{"id":6315,"date":"2026-08-08T15:49:59","date_gmt":"2026-08-08T13:49:59","guid":{"rendered":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/?p=6315"},"modified":"2026-08-08T15:50:00","modified_gmt":"2026-08-08T13:50:00","slug":"wirus-subiektywizmu-dlaczego-prawda-istnieje-poza-twoja-glowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wirus-subiektywizmu-dlaczego-prawda-istnieje-poza-twoja-glowa\/","title":{"rendered":"Wirus subiektywizmu: dlaczego prawda istnieje poza twoj\u0105 g\u0142ow\u0105"},"content":{"rendered":"\n

\u017byjemy w epoce, w kt\u00f3rej jedno z pozornie najbardziej niewinnych zda\u0144 sta\u0142o si\u0119 jednym z najbardziej niebezpiecznych zda\u0144 z punktu widzenia intelektualnego i duchowego: \u201eTo jest twoja prawda\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wyra\u017cenie to wydaje si\u0119 pe\u0142ne dobrej woli. Pozwala unikn\u0105\u0107 konfliktu. Sprawia wra\u017cenie szacunku wobec drugiego cz\u0142owieka. Mo\u017ce nawet wydawa\u0107 si\u0119 oznak\u0105 tolerancji. Kiedy jednak staje si\u0119 zasad\u0105 filozoficzn\u0105, zawiera w sobie twierdzenie o ogromnym znaczeniu: prawda nie by\u0142aby czym\u015b, co odkrywamy, lecz czym\u015b, co ka\u017cdy cz\u0142owiek tworzy; nie istnia\u0142aby obiektywna rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 powinni\u015bmy poznawa\u0107, lecz tyle \u201eprawd\u201d, ilu jest ludzi; prawdziwe by\u0142oby to, co ka\u017cdy cz\u0142owiek czuje, my\u015bli lub interpretuje.<\/p>\n\n\n\n

W ten spos\u00f3b zaczyna si\u0119 wirus subiektywizmu.<\/p>\n\n\n\n

Nie chodzi tu jedynie o nurt filozoficzny, kt\u00f3ry dotyczy wy\u0142\u0105cznie profesor\u00f3w uniwersyteckich. Subiektywizm przenikn\u0105\u0142 do polityki, edukacji, relacji mi\u0119dzyludzkich, medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych, moralno\u015bci, rodziny, a tak\u017ce \u2014 co szczeg\u00f3lnie niepokoj\u0105ce \u2014 do niekt\u00f3rych \u015brodowisk religijnych.<\/p>\n\n\n\n

\u201eJa widz\u0119 to w ten spos\u00f3b\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u201eDla mnie B\u00f3g jest\u2026\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u201eMoja duchowo\u015b\u0107 m\u00f3wi mi\u2026\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u201eCzuj\u0119, \u017ce to jest w\u0142a\u015bciwe\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u201eKa\u017cdy ma swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 prawd\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u201eNikt nie mo\u017ce mi powiedzie\u0107, co jest w\u0142a\u015bciwe\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u201eNajwa\u017cniejsze jest by\u0107 wiernym samemu sobie\u201d.<\/p>\n\n\n\n

S\u0105 to wyra\u017cenia powszechne w naszej kulturze. W pewnych kontekstach niekt\u00f3re z nich mog\u0105 mie\u0107 uzasadnione znaczenie. Problem pojawia si\u0119 wtedy, gdy u\u017cywa si\u0119 ich do zaprzeczenia istnieniu obiektywnej rzeczywisto\u015bci, niezale\u017cnej od nas, kt\u00f3r\u0105 powinni\u015bmy poznawa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Wtedy pojawia si\u0119 pytanie, od kt\u00f3rego nie mo\u017cemy uciec:<\/p>\n\n\n\n

A co, je\u015bli rzeczywisto\u015b\u0107 nie ma \u017cadnego obowi\u0105zku dostosowywa\u0107 si\u0119 do tego, co o niej my\u015blimy?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Katolicka tradycja filozoficzna odpowiada prostym, ale rewolucyjnym stwierdzeniem:<\/p>\n\n\n\n

Prawda nie rodzi si\u0119 w nas. Prawd\u0119 si\u0119 odkrywa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A realizm tomistyczny daje nam jedno z najbardziej solidnych narz\u0119dzi intelektualnych, aby zrozumie\u0107, dlaczego tak jest.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

1. Problem zaczyna si\u0119 wtedy, gdy mylimy to, co czujemy, z tym, czym co\u015b jest<\/h1>\n\n\n\n

Wyobra\u017amy sobie, \u017ce kto\u015b patrzy przez okno i m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

\u201ePada deszcz\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Drugi odpowiada:<\/p>\n\n\n\n

\u201eAle ja czuj\u0119, \u017ce nie pada\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Czy mamy zatem dwie prawdy?<\/p>\n\n\n\n

Nie.<\/p>\n\n\n\n

Mamy jedn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 i dwa twierdzenia na jej temat. Jedno b\u0119dzie prawdziwe, a drugie fa\u0142szywe, niezale\u017cnie od tego, co ka\u017cdy z nich czuje.<\/p>\n\n\n\n

Je\u017celi rzeczywi\u015bcie pada deszcz, deszcz nie zale\u017cy od opinii obserwatora.<\/p>\n\n\n\n

Deszcz istnieje poza jego umys\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

Wydaje si\u0119 to oczywiste. Jednak kiedy przenosimy t\u0119 sam\u0105 zasad\u0119 na sfer\u0119 moraln\u0105, antropologiczn\u0105 czy religijn\u0105, wielu ludzi zaczyna my\u015ble\u0107 inaczej.<\/p>\n\n\n\n

Kto\u015b mo\u017ce powiedzie\u0107:<\/p>\n\n\n\n

\u201eDla mnie ma\u0142\u017ce\u0144stwo oznacza co\u015b innego\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ale ma\u0142\u017ce\u0144stwo nie staje si\u0119 czym\u015b innym tylko dlatego, \u017ce kto\u015b ma okre\u015blon\u0105 jego koncepcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Kto\u015b mo\u017ce stwierdzi\u0107:<\/p>\n\n\n\n

\u201eWierz\u0119, \u017ce cz\u0142owiek jest tylko materi\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ale istnienie rzeczywisto\u015bci duchowej nie zale\u017cy od tego, czy dana osoba j\u0105 uznaje.<\/p>\n\n\n\n

Kto\u015b inny mo\u017ce powiedzie\u0107:<\/p>\n\n\n\n

\u201eDla mnie B\u00f3g nie istnieje\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ale istnienie Boga nie zostaje anulowane przez takie zaprzeczenie.<\/p>\n\n\n\n

Tutaj znajdujemy fundamentalne rozr\u00f3\u017cnienie:<\/p>\n\n\n\n

Posiadanie opinii na temat rzeczywisto\u015bci jest czym\u015b innym ni\u017c tworzenie rzeczywisto\u015bci za pomoc\u0105 opinii.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Subiektywizm myli te dwie rzeczy.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

2. Czym w\u0142a\u015bciwie jest subiektywizm?<\/h1>\n\n\n\n

Subiektywizm mo\u017cemy w prosty spos\u00f3b zdefiniowa\u0107 jako tendencj\u0119 do uzale\u017cniania prawdy od do\u015bwiadczenia, \u015bwiadomo\u015bci, postrzegania lub os\u0105du podmiotu.<\/p>\n\n\n\n

Problem nie polega jedynie na uznaniu, \u017ce nasze postrzeganie jest ograniczone.<\/p>\n\n\n\n

To jest oczywiste.<\/p>\n\n\n\n

Nie chodzi r\u00f3wnie\u017c o zaprzeczanie temu, \u017ce ka\u017cdy cz\u0142owiek posiada w\u0142asn\u0105 histori\u0119, wra\u017cliwo\u015b\u0107 i do\u015bwiadczenie.<\/p>\n\n\n\n

To r\u00f3wnie\u017c jest prawd\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Problem pojawia si\u0119 wtedy, gdy przechodzimy od:<\/p>\n\n\n\n

\u201ePostrzegam rzeczywisto\u015b\u0107 w okre\u015blony spos\u00f3b\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

do:<\/p>\n\n\n\n

\u201eRzeczywisto\u015b\u0107 jest taka, jak j\u0105 postrzegam\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pierwsze stwierdzenie uznaje nasze ograniczenia.<\/p>\n\n\n\n

Drugie czyni z podmiotu kryterium rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

I w\u0142a\u015bnie tutaj pojawia si\u0119 jeden z wielkich problem\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej kultury: cz\u0142owiek stopniowo przeszed\u0142 od pytania:<\/p>\n\n\n\n

\u201eCo jest prawd\u0105?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

do pytania:<\/p>\n\n\n\n

\u201eCo jest prawd\u0105 dla mnie?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zmiana mi\u0119dzy tymi dwoma pytaniami mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 niewielka.<\/p>\n\n\n\n

Nie jest.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze pytanie zak\u0142ada, \u017ce istnieje prawda, kt\u00f3r\u0105 powinni\u015bmy odkry\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Drugie zak\u0142ada, \u017ce prawda mo\u017ce si\u0119 zmienia\u0107 w zale\u017cno\u015bci od tego, kto odpowiada.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

3. \u201eMoja prawda\u201d nie jest tym samym co prawda<\/h1>\n\n\n\n

Istnieje wyra\u017cenie, kt\u00f3re powinni\u015bmy uwa\u017cnie przeanalizowa\u0107:<\/p>\n\n\n\n

\u201eMoja prawda\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce mie\u0107 uzasadnione znaczenie, kiedy oznacza:<\/p>\n\n\n\n

\u201eOto moje osobiste do\u015bwiadczenie\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Na przyk\u0142ad:<\/p>\n\n\n\n

\u201eMoja prawda jest taka, \u017ce ta sytuacja mnie zrani\u0142a\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W takim przypadku m\u00f3wimy o realnym osobistym do\u015bwiadczeniu.<\/p>\n\n\n\n

Wyra\u017cenie staje si\u0119 problematyczne, kiedy oznacza:<\/p>\n\n\n\n

\u201eMoja opinia okre\u015bla to, co jest prawd\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Wtedy bowiem nie m\u00f3wimy ju\u017c o do\u015bwiadczeniu, lecz o prawdzie obiektywnej.<\/p>\n\n\n\n

I w\u0142a\u015bnie tutaj musimy na nowo odkry\u0107 fundamentalne rozr\u00f3\u017cnienie:<\/p>\n\n\n\n

Niekt\u00f3re rzeczy s\u0105 subiektywne, inne obiektywne.<\/h3>\n\n\n\n

B\u00f3l, kt\u00f3ry odczuwam, jest subiektywny jako osobiste do\u015bwiadczenie.<\/p>\n\n\n\n

Ale istnienie urazu fizycznego mo\u017ce by\u0107 rzeczywisto\u015bci\u0105 obiektywn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3j l\u0119k jest do\u015bwiadczeniem wewn\u0119trznym.<\/p>\n\n\n\n

