\u0142owo.<\/p>\n\n\n\n A Maryja, wzi\u0119ta do nieba z cia\u0142em i dusz\u0105, pozostaje przed nami jako \u017cywe \u015bwiadectwo tego, \u017ce zwyci\u0119stwo Jej Syna nie jest metafor\u0105.<\/p>\n\n\n\n Jest prawdziwym zwyci\u0119stwem.<\/p>\n\n\n\n Nad grzechem.<\/p>\n\n\n\n Nad \u015bmierci\u0105.<\/p>\n\n\n\n I wreszcie nad rozk\u0142adem grobu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Istnieje pytanie, kt\u00f3re na pierwszy rzut oka mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 dziwne, ale ma ogromne znaczenie historyczne i teologiczne: Gdzie znajduj\u0105 si\u0119 relikwie cia\u0142a Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny? Ko\u015bci\u00f3\u0142 przechowuje i czci relikwie niezliczonych \u015bwi\u0119tych. Czczone s\u0105 ko\u015bci, czaszki, nienaruszone cia\u0142a, prochy, szaty i inne przedmioty zwi\u0105zane z tymi, kt\u00f3rzy oddali swoje \u017cycie Chrystusowi. Ju\u017c od pierwszych …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6343,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","_seopress_robots_follow":"","_seopress_robots_imageindex":"","_seopress_robots_snippet":"","_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_robots_breadcrumbs":"","_seopress_robots_freeze_modified_date":"","_seopress_robots_custom_modified_date":"","_seopress_robots_canonical":"","_seopress_social_fb_title":"","_seopress_social_fb_desc":"","_seopress_social_fb_img":"","_seopress_social_fb_img_attachment_id":0,"_seopress_social_fb_img_width":0,"_seopress_social_fb_img_height":0,"_seopress_social_twitter_title":"","_seopress_social_twitter_desc":"","_seopress_social_twitter_img":"","_seopress_social_twitter_img_attachment_id":0,"_seopress_social_twitter_img_width":0,"_seopress_social_twitter_img_height":0,"_seopress_redirections_value":"","_seopress_redirections_enabled":"","_seopress_redirections_enabled_regex":"","_seopress_redirections_logged_status":"","_seopress_redirections_param":"","_seopress_redirections_type":0,"_seopress_analysis_target_kw":"","footnotes":""},"categories":[40,60],"tags":[1911],"class_list":["post-6342","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-modlitwa-i-duchowosc","category-nabozenstwa-maryjne","tag-relikwie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6342","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6342"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6342\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6344,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6342\/revisions\/6344"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6343"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6342"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6342"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6342"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}1. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie traktuje cia\u0142a Maryi tak, jak traktowa\u0142by cia\u0142o jakiegokolwiek innego \u015bwi\u0119tego<\/h2>\n\n\n\n
\n
(1 Kor 6,19)<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n2. Milczenie pierwszych wiek\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n
3. Zagadkowy brak cia\u0142a<\/h2>\n\n\n\n
4. Jerozolima i tajemniczy pusty gr\u00f3b<\/h2>\n\n\n\n
5. Za\u015bni\u0119cie Maryi: g\u0142\u0119boko zakorzeniona tradycja wschodnia<\/h2>\n\n\n\n
6. \u015awi\u0119ty Jan Damasce\u0144ski i niezwyk\u0142a logika teologiczna<\/h2>\n\n\n\n
7. \u201eNiewiasta obleczona w s\u0142o\u0144ce\u201d<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n
(\u0141k 1,45)<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n8. Dogmat z 1950 roku: nie wymys\u0142, lecz definicja<\/h2>\n\n\n\n
\n
9. Brak relikwii nie jest samodzielnym dowodem<\/h2>\n\n\n\n
10. Wniebowzi\u0119cie Maryi nie jest odosobnionym przywilejem<\/h2>\n\n\n\n
11. Wniebowzi\u0119cie Maryi jako odpowied\u017a na materializm naszych czas\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n
12. Wniebowzi\u0119cie Maryi a godno\u015b\u0107 kobiety<\/h2>\n\n\n\n
\n
(\u0141k 1,38)<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n13. Co to wszystko oznacza dla naszego codziennego \u017cycia?<\/h2>\n\n\n\n
Po pierwsze: przypomina nam, \u017ce nasze cia\u0142o posiada godno\u015b\u0107<\/h3>\n\n\n\n
Po drugie: uczy nas \u017cy\u0107 ze wzrokiem skierowanym ku niebu<\/h3>\n\n\n\n
Po trzecie: pomaga nam zrozumie\u0107 warto\u015b\u0107 czysto\u015bci<\/h3>\n\n\n\n
Po czwarte: uczy nas nadziei<\/h3>\n\n\n\n
14. \u201eNieobecne relikwie\u201d jako milcz\u0105ca katecheza<\/h2>\n\n\n\n
15. Kobieta ju\u017c uwielbiona i Ko\u015bci\u00f3\u0142 wci\u0105\u017c pielgrzymuj\u0105cy<\/h2>\n\n\n\n
Zako\u0144czenie: cia\u0142o, kt\u00f3rego nie znajdujemy, poniewa\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 wierzy, \u017ce jest w niebie<\/h2>\n\n\n\n