Ale pytanie, czy poza mn\u0105 rzeczywi\u015bcie istnieje niebezpiecze\u0144stwo, jest inn\u0105 kwesti\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Moja opinia o jakiej\u015b osobie jest subiektywna.<\/p>\n\n\n\n

Ale obiektywna godno\u015b\u0107 tej osoby nie zale\u017cy od mojej opinii.<\/p>\n\n\n\n

Moje postrzeganie Boga mo\u017ce by\u0107 ograniczone.<\/p>\n\n\n\n

Ale B\u00f3g nie zale\u017cy od mojego postrzegania.<\/p>\n\n\n\n

To prowadzi nas bezpo\u015brednio do sedna realizmu.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

4. Realizm: \u015bwiat nie zaczyna istnie\u0107 wtedy, gdy na niego patrzysz<\/h1>\n\n\n\n

Realizm filozoficzny stwierdza co\u015b niezwykle prostego:<\/p>\n\n\n\n

Rzeczywisto\u015b\u0107 istnieje niezale\u017cnie od tego, czy j\u0105 poznaj\u0119.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00f3ra istnia\u0142a, zanim si\u0119 urodzi\u0142e\u015b.<\/p>\n\n\n\n

Wszech\u015bwiat istnia\u0142, zanim mia\u0142e\u015b na jego temat jak\u0105kolwiek opini\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Twoi rodzice istnieli, zanim mog\u0142e\u015b zrozumie\u0107, kim s\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Prawo moralne nie zacz\u0119\u0142o istnie\u0107 w chwili, gdy odkry\u0142e\u015b jego istnienie.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f3g nie zacz\u0105\u0142 istnie\u0107 w chwili, gdy zacz\u0105\u0142e\u015b w Niego wierzy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

A Chrystus nie sta\u0142 si\u0119 prawdziwy dlatego, \u017ce kto\u015b zdecydowa\u0142 si\u0119 za Nim p\u00f3j\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Rzeczywisto\u015b\u0107 poprzedza nasz\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Wchodzimy w \u015bwiat, kt\u00f3ry ju\u017c istnieje.<\/p>\n\n\n\n

Nie jeste\u015bmy jego intelektualnymi tw\u00f3rcami.<\/p>\n\n\n\n

Jeste\u015bmy jego odkrywcami.<\/p>\n\n\n\n

A to ma ogromne konsekwencje duchowe:<\/p>\n\n\n\n

\u017bycie chrze\u015bcija\u0144skie nie polega na wymy\u015blaniu Boga, lecz na odnalezieniu Boga.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

5. \u015awi\u0119ty Tomasz z Akwinu i prawda<\/h1>\n\n\n\n

Tutaj pojawia si\u0119 niezwyk\u0142a g\u0142\u0119bia my\u015bli \u015bwi\u0119tego Tomasza z Akwinu.<\/p>\n\n\n\n

Dla my\u015bli tomistycznej prawda pozostaje w fundamentalnej relacji z bytem.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142ynna tomistyczna definicja prawdy m\u00f3wi o \u201eadaequatio intellectus et rei\u201d<\/strong>, czyli zgodno\u015bci intelektu z rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3wi\u0105c pro\u015bciej:<\/p>\n\n\n\n

Poznawa\u0107 prawd\u0119 oznacza, \u017ce nasze my\u015blenie odpowiada temu, czym rzeczy naprawd\u0119 s\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie czynimy czego\u015b prawdziwym tylko dlatego, \u017ce wierzymy, i\u017c jest prawdziwe.<\/p>\n\n\n\n

Nasz intelekt jest prawdziwy wtedy, gdy poprawnie poznaje rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Je\u017celi m\u00f3wi\u0119:<\/p>\n\n\n\n

\u201eTo jest drzewo\u201d<\/p>\n\n\n\n

i rzeczywi\u015bcie jest to drzewo, m\u00f3j s\u0105d jest prawdziwy.<\/p>\n\n\n\n

Je\u017celi m\u00f3wi\u0119:<\/p>\n\n\n\n

\u201eTo jest ko\u0144\u201d,<\/p>\n\n\n\n

kiedy w rzeczywisto\u015bci jest to drzewo, m\u00f3j s\u0105d jest fa\u0142szywy.<\/p>\n\n\n\n

Przedmiot si\u0119 nie zmieni\u0142.<\/p>\n\n\n\n

To m\u00f3j intelekt potrzebuje korekty.<\/p>\n\n\n\n

Ta pozornie prosta koncepcja stanowi prawdziw\u0105 intelektualn\u0105 bomb\u0119 wymierzon\u0105 w subiektywizm.<\/p>\n\n\n\n

Oznacza bowiem, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 posiada w\u0142adz\u0119 nad naszym intelektem<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

To nie my w spos\u00f3b arbitralny okre\u015blamy, czym jest byt.<\/p>\n\n\n\n

Byt wyznacza granice naszemu my\u015bleniu.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

6. Ludzki intelekt zosta\u0142 stworzony dla prawdy<\/h1>\n\n\n\n

Tradycja katolicka nie uwa\u017ca ludzkiego intelektu za zwyk\u0142e narz\u0119dzie do produkowania opinii.<\/p>\n\n\n\n

Intelekt ma okre\u015blony cel:<\/p>\n\n\n\n

poznawa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u015awi\u0119ty Tomasz naucza, \u017ce ludzki intelekt jest ukierunkowany na prawd\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego odczuwamy g\u0142\u0119boki niepok\u00f3j, kiedy odkrywamy, \u017ce \u017cyli\u015bmy w b\u0142\u0119dzie.<\/p>\n\n\n\n

I w\u0142a\u015bnie dlatego nawr\u00f3cenie intelektualne mo\u017ce by\u0107 bolesne.<\/p>\n\n\n\n

Poniewa\u017c przyj\u0119cie prawdy oznacza czasami uznanie:<\/p>\n\n\n\n

\u201eMyli\u0142em si\u0119\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A to zdanie staje si\u0119 coraz trudniejsze w kulturze, kt\u00f3ra przemienia osobist\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 w rodzaj niezdobytej twierdzy.<\/p>\n\n\n\n

Dzisiaj wielu ludzi woli broni\u0107 fa\u0142szywej opinii ni\u017c przyzna\u0107, \u017ce si\u0119 mylili.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego?<\/p>\n\n\n\n

Poniewa\u017c pomylili dwie rzeczy:<\/p>\n\n\n\n

bycie w b\u0142\u0119dzie<\/strong> i bycie mniej warto\u015bciowym<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Nie s\u0105 tym samym.<\/p>\n\n\n\n

Cz\u0142owiek mo\u017ce si\u0119 myli\u0107, a mimo to zachowa\u0107 ca\u0142\u0105 swoj\u0105 godno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, uznanie w\u0142asnego b\u0142\u0119du mo\u017ce by\u0107 jednym z najszlachetniejszych przejaw\u00f3w rozumu.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

7. Pokora intelektualna jest cnot\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105<\/h1>\n\n\n\n

Chrze\u015bcija\u0144stwo nie zaczyna si\u0119 od stwierdzenia:<\/p>\n\n\n\n

\u201eMasz ju\u017c wszystkie odpowiedzi\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zaczyna si\u0119 od wezwania:<\/p>\n\n\n\n

\u201eSzukaj prawdy\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Cz\u0142owiek musi si\u0119 uczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Musi s\u0142ucha\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Musi si\u0119 kszta\u0142ci\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Musi pozwoli\u0107 si\u0119 korygowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Musi uzna\u0107 w\u0142asne ograniczenia.<\/p>\n\n\n\n

To nie jest upokarzaj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n

To jest pokora.<\/p>\n\n\n\n

Pokora intelektualna nie oznacza my\u015blenia:<\/p>\n\n\n\n

\u201eNie mog\u0119 niczego pozna\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Oznacza uznanie:<\/p>\n\n\n\n

\u201eMog\u0119 pozna\u0107 prawd\u0119, ale nie jestem jej absolutnym kryterium\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

To rozr\u00f3\u017cnienie ma fundamentalne znaczenie.<\/p>\n\n\n\n

Relatywista m\u00f3wi ostatecznie:<\/p>\n\n\n\n

\u201eNie istnieje \u017cadna prawda absolutna\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Realista odpowiada:<\/p>\n\n\n\n

\u201eTo, \u017ce nie mo\u017cesz w pe\u0142ni zrozumie\u0107 jakiej\u015b prawdy, nie oznacza, \u017ce ta prawda nie istnieje\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

8. \u201ePoznacie prawd\u0119, a prawda was wyzwoli\u201d<\/h1>\n\n\n\n

Ewangelia \u015bw. Jana zawiera jedno z najg\u0142\u0119bszych stwierdze\u0144 w ca\u0142ej historii ludzko\u015bci:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201ePoznacie prawd\u0119, a prawda was wyzwoli\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Chrystus nie m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

\u201eWymy\u015blicie swoj\u0105 prawd\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Nie m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

\u201eKa\u017cdy b\u0119dzie mia\u0142 swoj\u0105 prawd\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

\u201ePoznacie prawd\u0119\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Prawda jawi si\u0119 tutaj jako co\u015b, co istnieje i co mo\u017cna pozna\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, istnieje bezpo\u015brednia relacja mi\u0119dzy prawd\u0105 a wolno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Jest to kluczowe dla zrozumienia obecnego kryzysu.<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142czesna kultura przez dziesi\u0119ciolecia powtarza\u0142a, \u017ce wolno\u015b\u0107 polega na mo\u017cliwo\u015bci wyboru.<\/p>\n\n\n\n

Chrze\u015bcija\u0144stwo dodaje jednak znacznie g\u0142\u0119bsze pytanie:<\/p>\n\n\n\n

Co powinno zosta\u0107 wybrane?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Poniewa\u017c wolno\u015b\u0107 oddzielona od prawdy mo\u017ce \u0142atwo sta\u0107 si\u0119 niewol\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

9. Wolno\u015b\u0107 potrzebuje prawdy<\/h1>\n\n\n\n

Wyobra\u017amy sobie cz\u0142owieka, kt\u00f3ry postanawia prowadzi\u0107 samoch\u00f3d, ca\u0142kowicie ignoruj\u0105c prawa fizyki.<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

\u201eNie wierz\u0119 w grawitacj\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce czu\u0107 si\u0119 intelektualnie wolny.<\/p>\n\n\n\n

Ale je\u015bli wyskoczy z budynku, odkryje, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 nie prowadzi negocjacji.<\/p>\n\n\n\n

Grawitacja nie respektuje naszych opinii.<\/p>\n\n\n\n

To samo odnosi si\u0119 do rzeczywisto\u015bci moralnej.<\/p>\n\n\n\n

Cz\u0142owiek mo\u017ce powiedzie\u0107:<\/p>\n\n\n\n

\u201eNie wierz\u0119, \u017ce pewne czyny maj\u0105 konsekwencje\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Jednak konsekwencje mog\u0105 mimo wszystko nast\u0105pi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Wolno\u015b\u0107 nie oznacza mo\u017cliwo\u015bci robienia wszystkiego bez ponoszenia konsekwencji.<\/p>\n\n\n\n

Wolno\u015b\u0107 oznacza mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyboru dobra zgodnie z prawd\u0105 o nas samych i o \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n

\u015awi\u0119ty Tomasz rozumie wolno\u015b\u0107 w odniesieniu do intelektu i dobra.<\/p>\n\n\n\n

Cz\u0142owiek chce, poniewa\u017c poznaje.<\/p>\n\n\n\n

I chce prawdziwie wtedy, gdy poznaje prawdziwe dobro.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego k\u0142amstwo nie wyzwala.<\/p>\n\n\n\n

K\u0142amstwo prowadzi na manowce.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

10. Subiektywizm obiecuje wolno\u015b\u0107, ale mo\u017ce rodzi\u0107 niewol\u0119<\/h1>\n\n\n\n

Tutaj spotykamy jeden z wielkich paradoks\u00f3w naszych czas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3wi si\u0119 nam:<\/p>\n\n\n\n

\u201eB\u0105d\u017a sob\u0105\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ale rzadko pyta si\u0119 nas:<\/p>\n\n\n\n

\u201eKim naprawd\u0119 jeste\u015b?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M\u00f3wi si\u0119 nam:<\/p>\n\n\n\n

\u201ePod\u0105\u017caj za swoimi uczuciami\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ale prawie nigdy nie pyta si\u0119:<\/p>\n\n\n\n

\u201eCzy twoje uczucia s\u0105 ukierunkowane na prawdziwe dobro?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M\u00f3wi si\u0119 nam:<\/p>\n\n\n\n

\u201eR\u00f3b to, co czyni ci\u0119 szcz\u0119\u015bliwym\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ale powinni\u015bmy zapyta\u0107:<\/p>\n\n\n\n

\u201eCzym naprawd\u0119 jest szcz\u0119\u015bcie?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142czesna kultura cz\u0119sto uto\u017csamia szcz\u0119\u015bcie z satysfakcj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Tradycja chrze\u015bcija\u0144ska rozr\u00f3\u017cnia jednak chwilow\u0105 przyjemno\u015b\u0107 od prawdziwego dobra.<\/p>\n\n\n\n

Nie wszystko, czego pragn\u0119, jest dla mnie dobre.<\/p>\n\n\n\n

Nie wszystko, co sprawia, \u017ce czuj\u0119 si\u0119 dobrze, jest koniecznie dobre.<\/p>\n\n\n\n

Nie wszystko, co daje mi satysfakcj\u0119, prowadzi mnie koniecznie do szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n\n\n\n

I tutaj znajdujemy g\u0142\u0119boko niepokoj\u0105c\u0105 prawd\u0119:<\/p>\n\n\n\n

Nawet nasze pragnienia musz\u0105 zosta\u0107 wychowane.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

11. Nie ka\u017cde uczucie jest objawieniem<\/h1>\n\n\n\n

Jednym z objaw\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnego subiektywizmu jest absolutyzowanie uczu\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\u201eCzuj\u0119, wi\u0119c to musi by\u0107 prawd\u0105\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ale tak to nie dzia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Strach mo\u017ce by\u0107 prawdziwy, nawet je\u015bli to, czego si\u0119 boimy, w rzeczywisto\u015bci nie jest niebezpieczne.<\/p>\n\n\n\n

Zazdro\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 intensywna, nawet je\u015bli nie istnieje niewierno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Smutek mo\u017ce by\u0107 g\u0142\u0119boki, nawet je\u015bli nasza interpretacja wydarze\u0144 nie jest prawid\u0142owa.<\/p>\n\n\n\n

Gniew mo\u017ce by\u0107 uzasadniony jako emocja, a jednak prowadzi\u0107 nas do niesprawiedliwego os\u0105du.<\/p>\n\n\n\n

Uczucie nas informuje, ale nie zawsze prawid\u0142owo os\u0105dza.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego tradycja chrze\u015bcija\u0144ska nigdy nie naucza\u0142a niszczenia emocji.<\/p>\n\n\n\n

Emocje powinny by\u0107 uporz\u0105dkowane przez rozum i udoskonalone przez \u0142ask\u0119<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Nie jeste\u015bmy maszynami.<\/p>\n\n\n\n

Ale nie jeste\u015bmy r\u00f3wnie\u017c wy\u0142\u0105cznie uczuciami.<\/p>\n\n\n\n

Jeste\u015bmy osobami obdarzonymi intelektem, wol\u0105, cia\u0142em i dusz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

12. Serce mo\u017ce si\u0119 myli\u0107<\/h1>\n\n\n\n

Pismo \u015awi\u0119te jest niezwykle realistyczne, kiedy m\u00f3wi o ludzkim sercu.<\/p>\n\n\n\n

Prorok Jeremiasz m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201ePodst\u0119pne jest serce bardziej ni\u017c wszystko inne i niepoprawne \u2014 kt\u00f3\u017c je zg\u0142\u0119bi?\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Biblia nie uczy nas, aby\u015bmy nie ufali wszystkiemu, co czujemy, lecz aby\u015bmy uznali, \u017ce nasze wn\u0119trze mo\u017ce by\u0107 zranione i nieuporz\u0105dkowane.<\/p>\n\n\n\n

Grzech pierworodny dotkn\u0105\u0142 cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n

Intelekt nadal jest zdolny do poznania prawdy, ale jest os\u0142abiony.<\/p>\n\n\n\n

Wola nadal pozostaje wolna, ale sk\u0142ania si\u0119 ku z\u0142u.<\/p>\n\n\n\n

Pragnienia mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 nieuporz\u0105dkowane.<\/p>\n\n\n\n

Sumienie mo\u017ce zosta\u0107 zdeformowane.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego \u017cycie duchowe nie polega po prostu na \u201espogl\u0105daniu w siebie\u201d i zak\u0142adaniu, \u017ce wszystko, co w sobie znajdujemy, pochodzi od Boga.<\/p>\n\n\n\n

Nie ka\u017cda my\u015bl pochodzi od Boga.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie ka\u017cde pragnienie pochodzi od Boga.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie ka\u017cda emocja jest natchnieniem Ducha \u015awi\u0119tego.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie ka\u017cde wewn\u0119trzne do\u015bwiadczenie jest objawieniem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Potrzebujemy rozeznania.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

13. Subiektywizm mo\u017ce przenikn\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c do \u017cycia religijnego<\/h1>\n\n\n\n

Ten punkt zas\u0142uguje na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Istnieje subiektywizm \u015bwiecki i mo\u017ce istnie\u0107 r\u00f3wnie\u017c subiektywizm religijny.<\/p>\n\n\n\n

Pierwszy m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

\u201eTo ja ustanawiam, co jest prawdziwe\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Drugi mo\u017ce m\u00f3wi\u0107:<\/p>\n\n\n\n

\u201eTo ja ustanawiam, czego B\u00f3g ode mnie chce\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na pierwszy rzut oka wydaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne.<\/p>\n\n\n\n

W rzeczywisto\u015bci mog\u0105 mie\u0107 ten sam korze\u0144:<\/p>\n\n\n\n

postawienie podmiotu ponad obiektywn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na przyk\u0142ad:<\/p>\n\n\n\n

\u201eCzuj\u0119, \u017ce B\u00f3g mi przebaczy\u0142, wi\u0119c nie musz\u0119 si\u0119 spowiada\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ale sakrament Pokuty nie zale\u017cy od naszego stanu emocjonalnego.<\/p>\n\n\n\n

Kto\u015b inny mo\u017ce twierdzi\u0107:<\/p>\n\n\n\n

\u201eCzuj\u0119, \u017ce to nauczanie nie ma ju\u017c sensu\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ale doktryna nie przestaje by\u0107 prawdziwa tylko dlatego, \u017ce wydaje nam si\u0119 trudna.<\/p>\n\n\n\n

Kto\u015b jeszcze mo\u017ce powiedzie\u0107:<\/p>\n\n\n\n

\u201eMoje sumienie m\u00f3wi mi, \u017ce to jest dobre\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ale sumienie nie tworzy prawa moralnego.<\/p>\n\n\n\n

Sumienie os\u0105dza<\/strong> dobro i z\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Aby os\u0105dza\u0107 w\u0142a\u015bciwie, musi by\u0107 formowane.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

14. Sumienie nie jest fabryk\u0105 prawdy<\/h1>\n\n\n\n

Jest to jeden z najwa\u017cniejszych b\u0142\u0119d\u00f3w naszych czas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142yszy si\u0119:<\/p>\n\n\n\n

\u201eJa jestem swoim sumieniem\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Stwierdzenie to mo\u017ce by\u0107 poprawne, je\u015bli oznacza:<\/p>\n\n\n\n

\u201ePowinienem dzia\u0142a\u0107 zgodnie z prawid\u0142owo uformowanym sumieniem\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Jest jednak fa\u0142szywe, je\u015bli oznacza:<\/p>\n\n\n\n

\u201eTo, co zdecyduj\u0119 si\u0119 uzna\u0107 za dobre, automatycznie staje si\u0119 dobre\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Sumienie nie jest suwerennym prawodawc\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Nie wymy\u015bla prawa moralnego.<\/p>\n\n\n\n

Jest s\u0105dem rozumu, poprzez kt\u00f3ry osoba rozpoznaje moralny wymiar konkretnego czynu.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego istnieje powa\u017cny obowi\u0105zek formowania sumienia.<\/p>\n\n\n\n

Niewiedza dobrowolna nie przemienia b\u0142\u0119du w prawd\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Sumienie powinno by\u0107 o\u015bwiecane:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • przez Objawienie;<\/li>\n\n\n\n
  • przez Pismo \u015awi\u0119te;<\/li>\n\n\n\n
  • przez Tradycj\u0119;<\/li>\n\n\n\n
  • przez Magisterium Ko\u015bcio\u0142a;<\/li>\n\n\n\n
  • przez prawo naturalne;<\/li>\n\n\n\n
  • przez prawid\u0142owo uformowany rozum;<\/li>\n\n\n\n
  • przez modlitw\u0119;<\/li>\n\n\n\n
  • przez roztropne kierownictwo duchowe.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    Chrze\u015bcijanin nie jest powo\u0142any do \u015blepego pod\u0105\u017cania za w\u0142asnymi impulsami.<\/p>\n\n\n\n

    Jest powo\u0142any do szczerego poszukiwania dobra i prawdy.<\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    15. Prawo naturalne: prawda wpisana w ludzk\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107<\/h1>\n\n\n\n

    My\u015bl tomistyczna daje nam tutaj niezwyk\u0142e narz\u0119dzie do zrozumienia naszych czas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    \u015awi\u0119ty Tomasz wyja\u015bnia, \u017ce istnieje uczestnictwo rozumnego stworzenia w prawie wiecznym Boga: prawo naturalne<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

    Prawo naturalne nie oznacza po prostu \u201etego, co wydaje mi si\u0119 naturalne\u201d.<\/p>\n\n\n\n

    Oznacza, \u017ce istnieje obiektywny porz\u0105dek wpisany w ludzk\u0105 natur\u0119 i mo\u017cliwy do rozpoznania przez rozum.<\/p>\n\n\n\n

    Dlatego pewne czyny mog\u0105 by\u0107 obiektywnie dobre lub z\u0142e.<\/p>\n\n\n\n

    Nie dlatego, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo je zatwierdza.<\/p>\n\n\n\n

    Nie dlatego, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 za nimi zag\u0142osuje.<\/p>\n\n\n\n

    Nie dlatego, \u017ce cz\u0142owiek czuje si\u0119 z nimi dobrze.<\/p>\n\n\n\n

    Moralno\u015b\u0107 nie rodzi si\u0119 z sonda\u017cy opinii publicznej.<\/p>\n\n\n\n

    Prawdy moralnej nie ustanawia si\u0119 poprzez wi\u0119kszo\u015b\u0107 g\u0142os\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    Ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo mo\u017ce si\u0119 myli\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Wi\u0119kszo\u015b\u0107 mo\u017ce zatwierdzi\u0107 niesprawiedliwo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Historia to pokazuje.<\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    16. Kiedy wi\u0119kszo\u015b\u0107 okre\u015bla prawd\u0119, prawda przestaje istnie\u0107<\/h1>\n\n\n\n

    Jest to jedno z wielkich zagro\u017ce\u0144 relatywizmu.<\/p>\n\n\n\n

    Je\u015bli prawda zale\u017cy od wi\u0119kszo\u015bci, wi\u0119kszo\u015b\u0107 mog\u0142aby przemieni\u0107 k\u0142amstwo w prawd\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Ale jest to niemo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n

    Wyobra\u017amy sobie g\u0142osowanie:<\/p>\n\n\n\n

    \u201eCzy prawd\u0105 jest, \u017ce dwa plus dwa r\u00f3wna si\u0119 pi\u0119\u0107?\u201d<\/p>\n\n\n\n

    Nawet gdyby sto procent ludno\u015bci zag\u0142osowa\u0142o \u201etak\u201d, nadal by\u0142oby to fa\u0142szem.<\/p>\n\n\n\n

    Rzeczywisto\u015b\u0107 nie dzia\u0142a demokratycznie.<\/p>\n\n\n\n

    Demokracja mo\u017ce decydowa\u0107 o tym, kto rz\u0105dzi.<\/p>\n\n\n\n

    Mo\u017ce ustanawia\u0107 okre\u015blone praktyczne i rozs\u0105dne normy.<\/p>\n\n\n\n

    Mo\u017ce organizowa\u0107 wsp\u00f3\u0142\u017cycie spo\u0142eczne.<\/p>\n\n\n\n

    Ale nie mo\u017ce przemieni\u0107 z\u0142a w dobro ani k\u0142amstwa w prawd\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Dlatego r\u00f3wnie\u017c demokracja potrzebuje poprzedzaj\u0105cej j\u0105 prawdy moralnej.<\/p>\n\n\n\n

    Bez niej demokracja mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 tyrani\u0105 wi\u0119kszo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    17. Relatywizm moralny i rozpad zaufania<\/h1>\n\n\n\n

    Spo\u0142ecze\u0144stwo potrzebuje wsp\u00f3lnych prawd.<\/p>\n\n\n\n

    Musi wierzy\u0107, \u017ce istniej\u0105 rzeczy, kt\u00f3rych nigdy nie wolno czyni\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Musi uznawa\u0107 godno\u015b\u0107 cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n

    Musi chroni\u0107 niewinnego.<\/p>\n\n\n\n

    Musi szanowa\u0107 dane s\u0142owo.<\/p>\n\n\n\n

    Musi odr\u00f3\u017cnia\u0107 sprawiedliwo\u015b\u0107 od niesprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

    Musi uznawa\u0107 istnienie obiektywnych obowi\u0105zk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    Kiedy wszystko staje si\u0119 opini\u0105, zaufanie zaczyna zanika\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Bo je\u015bli nie istnieje obiektywna prawda, dlaczego kto\u015b mia\u0142by dotrzymywa\u0107 danego s\u0142owa, kiedy op\u0142aca mu si\u0119 je z\u0142ama\u0107?<\/p>\n\n\n\n

    Je\u015bli moralno\u015b\u0107 jest tylko osobist\u0105 konstrukcj\u0105, dlaczego po\u015bwi\u0119ca\u0107 si\u0119 dla drugiego cz\u0142owieka?<\/p>\n\n\n\n

    Je\u015bli godno\u015b\u0107 cz\u0142owieka zale\u017cy od decyzji spo\u0142ecznej, co powstrzymuje spo\u0142ecze\u0144stwo przed zmian\u0105 swoich kryteri\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n

    Chrze\u015bcija\u0144stwo odpowiada jasno:<\/p>\n\n\n\n

    Godno\u015b\u0107 cz\u0142owieka nie pochodzi od pa\u0144stwa, wi\u0119kszo\u015bci ani od indywidualnej opinii.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Pochodzi od Boga.<\/p>\n\n\n\n

    Cz\u0142owiek zosta\u0142 stworzony na obraz i podobie\u0144stwo Boga.<\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    18. Cz\u0142owiek nie wymy\u015bla samego siebie<\/h1>\n\n\n\n

    Jedn\u0105 z wielkich tendencji wsp\u00f3\u0142czesnej kultury jest przedstawianie to\u017csamo\u015bci jako ca\u0142kowicie autonomicznej konstrukcji.<\/p>\n\n\n\n

    \u201eJestem tym, kim decyduj\u0119 si\u0119 by\u0107\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Chrze\u015bcija\u0144ski realizm wychodzi jednak z innego punktu:<\/p>\n\n\n\n

    Zanim zdecydujesz, kim jeste\u015b, ju\u017c jeste\u015b kim\u015b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Otrzyma\u0142e\u015b natur\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Otrzyma\u0142e\u015b istnienie.<\/p>\n\n\n\n

    Otrzyma\u0142e\u015b cia\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

    Otrzyma\u0142e\u015b rozum.<\/p>\n\n\n\n

    Otrzyma\u0142e\u015b wol\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Urodzi\u0142e\u015b si\u0119 w okre\u015blonej historii.<\/p>\n\n\n\n

    Otrzyma\u0142e\u015b rodzin\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    A przede wszystkim jeste\u015b stworzeniem.<\/p>\n\n\n\n

    To s\u0142owo ma fundamentalne znaczenie:<\/p>\n\n\n\n

    stworzenie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Cz\u0142owiek wsp\u00f3\u0142czesny chce by\u0107 absolutnym autorem samego siebie.<\/p>\n\n\n\n

    Chrze\u015bcija\u0144stwo przypomina mu, \u017ce nie jest Bogiem.<\/p>\n\n\n\n

    I paradoksalnie uznanie naszej kondycji stworzenia nie umniejsza naszej godno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

    Stanowi jej fundament.<\/p>\n\n\n\n

    Je\u015bli bowiem zostali\u015bmy stworzeni przez Boga, nasze istnienie posiada obiektywny sens.<\/p>\n\n\n\n

    Nie musimy wymy\u015bla\u0107 w\u0142asnej warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

    Otrzymujemy j\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    19. Chrystus nie przyszed\u0142 potwierdzi\u0107 naszych opinii<\/h1>\n\n\n\n

    Jezus Chrystus r\u00f3wnie\u017c nie pojawia si\u0119 w Ewangelii jako terapeuta, kt\u00f3rego misj\u0105 jest potwierdzanie wszystkiego, co my\u015blimy.<\/p>\n\n\n\n

    Chrystus wzywa do nawr\u00f3cenia.<\/p>\n\n\n\n

    M\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

    \n

    \u201eNawracajcie si\u0119 i wierzcie w Ewangeli\u0119\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

    Nawr\u00f3cenie oznacza w\u0142a\u015bnie zmian\u0119 kierunku.<\/p>\n\n\n\n

    Je\u015bli ju\u017c by\u0142em doskona\u0142ym kryterium prawdy, nie potrzebowa\u0142bym si\u0119 nawraca\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Ale chrze\u015bcija\u0144stwo m\u00f3wi, \u017ce mog\u0119 si\u0119 myli\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Mog\u0119 by\u0107 nieuporz\u0105dkowany.<\/p>\n\n\n\n

    Mog\u0119 potrzebowa\u0107 korekty.<\/p>\n\n\n\n

    Mog\u0119 potrzebowa\u0107 przebaczenia.<\/p>\n\n\n\n

    Mog\u0119 potrzebowa\u0107 \u0142aski.<\/p>\n\n\n\n

    Ewangelia nie przychodzi po prostu po to, aby powiedzie\u0107 nam:<\/p>\n\n\n\n

    \u201eWszystko, co jest w tobie, jest dobre\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Przychodzi, aby powiedzie\u0107:<\/p>\n\n\n\n

    \u201ePrzyjd\u017a, p\u00f3jd\u017a za Mn\u0105\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    A p\u00f3j\u015bcie za Chrystusem oznacza pozwolenie, aby przemieni\u0142 nasz intelekt, nasz\u0105 wol\u0119, nasze pragnienia i nasze \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    20. \u015awi\u0119ty Pawe\u0142 przeciw dyktaturze dominuj\u0105cego sposobu my\u015blenia<\/h1>\n\n\n\n

    \u015awi\u0119ty Pawe\u0142 pisze do Rzymian:<\/p>\n\n\n\n

    \n

    \u201eNie bierzcie wi\u0119c wzoru z tego \u015bwiata, lecz przemieniajcie si\u0119 przez odnawianie umys\u0142u, aby\u015bcie mogli rozpozna\u0107, jaka jest wola Bo\u017ca: co jest dobre, co Bogu przyjemne i co doskona\u0142e\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

    To wyra\u017cenie jest niezwykle aktualne.<\/p>\n\n\n\n

    \u201eNie bierzcie wi\u0119c wzoru z tego \u015bwiata\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Kultura posiada ogromn\u0105 zdolno\u015b\u0107 kszta\u0142towania naszego postrzegania rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

    To, co wczoraj wydawa\u0142o si\u0119 absurdem, mo\u017ce ostatecznie zacz\u0105\u0107 wydawa\u0107 si\u0119 normalne.<\/p>\n\n\n\n

    To, co wcze\u015bniej by\u0142o gorsz\u0105ce, mo\u017ce zosta\u0107 uznane za nieistotne.<\/p>\n\n\n\n

    To, co wcze\u015bniej by\u0142o uwa\u017cane za cnot\u0119, mo\u017ce zosta\u0107 przedstawione jako s\u0142abo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Dlatego chrze\u015bcijanin potrzebuje uformowanego umys\u0142u.<\/p>\n\n\n\n

    Nie wystarcz\u0105 dobre intencje.<\/p>\n\n\n\n

    Musimy nauczy\u0107 si\u0119 my\u015ble\u0107 po chrze\u015bcija\u0144sku.<\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    21. Media spo\u0142eczno\u015bciowe i produkowanie subiektywno\u015bci<\/h1>\n\n\n\n

    Media spo\u0142eczno\u015bciowe zwielokrotni\u0142y ten problem.<\/p>\n\n\n\n

    Ka\u017cdy u\u017cytkownik \u017cyje w cyfrowym \u015brodowisku zaprojektowanym tak, aby pokazywa\u0107 mu tre\u015bci zgodne z jego preferencjami.<\/p>\n\n\n\n

    Stopniowo mo\u017ce narodzi\u0107 si\u0119 niebezpieczna iluzja:<\/p>\n\n\n\n

    \u201eWszyscy my\u015bl\u0105 tak jak ja\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Ale niekoniecznie tak jest.<\/p>\n\n\n\n

    By\u0107 mo\u017ce algorytm zbudowa\u0142 wok\u00f3\u0142 naszego postrzegania ba\u0144k\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Cz\u0142owiek zaczyna myli\u0107:<\/p>\n\n\n\n

    \u201eTo ci\u0105gle pojawia si\u0119 na moim ekranie\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    z:<\/p>\n\n\n\n

    \u201eTaka jest rzeczywisto\u015b\u0107\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    To nie jest to samo.<\/p>\n\n\n\n

    Media spo\u0142eczno\u015bciowe mog\u0105 wzmacnia\u0107 emocje, oburzenie, l\u0119k, plemienno\u015b\u0107 i polaryzacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    A subiektywizm znajduje tam niezwykle \u017cyzny grunt.<\/p>\n\n\n\n

    Dlaczego?<\/p>\n\n\n\n

    Poniewa\u017c wiele platform nagradza natychmiastow\u0105 reakcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Prawda wymaga cierpliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

    Oburzenie jest natychmiastowe.<\/p>\n\n\n\n

    Prawda wymaga nauki.<\/p>\n\n\n\n

    Opini\u0119 mo\u017cna opublikowa\u0107 w dziesi\u0119\u0107 sekund.<\/p>\n\n\n\n

    Prawda wymaga argument\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    22. Kultura nieustannej opinii<\/h1>\n\n\n\n

    Nigdy nie mieli\u015bmy tylu mo\u017cliwo\u015bci wypowiadania si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Ale du\u017co m\u00f3wi\u0107 nie oznacza dobrze my\u015ble\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    \u017byjemy w epoce, w kt\u00f3rej praktycznie ka\u017cdy mo\u017ce natychmiast wyrazi\u0107 swoj\u0105 opini\u0119 na temat:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • teologii;<\/li>\n\n\n\n
    • medycyny;<\/li>\n\n\n\n
    • historii;<\/li>\n\n\n\n
    • filozofii;<\/li>\n\n\n\n
    • polityki;<\/li>\n\n\n\n
    • moralno\u015bci;<\/li>\n\n\n\n
    • nauki;<\/li>\n\n\n\n
    • liturgii;<\/li>\n\n\n\n
    • edukacji;<\/li>\n\n\n\n
    • psychologii.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Problem nie polega na tym, \u017ce ludzie maj\u0105 opinie.<\/p>\n\n\n\n

      Problem polega na tym, \u017ce zacz\u0119li\u015bmy myli\u0107 posiadanie opinii<\/strong> z posiadaniem wiedzy<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

      Opinia mo\u017ce by\u0107 jedynie wra\u017ceniem.<\/p>\n\n\n\n

      Wiedza wymaga racji.<\/p>\n\n\n\n

      Dlatego chrze\u015bcijanin powinien na nowo odkry\u0107 kultur\u0119 studiowania.<\/p>\n\n\n\n

      Czyta\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Pyta\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Por\u00f3wnywa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      S\u0142ucha\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Konsultowa\u0107 wiarygodne \u017ar\u00f3d\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

      Poznawa\u0107 Tradycj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Studiowa\u0107 Katechizm.<\/p>\n\n\n\n

      Czyta\u0107 Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

      Poznawa\u0107 \u015bwi\u0119tego Tomasza z Akwinu.<\/p>\n\n\n\n

      Pog\u0142\u0119bia\u0107 znajomo\u015b\u0107 Pisma \u015awi\u0119tego.<\/p>\n\n\n\n

      A przede wszystkim uczy\u0107 si\u0119 odr\u00f3\u017cnia\u0107 to, czego naucza Ko\u015bci\u00f3\u0142, od tego, co kto\u015b w Internecie twierdzi, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 naucza.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      23. \u201eJa tak uwa\u017cam\u201d nie jest jeszcze wystarczaj\u0105cym argumentem<\/h1>\n\n\n\n

      Jednym z najcz\u0119stszych wyra\u017ce\u0144 we wsp\u00f3\u0142czesnych dyskusjach jest:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eJa uwa\u017cam, \u017ce\u2026\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Dobrze.<\/p>\n\n\n\n

      Ale potem powinno pojawi\u0107 si\u0119 kolejne pytanie:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eDlaczego?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Poniewa\u017c opinia potrzebuje podstawy.<\/p>\n\n\n\n

      \u201eUwa\u017cam, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 si\u0119 myli\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      Dlaczego?<\/p>\n\n\n\n

      \u201eUwa\u017cam, \u017ce ta doktryna jest przestarza\u0142a\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      Dlaczego?<\/p>\n\n\n\n

      \u201eUwa\u017cam, \u017ce to jest moralnie w\u0142a\u015bciwe\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      Dlaczego?<\/p>\n\n\n\n

      Racjonalne my\u015blenie nie polega na gromadzeniu opinii.<\/p>\n\n\n\n

      Polega na przedstawianiu racji zdolnych je uzasadni\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      I tutaj znajdujemy wielk\u0105 harmoni\u0119 mi\u0119dzy wiar\u0105 katolick\u0105 a rozumem.<\/p>\n\n\n\n

      Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie boi si\u0119 prawdy.<\/p>\n\n\n\n

      Poniewa\u017c ka\u017cda prawda pochodzi od Boga.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      24. Wiara katolicka nie jest religijnym subiektywizmem<\/h1>\n\n\n\n

      Wiara chrze\u015bcija\u0144ska nie oznacza:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eCzuj\u0119, \u017ce B\u00f3g istnieje\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Wiara jest racjonaln\u0105 i nadprzyrodzon\u0105 odpowiedzi\u0105 na Objawienie Boga.<\/p>\n\n\n\n

      B\u00f3g przem\u00f3wi\u0142.<\/p>\n\n\n\n

      B\u00f3g si\u0119 objawi\u0142.<\/p>\n\n\n\n

      B\u00f3g wszed\u0142 w histori\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      B\u00f3g zawar\u0142 przymierze.<\/p>\n\n\n\n

      S\u0142owo sta\u0142o si\u0119 cia\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

      Chrystus umar\u0142 i zmartwychwsta\u0142.<\/p>\n\n\n\n

      Aposto\u0142owie otrzymali misj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Ko\u015bci\u00f3\u0142 otrzyma\u0142 depozyt wiary.<\/p>\n\n\n\n

      Chrze\u015bcija\u0144stwo nie jest zatem duchowo\u015bci\u0105 wymy\u015blon\u0105 indywidualnie.<\/p>\n\n\n\n

      Jest rzeczywisto\u015bci\u0105 obiektywn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

      Wiara nie polega na konstruowaniu sobie Boga zgodnie z w\u0142asnymi ideami.<\/p>\n\n\n\n

      Polega na przyj\u0119ciu prawdziwego Boga, kt\u00f3ry si\u0119 objawi\u0142.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      25. \u201eM\u00f3j Jezus\u201d i niebezpiecze\u0144stwo tworzenia Chrystusa na w\u0142asn\u0105 miar\u0119<\/h1>\n\n\n\n

      Istnieje wyra\u017cenie, kt\u00f3re mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 pobo\u017cne:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eM\u00f3j Jezus\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Oczywi\u015bcie Chrystus powinien by\u0107 kochany osobi\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n

      Relacja z Nim powinna by\u0107 g\u0142\u0119boko osobista.<\/p>\n\n\n\n

      Ale Chrystusa nie mo\u017cna wymy\u015bla\u0107 na nowo.<\/p>\n\n\n\n

      Nie mo\u017cemy tworzy\u0107 sobie Jezusa, kt\u00f3ry ogranicza si\u0119 do potwierdzania naszych upodoba\u0144.<\/p>\n\n\n\n

      Jezusa, kt\u00f3ry nigdy nie koryguje.<\/p>\n\n\n\n

      Jezusa, kt\u00f3ry nigdy niczego nie wymaga.<\/p>\n\n\n\n

      Jezusa, kt\u00f3ry nigdy nie m\u00f3wi o grzechu.<\/p>\n\n\n\n

      Jezusa, kt\u00f3ry nigdy nie m\u00f3wi o s\u0105dzie.<\/p>\n\n\n\n

      Jezusa, kt\u00f3ry nigdy nie \u017c\u0105da ofiary.<\/p>\n\n\n\n

      Jezusa, kt\u00f3ry absolutnie wszystko aprobuje.<\/p>\n\n\n\n

      Taki Jezus nie jest Chrystusem Ewangelii.<\/p>\n\n\n\n

      Chrystus kocha grzesznika.<\/p>\n\n\n\n

      Ale w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce go kocha, wzywa go do nawr\u00f3cenia.<\/p>\n\n\n\n

      Chrze\u015bcija\u0144ska mi\u0142o\u015b\u0107 i prawda nie s\u0105 wrogami.<\/p>\n\n\n\n

      Mi\u0142o\u015b\u0107 bez prawdy staje si\u0119 sentymentalizmem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Prawda bez mi\u0142o\u015bci mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 surowo\u015bci\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Chrystus doskonale jednoczy jedno i drugie.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      26. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie jest w\u0142a\u015bcicielem prawdy, lecz jej s\u0142ug\u0105<\/h1>\n\n\n\n

      Tutaj r\u00f3wnie\u017c musimy by\u0107 precyzyjni.<\/p>\n\n\n\n

      Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie wymy\u015bla prawdy.<\/p>\n\n\n\n

      Nie decyduje arbitralnie o tym, co jest prawdziwe.<\/p>\n\n\n\n

      Ko\u015bci\u00f3\u0142 otrzyma\u0142 depozyt wiary.<\/p>\n\n\n\n

      Jego misja polega zatem na zachowywaniu go, przekazywaniu, wyja\u015bnianiu i obronie.<\/p>\n\n\n\n

      Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie mo\u017ce po prostu zmienia\u0107 Ewangelii dlatego, \u017ce zmieniaj\u0105 si\u0119 mody kulturowe.<\/p>\n\n\n\n

      Tak jak muzeum nie jest w\u0142a\u015bcicielem dzie\u0142a sztuki w takim sensie, \u017ce mo\u017ce je dowolnie modyfikowa\u0107, Ko\u015bci\u00f3\u0142 strze\u017ce skarbu, kt\u00f3ry otrzyma\u0142.<\/p>\n\n\n\n

      \u015awi\u0119ty Pawe\u0142 m\u00f3wi o Ewangelii jako o dobru, kt\u00f3re nale\u017cy zachowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Tradycja katolicka rozumie Objawienie jako co\u015b otrzymanego od Boga i przekazanego przez Aposto\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

      Dlatego chrze\u015bcijanin nie pyta jedynie:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eCo ja my\u015bl\u0119?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Pyta r\u00f3wnie\u017c:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eCo Ko\u015bci\u00f3\u0142 otrzyma\u0142 i czego naucza\u0142?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      27. Tradycja nie oznacza \u017cycia w przesz\u0142o\u015bci<\/h1>\n\n\n\n

      Ten punkt jest szczeg\u00f3lnie wa\u017cny dla katolik\u00f3w, kt\u00f3rzy kochaj\u0105 Tradycj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Obrona realizmu nie oznacza odrzucenia wszystkiego, co nowoczesne.<\/p>\n\n\n\n

      Nie oznacza, \u017ce wszystko, co stare, jest automatycznie prawdziwe, a wszystko, co nowe, automatycznie fa\u0142szywe.<\/p>\n\n\n\n

      Kryterium jest inne:<\/p>\n\n\n\n

      Czy to jest prawdziwe?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Idea mo\u017ce by\u0107 stara i fa\u0142szywa.<\/p>\n\n\n\n

      Idea mo\u017ce by\u0107 nowa i prawdziwa.<\/p>\n\n\n\n

      Tradycja katolicka nie jest nostalgi\u0105.<\/p>\n\n\n\n

      Jest \u017cywym przekazywaniem wiary otrzymanej od Aposto\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

      I w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce prawda nie zale\u017cy od m\u00f3d, mo\u017ce przechodzi\u0107 przez wieki.<\/p>\n\n\n\n

      Prawda nie staje si\u0119 stara dlatego, \u017ce min\u0119\u0142o dwa tysi\u0105ce lat.<\/p>\n\n\n\n

      Dwa plus dwa nadal r\u00f3wna si\u0119 cztery.<\/p>\n\n\n\n

      A prawda o Bogu nie zmienia si\u0119 dlatego, \u017ce zmienia si\u0119 pokolenie.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      28. Subiektywizm niszczy ostatecznie nawet dialog<\/h1>\n\n\n\n

      Tutaj znajdujemy paradoks.<\/p>\n\n\n\n

      Kultura subiektywistyczna twierdzi, \u017ce chce by\u0107 tolerancyjna.<\/p>\n\n\n\n

      Ale je\u015bli ka\u017cda osoba posiada \u201eswoj\u0105 prawd\u0119\u201d, na jakiej podstawie mo\u017cemy razem dyskutowa\u0107?<\/p>\n\n\n\n

      Je\u015bli ty masz swoj\u0105 prawd\u0119, a ja mam swoj\u0105, jaki sens ma pr\u00f3ba przekonania ci\u0119?<\/p>\n\n\n\n

      \u017baden.<\/p>\n\n\n\n

      Mo\u017cemy jedynie negocjowa\u0107 preferencje.<\/p>\n\n\n\n

      I w ten spos\u00f3b racjonalny dialog zanika.<\/p>\n\n\n\n

      Prawdziwy dialog zak\u0142ada jeden warunek:<\/p>\n\n\n\n

      Istnieje rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 oboje mo\u017cemy wsp\u00f3lnie pr\u00f3bowa\u0107 pozna\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Dlatego realizm znacznie bardziej sprzyja dialogowi ni\u017c relatywizm.<\/p>\n\n\n\n

      Je\u015bli prawda istnieje, mo\u017cemy jej wsp\u00f3lnie szuka\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Mo\u017cemy si\u0119 myli\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Mo\u017cemy wzajemnie si\u0119 korygowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Mo\u017cemy si\u0119 uczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Mo\u017cemy czyni\u0107 post\u0119p.<\/p>\n\n\n\n

      Ale je\u015bli prawda jest jedynie indywidualn\u0105 konstrukcj\u0105, dialog staje si\u0119 walk\u0105 mi\u0119dzy wolami.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      29. Prawda wymaga nawr\u00f3cenia<\/h1>\n\n\n\n

      Tutaj dochodzimy do punktu g\u0142\u0119boko duchowego.<\/p>\n\n\n\n

      Prawda nie ogranicza si\u0119 do informowania nas.<\/p>\n\n\n\n

      Prawda nas os\u0105dza.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Kiedy odkrywamy prawd\u0119 moraln\u0105, nie mo\u017cemy pozosta\u0107 ca\u0142kowicie neutralni.<\/p>\n\n\n\n

      Je\u015bli uznaj\u0119, \u017ce co\u015b jest z\u0142e, a mimo to \u015bwiadomie to czyni\u0119, problem nie jest ju\u017c intelektualny.<\/p>\n\n\n\n

      Jest moralny.<\/p>\n\n\n\n

      Dlatego Chrystus m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

      \n

      \u201eJe\u017celi b\u0119dziecie trwa\u0107 w nauce mojej, b\u0119dziecie prawdziwie moimi uczniami; poznacie prawd\u0119, a prawda was wyzwoli\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

      Najpierw przychodzi trwanie w Jego s\u0142owie.<\/p>\n\n\n\n

      Potem poznanie.<\/p>\n\n\n\n

      A nast\u0119pnie wolno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Chrze\u015bcija\u0144ska prawda nie jest muzealnym eksponatem.<\/p>\n\n\n\n

      Jest wezwaniem do \u017cycia w inny spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      30. Subiektywizm mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 usprawiedliwieniem grzechu<\/h1>\n\n\n\n

      Oto jeden z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych subiektywizm jest duchowo niebezpieczny.<\/p>\n\n\n\n

      Czasami nie m\u00f3wimy:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eTo jest dobre, poniewa\u017c rzeczywi\u015bcie jest dobre\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      M\u00f3wimy tak dlatego, \u017ce chcemy usprawiedliwi\u0107 co\u015b, co ju\u017c postanowili\u015bmy zrobi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Najpierw czego\u015b pragn\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Potem szukam teorii, kt\u00f3ra to usprawiedliwi.<\/p>\n\n\n\n

      Najpierw podejmuj\u0119 decyzj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Potem tworz\u0119 moralne wyja\u015bnienie.<\/p>\n\n\n\n

      Najpierw grzesz\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Potem pr\u00f3buj\u0119 dowie\u015b\u0107, \u017ce grzech nie istnieje.<\/p>\n\n\n\n

      Intelekt mo\u017ce w ten spos\u00f3b sta\u0107 si\u0119 adwokatem nieuporz\u0105dkowanej woli.<\/p>\n\n\n\n

      \u015awi\u0119ty Tomasz doskonale rozumia\u0142 relacj\u0119 mi\u0119dzy intelektem a wol\u0105.<\/p>\n\n\n\n

      Cz\u0142owiek mo\u017ce zna\u0107 dobro, a mimo to wybra\u0107 z\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

      Dlatego potrzebujemy nie tylko formacji intelektualnej.<\/p>\n\n\n\n

      Potrzebujemy nawr\u00f3cenia serca.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      31. Prawda r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce bole\u0107<\/h1>\n\n\n\n

      Kultura g\u0142\u0119boko subiektywistyczna sk\u0142onna jest uwa\u017ca\u0107 za nie do zniesienia ka\u017cde stwierdzenie, kt\u00f3re wywo\u0142uje dyskomfort.<\/p>\n\n\n\n

      Ale prawda mo\u017ce bole\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Diagnoza lekarska mo\u017ce bole\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Odkrycie, \u017ce pope\u0142nili\u015bmy b\u0142\u0105d, mo\u017ce bole\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Odkrycie, \u017ce byli\u015bmy niesprawiedliwi, mo\u017ce bole\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Uznanie, \u017ce musimy przeprosi\u0107, mo\u017ce bole\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Odkrycie, \u017ce okre\u015blone zachowanie jest grzeszne, mo\u017ce bole\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Ale b\u00f3l prawdy mo\u017ce by\u0107 uzdrawiaj\u0105cy.<\/p>\n\n\n\n

      Rana, kt\u00f3r\u0105 lekarz oczyszcza, mo\u017ce pocz\u0105tkowo bole\u0107 jeszcze bardziej.<\/p>\n\n\n\n

      Ale w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce chce j\u0105 wyleczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Chrze\u015bcija\u0144ska prawda nie chce nas zniszczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Chce nas wyzwoli\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      32. Prawda i mi\u0142osierdzie<\/h1>\n\n\n\n

      Pomaga nam to lepiej zrozumie\u0107 prawdziwe mi\u0142osierdzie.<\/p>\n\n\n\n

      Mi\u0142osierdzie nie oznacza:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eNiewa\u017cne, co robisz\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Oznacza:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eTo, co zrobi\u0142e\u015b, mo\u017ce by\u0107 powa\u017cne, ale \u0142aska Bo\u017ca mo\u017ce ci\u0119 podnie\u015b\u0107\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Zaprzeczanie grzechowi nie jest mi\u0142osierdziem.<\/p>\n\n\n\n

      Pozostawienie grzesznika zamkni\u0119tego w jego grzechu r\u00f3wnie\u017c nim nie jest.<\/p>\n\n\n\n

      Prawdziwe mi\u0142osierdzie \u0142\u0105czy:<\/p>\n\n\n\n

      Prawd\u0119 + mi\u0142o\u015b\u0107 + nawr\u00f3cenie + \u0142ask\u0119.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Chrystus nie upokarza grzesznika.<\/p>\n\n\n\n

      Ale r\u00f3wnie\u017c nie m\u00f3wi mu, \u017ce jego grzech jest nieistotny.<\/p>\n\n\n\n

      Ofiaruje mu now\u0105 drog\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      33. Prawda ma konsekwencje dla edukacji<\/h1>\n\n\n\n

      Spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3re porzuca prawd\u0119, ostatecznie przemienia edukacj\u0119 w zwyk\u0142e przekazywanie preferencji.<\/p>\n\n\n\n

      Ale wychowanie oznacza znacznie wi\u0119cej ni\u017c pozwalanie dziecku \u201ewyra\u017ca\u0107 siebie\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      Wychowywa\u0107 oznacza pomaga\u0107 mu odkrywa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Uczy\u0107 je odr\u00f3\u017cnia\u0107 prawd\u0119 od fa\u0142szu.<\/p>\n\n\n\n

      Dobro od z\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

      Sprawiedliwo\u015b\u0107 od niesprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

      Rzeczywisto\u015b\u0107 od pozoru.<\/p>\n\n\n\n

      Pragnienie od dobra.<\/p>\n\n\n\n

      Opini\u0119 od wiedzy.<\/p>\n\n\n\n

      Uprawnion\u0105 w\u0142adz\u0119 od manipulacji.<\/p>\n\n\n\n

      Prawdziwe wychowanie ludzkie powinno kszta\u0142towa\u0107 intelekt i wol\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Nie wystarczy kszta\u0142ci\u0107 sprawnych pracownik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

      Potrzebujemy kszta\u0142towa\u0107 ludzi zdolnych szuka\u0107 prawdy i \u017cy\u0107 zgodnie z ni\u0105.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      34. Rodzina jest pierwsz\u0105 szko\u0142\u0105 realizmu<\/h1>\n\n\n\n

      Rodzina ma niezwyk\u0142\u0105 misj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Od najwcze\u015bniejszego dzieci\u0144stwa dziecko uczy si\u0119, \u017ce \u015bwiat nie obraca si\u0119 wok\u00f3\u0142 jego pragnie\u0144.<\/p>\n\n\n\n

      Musi nauczy\u0107 si\u0119, \u017ce istniej\u0105 granice.<\/p>\n\n\n\n

      \u017be istniej\u0105 godziny.<\/p>\n\n\n\n

      \u017be istniej\u0105 obowi\u0105zki.<\/p>\n\n\n\n

      \u017be inni maj\u0105 prawa.<\/p>\n\n\n\n

      \u017be powinno m\u00f3wi\u0107 prawd\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      \u017be powinno prosi\u0107 o przebaczenie.<\/p>\n\n\n\n

      \u017be nie mo\u017ce robi\u0107 wszystkiego, czego chce.<\/p>\n\n\n\n

      \u017be rodzice mog\u0105 je korygowa\u0107, poniewa\u017c je kochaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

      Wszystko to stanowi pierwsz\u0105 szko\u0142\u0119 realizmu.<\/p>\n\n\n\n

      Je\u017celi dziecko ci\u0105gle s\u0142yszy:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eNiewa\u017cne, co robisz, byleby\u015b by\u0142 szcz\u0119\u015bliwy\u201d,<\/p>\n\n\n\n

      mo\u017ce doj\u015b\u0107 do przekonania, \u017ce jego pragnienia s\u0105 ostatecznym kryterium dobra.<\/p>\n\n\n\n

      Chrze\u015bcija\u0144skie wychowanie m\u00f3wi jednak co\u015b znacznie pi\u0119kniejszego:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eNaucz si\u0119 kocha\u0107 to, co jest naprawd\u0119 dobre\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      35. \u017bycie duchowe powinno wyprowadza\u0107 nas poza \u201eja\u201d<\/h1>\n\n\n\n

      Nawet modlitwa mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 subiektywistyczna.<\/p>\n\n\n\n

      Istnieje forma modlitwy, kt\u00f3ra koncentruje si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eDaj mi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      \u201eSpraw, abym czu\u0142 si\u0119 dobrze\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      \u201eSpraw, \u017ceby wszystko wydarzy\u0142o si\u0119 tak, jak chc\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      \u201ePotwierd\u017a moje decyzje\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      Modlitwa chrze\u015bcija\u0144ska osi\u0105ga jednak sw\u00f3j szczyt, kiedy uczymy si\u0119 m\u00f3wi\u0107:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eB\u0105d\u017a wola Twoja\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      To zdanie z Modlitwy Pa\u0144skiej jest prawdziw\u0105 rewolucj\u0105 przeciw subiektywizmowi.<\/p>\n\n\n\n

      Nie m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eB\u0105d\u017a moja wola\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      M\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eB\u0105d\u017a wola Twoja\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Poniewa\u017c B\u00f3g jest prawd\u0105.<\/p>\n\n\n\n

      A nasza wolno\u015b\u0107 osi\u0105ga swoj\u0105 pe\u0142ni\u0119 wtedy, gdy nasza wola jednoczy si\u0119 z prawdziwym dobrem.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      36. Dziewica Maryja: antidotum na subiektywizm<\/h1>\n\n\n\n

      Dziewica Maryja reprezentuje dok\u0142adne przeciwie\u0144stwo ducha subiektywistycznego.<\/p>\n\n\n\n

      Podczas Zwiastowania anio\u0142owi nie odpowiada:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eMam swoj\u0105 prawd\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      Nie m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eCzuj\u0119, \u017ce to nie pasuje do moich plan\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      Nie pr\u00f3buje narzuci\u0107 w\u0142asnej interpretacji.<\/p>\n\n\n\n

      M\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

      \n

      \u201eOto ja, s\u0142u\u017cebnica Pa\u0144ska, niech mi si\u0119 stanie wed\u0142ug twego s\u0142owa\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

      Maryja otwiera si\u0119 na prawd\u0119 pochodz\u0105c\u0105 od Boga.<\/p>\n\n\n\n

      Jej wielko\u015b\u0107 polega w\u0142a\u015bnie na przyj\u0119ciu.<\/p>\n\n\n\n

      Przyjmuje powo\u0142anie.<\/p>\n\n\n\n

      Przyjmuje misj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Przyjmuje \u0142ask\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Przyjmuje S\u0142owo.<\/p>\n\n\n\n

      I dlatego staje si\u0119 Matk\u0105 Boga.<\/p>\n\n\n\n

      W Maryi odkrywamy fundamentaln\u0105 prawd\u0119:<\/p>\n\n\n\n

      Stworzenie osi\u0105ga swoj\u0105 wielko\u015b\u0107 nie poprzez stawanie si\u0119 Bogiem, lecz poprzez pe\u0142ne ufno\u015bci oddanie si\u0119 Bogu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      37. \u015awi\u0119ty J\u00f3zef i pos\u0142usze\u0144stwo wobec rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3rej nie mo\u017ce kontrolowa\u0107<\/h1>\n\n\n\n

      \u015awi\u0119ty J\u00f3zef r\u00f3wnie\u017c daje nam wspania\u0142\u0105 lekcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Kiedy odkrywa sytuacj\u0119, kt\u00f3rej nie rozumie, B\u00f3g interweniuje za po\u015brednictwem anio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

      J\u00f3zef nie pr\u00f3buje ca\u0142kowicie kontrolowa\u0107 rzeczywisto\u015bci, zanim oka\u017ce pos\u0142usze\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n

      Ufa.<\/p>\n\n\n\n

      Dzia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

      Jest pos\u0142uszny.<\/p>\n\n\n\n

      Jego wielko\u015b\u0107 polega r\u00f3wnie\u017c na uznaniu, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 nie musi koniecznie poddawa\u0107 si\u0119 jego planom.<\/p>\n\n\n\n

      Wsp\u00f3\u0142czesny cz\u0142owiek chce kontrolowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Chrze\u015bcijanin uczy si\u0119 rozeznawa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Cz\u0142owiek wsp\u00f3\u0142czesny m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eM\u00f3j plan\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Chrze\u015bcijanin uczy si\u0119 m\u00f3wi\u0107:<\/p>\n\n\n\n

      \u201ePanie, czego ode mnie chcesz?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      38. Antidotum: na nowo odkry\u0107 mi\u0142o\u015b\u0107 do prawdy<\/h1>\n\n\n\n

      Jak mo\u017cemy zwalcza\u0107 wirusa subiektywizmu?<\/p>\n\n\n\n

      Nie wystarczy krytykowa\u0107 relatywist\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

      Musimy formowa\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy kochaj\u0105 prawd\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Po pierwsze: nauczy\u0107 si\u0119 pyta\u0107 \u201eCzy to prawda?\u201d<\/h3>\n\n\n\n

      Zanim udost\u0119pnimy co\u015b w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych.<\/p>\n\n\n\n

      Zanim si\u0119 oburzymy.<\/p>\n\n\n\n

      Zanim kogo\u015b oskar\u017cymy.<\/p>\n\n\n\n

      Zanim os\u0105dzimy.<\/p>\n\n\n\n

      Zanim przyjmiemy jak\u0105\u015b doktryn\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Zapytajmy:<\/p>\n\n\n\n

      Czy to prawda?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Po drugie: odr\u00f3\u017cnia\u0107 fakty od opinii<\/h3>\n\n\n\n

      Nie wszystko, co kr\u0105\u017cy w Internecie, ma tak\u0105 sam\u0105 warto\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Po trzecie: studiowa\u0107<\/h3>\n\n\n\n

      Katolik, kt\u00f3ry chce broni\u0107 swojej wiary, musi j\u0105 zna\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Po czwarte: czyta\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a pierwotne<\/h3>\n\n\n\n

      Pismo \u015awi\u0119te.<\/p>\n\n\n\n

      Katechizm.<\/p>\n\n\n\n

      Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

      \u015awi\u0119tego Tomasza z Akwinu.<\/p>\n\n\n\n

      Dokumenty Magisterium.<\/p>\n\n\n\n

      Po pi\u0105te: przyjmowa\u0107 korekt\u0119<\/h3>\n\n\n\n

      Nie musimy zawsze mie\u0107 racji.<\/p>\n\n\n\n

      Musimy bardziej kocha\u0107 prawd\u0119 ni\u017c w\u0142asn\u0105 dum\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      39. Niezwykle pot\u0119\u017cne \u0107wiczenie duchowe: powiedzie\u0107 \u201eMyli\u0142em si\u0119\u201d<\/h1>\n\n\n\n

      Istnieje ma\u0142e zdanie, kt\u00f3re mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 prawdziw\u0105 ascez\u0105:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eMyli\u0142em si\u0119\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Wypowiedzenie go szczerze niszczy pych\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Ale r\u00f3wnie\u017c wyzwala.<\/p>\n\n\n\n

      Poniewa\u017c kiedy przestaj\u0119 potrzebowa\u0107 ci\u0105g\u0142ego posiadania racji, mog\u0119 zacz\u0105\u0107 si\u0119 uczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Chrze\u015bcijanin powinien by\u0107 zdolny powiedzie\u0107:<\/p>\n\n\n\n

      \u201eNie wiem\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      \u201eMusz\u0119 to zagadnienie przestudiowa\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      \u201eBy\u0107 mo\u017ce si\u0119 myl\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      \u201eSprawdz\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      \u201eMasz racj\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      \u201ePrzepraszam\u201d.<\/p>\n\n\n\n

      Te zdania nie os\u0142abiaj\u0105 cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n

      Czyni\u0105 go intelektualnie pokornym.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      40. Prawda nie jest opini\u0105 wyra\u017con\u0105 z wi\u0119ksz\u0105 pewno\u015bci\u0105<\/h1>\n\n\n\n

      W epoce medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych cz\u0142owiek mo\u017ce wyra\u017ca\u0107 opini\u0119 z ogromn\u0105 pewno\u015bci\u0105 siebie.<\/p>\n\n\n\n

      Ale psychologiczna pewno\u015b\u0107 nie dowodzi prawdy.<\/p>\n\n\n\n

      Kto\u015b mo\u017ce by\u0107 ca\u0142kowicie przekonany i ca\u0142kowicie si\u0119 myli\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Prawda nie zale\u017cy od intensywno\u015bci, z jak\u0105 co\u015b twierdzimy.<\/p>\n\n\n\n

      Zale\u017cy od tego, czy odpowiada to rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

      Dlatego musimy nauczy\u0107 si\u0119 wewn\u0119trznej dyscypliny:<\/p>\n\n\n\n

      Nie myli\u0107 przekonania z prawd\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Mog\u0119 by\u0107 przekonany o czym\u015b, co jest fa\u0142szywe.<\/p>\n\n\n\n

      I mog\u0119 odkry\u0107 prawd\u0119, kt\u00f3ra pocz\u0105tkowo powoduje m\u00f3j dyskomfort.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      41. Prawdziwe my\u015blenie krytyczne nie oznacza podwa\u017cania wszystkiego<\/h1>\n\n\n\n

      Dzisiaj du\u017co m\u00f3wi si\u0119 o my\u015bleniu krytycznym.<\/p>\n\n\n\n

      Ale krytyczne my\u015blenie nie oznacza podejrzewania wszystkiego.<\/p>\n\n\n\n

      To r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 form\u0105 subiektywizmu.<\/p>\n\n\n\n

      Prawdziwe my\u015blenie krytyczne polega na:<\/p>\n\n\n\n

        \n
      • analizowaniu;<\/li>\n\n\n\n
      • rozr\u00f3\u017cnianiu;<\/li>\n\n\n\n
      • por\u00f3wnywaniu;<\/li>\n\n\n\n
      • zadawaniu pyta\u0144;<\/li>\n\n\n\n
      • poszukiwaniu dowod\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
      • pos\u0142ugiwaniu si\u0119 rozumem;<\/li>\n\n\n\n
      • rozpoznawaniu b\u0142\u0119dnych rozumowa\u0144;<\/li>\n\n\n\n
      • konsultowaniu \u017ar\u00f3de\u0142;<\/li>\n\n\n\n
      • przyjmowaniu wniosk\u00f3w nawet wtedy, gdy nam si\u0119 nie podobaj\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        Celem nie jest doj\u015bcie do ko\u0144ca z przekonaniem:<\/p>\n\n\n\n

        \u201eNic nie mo\u017ce by\u0107 poznane\u201d.<\/p>\n\n\n\n

        Celem jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 powiedzenia:<\/p>\n\n\n\n

        \u201eTeraz lepiej rozumiem to, czym rzeczywi\u015bcie jest\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        42. Realizm jest szko\u0142\u0105 wolno\u015bci<\/h1>\n\n\n\n

        Realizm tomistyczny mo\u017ce na pierwszy rzut oka wydawa\u0107 si\u0119 kwesti\u0105 abstrakcyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

        Nie jest ni\u0105.<\/p>\n\n\n\n

        Ma konkretne konsekwencje.<\/p>\n\n\n\n

        Je\u015bli prawda istnieje poza moj\u0105 g\u0142ow\u0105:<\/p>\n\n\n\n

        mog\u0119 si\u0119 uczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

        Mog\u0119 \u017ca\u0142owa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

        Mog\u0119 si\u0119 nawr\u00f3ci\u0107.<\/p>\n\n\n\n

        Mog\u0119 zosta\u0107 skorygowany.<\/p>\n\n\n\n

        Mog\u0119 przebacza\u0107.<\/p>\n\n\n\n

        Mog\u0119 prosi\u0107 o przebaczenie.<\/p>\n\n\n\n

        Mog\u0119 odkry\u0107, \u017ce moje pragnienia nie zawsze s\u0105 dobre.<\/p>\n\n\n\n

        Mog\u0119 uzna\u0107, \u017ce drugi cz\u0142owiek ma racj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

        Mog\u0119 odkry\u0107 Boga.<\/p>\n\n\n\n

        Mog\u0119 porzuci\u0107 ideologi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

        Mog\u0119 zmieni\u0107 swoje \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

        Dlatego realizm nie jest wi\u0119zieniem.<\/p>\n\n\n\n

        Jest drzwiami.<\/p>\n\n\n\n

        Poniewa\u017c je\u015bli rzeczywisto\u015b\u0107 istnieje, mog\u0119 wyj\u015b\u0107 poza siebie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        43. Wielki problem subiektywizmu polega na zamkni\u0119ciu cz\u0142owieka w nim samym<\/h1>\n\n\n\n

        By\u0107 mo\u017ce ca\u0142y problem mo\u017cna najlepiej podsumowa\u0107 w ten spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

        Subiektywizm ostatecznie m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

        \u201eMog\u0119 ufa\u0107 tylko w\u0142asnemu postrzeganiu\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Ale je\u015bli wszystko znajduje si\u0119 we mnie, jak mog\u0119 naprawd\u0119 wyj\u015b\u0107 poza siebie?<\/p>\n\n\n\n

        Jak mog\u0119 naprawd\u0119 pozna\u0107 drugiego cz\u0142owieka?<\/p>\n\n\n\n

        Jak mog\u0119 pozna\u0107 Boga?<\/p>\n\n\n\n

        Jak mog\u0119 odkry\u0107 prawd\u0119, kt\u00f3ra mi zaprzecza?<\/p>\n\n\n\n

        Jak mog\u0119 przyj\u0105\u0107, \u017ce si\u0119 myli\u0142em?<\/p>\n\n\n\n

        Realizm otwiera okno.<\/p>\n\n\n\n

        M\u00f3wi mi:<\/p>\n\n\n\n

        Istnieje \u015bwiat poza mn\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Istniej\u0105 inni ludzie.<\/p>\n\n\n\n

        Istnieje rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

        Istnieje natura.<\/p>\n\n\n\n

        Istnieje porz\u0105dek moralny.<\/p>\n\n\n\n

        Istnieje prawda.<\/p>\n\n\n\n

        I wreszcie istnieje B\u00f3g.<\/p>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        44. Najwy\u017csza prawda nie jest ide\u0105: jest Osob\u0105<\/h1>\n\n\n\n

        Tutaj chrze\u015bcija\u0144stwo idzie jeszcze dalej ni\u017c filozofia.<\/p>\n\n\n\n

        Filozofia poszukuje prawdy.<\/p>\n\n\n\n

        Ko\u015bci\u00f3\u0142 g\u0142osi, \u017ce prawda wysz\u0142a nam naprzeciw.<\/p>\n\n\n\n

        Chrystus m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

        \n

        \u201eJa jestem drog\u0105, prawd\u0105 i \u017cyciem\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

        Zastan\u00f3wmy si\u0119 nad g\u0142\u0119bi\u0105 tego zdania.<\/p>\n\n\n\n

        Chrystus nie m\u00f3wi po prostu:<\/p>\n\n\n\n

        \u201eNauczam prawdy\u201d.<\/p>\n\n\n\n

        M\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

        \u201eJa jestem prawd\u0105\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Chrze\u015bcija\u0144ska prawda nie jest abstrakcyjn\u0105 formu\u0142\u0105.<\/p>\n\n\n\n

        Jest Chrystusem.<\/p>\n\n\n\n

        Dlatego poznanie prawdy oznacza ostatecznie wej\u015bcie w relacj\u0119 z Nim.<\/p>\n\n\n\n

        Obrona realizmu tomistycznego nie jest jedynie walk\u0105 intelektualn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

        Jest r\u00f3wnie\u017c przygotowaniem do zrozumienia Ewangelii.<\/p>\n\n\n\n

        Bo je\u015bli nie istnieje obiektywna prawda, Objawienie staje si\u0119 po prostu jedn\u0105 z wielu opinii religijnych.<\/p>\n\n\n\n

        Ale je\u015bli istnieje obiektywna prawda, mo\u017cemy powa\u017cnie postawi\u0107 pytanie:<\/p>\n\n\n\n

        Kim jest Jezus Chrystus?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        A je\u015bli rzeczywi\u015bcie jest Tym, za kt\u00f3rego si\u0119 podaje, wtedy ca\u0142e nasze \u017cycie musi odpowiedzie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        45. Chrze\u015bcijanin nie ma \u201eswojej prawdy\u201d: otrzyma\u0142 prawd\u0119<\/h1>\n\n\n\n

        To stwierdzenie mo\u017ce by\u0107 prowokuj\u0105ce:<\/p>\n\n\n\n

        Chrze\u015bcijanin nie posiada prywatnej prawdy.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Otrzyma\u0142 prawd\u0119.<\/p>\n\n\n\n

        Otrzyma\u0142 Ewangeli\u0119.<\/p>\n\n\n\n

        Otrzyma\u0142 wiar\u0119.<\/p>\n\n\n\n

        Otrzyma\u0142 sakramenty.<\/p>\n\n\n\n

        Otrzyma\u0142 Tradycj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

        Otrzyma\u0142 misj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

        I ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 za zachowanie tego depozytu wiary bez jego zniekszta\u0142cania.<\/p>\n\n\n\n

        Nie oznacza to, \u017ce wszyscy katolicy doskonale rozumiej\u0105 wszystkie rzeczy.<\/p>\n\n\n\n

        Nie.<\/p>\n\n\n\n

        Sam Ko\u015bci\u00f3\u0142 uznaje, \u017ce nasze rozumienie mo\u017ce wzrasta\u0107 i si\u0119 pog\u0142\u0119bia\u0107.<\/p>\n\n\n\n

        Istnieje jednak r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy wzrastaniem w rozumieniu prawdy a zmienianiem prawdy tak, aby odpowiada\u0142a naszym preferencjom.<\/p>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        46. \u015awiat potrzebuje katolik\u00f3w zdolnych powiedzie\u0107: \u201eTo jest prawda\u201d<\/h1>\n\n\n\n

        W spo\u0142ecze\u0144stwie zm\u0119czonym relatywizmem chrze\u015bcijanin ma niezwyk\u0142\u0105 misj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

        Nie mo\u017ce by\u0107 po prostu kim\u015b, kto m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

        \u201eSzanuj\u0119 wszystkie opinie\u201d.<\/p>\n\n\n\n

        Powinien by\u0107 kim\u015b zdolnym powiedzie\u0107, z mi\u0142o\u015bci\u0105 i pokor\u0105:<\/p>\n\n\n\n

        \u201eTo jest prawda\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        A tak\u017ce:<\/p>\n\n\n\n

        \u201eTo jest fa\u0142sz\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        \u201eTo jest dobro\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        \u201eTo jest z\u0142o\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        \u201eTo prowadzi do \u017cycia\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        \u201eTo niszczy cz\u0142owieka\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Ale powinien czyni\u0107 to bez pychy.<\/p>\n\n\n\n

        Poniewa\u017c obrona prawdy nie oznacza uwa\u017cania si\u0119 za lepszego od innych.<\/p>\n\n\n\n

        Prawda czyni nas pokornymi.<\/p>\n\n\n\n

        Dlaczego?<\/p>\n\n\n\n

        Poniewa\u017c prawda nie nale\u017cy do nas.<\/p>\n\n\n\n

        Otrzymujemy j\u0105.<\/p>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        47. Prawda i mi\u0142o\u015b\u0107 musz\u0105 i\u015b\u0107 razem<\/h1>\n\n\n\n

        Istnieje pokusa w walce z relatywizmem: sta\u0107 si\u0119 lud\u017ami nieustannie rozgniewanymi.<\/p>\n\n\n\n

        By\u0142by to b\u0142\u0105d.<\/p>\n\n\n\n

        Chrze\u015bcijanin nie jest powo\u0142any do wygrywania dyskusji.<\/p>\n\n\n\n

        Jest powo\u0142any do zdobywania dusz dla Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n

        \u015awi\u0119ty Pawe\u0142 naucza, \u017ce powinni\u015bmy \u017cy\u0107 prawd\u0105 w mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

        Prawda bez mi\u0142o\u015bci mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 kamieniem rzucanym w drugiego cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n

        Mi\u0142o\u015b\u0107 bez prawdy mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 delikatnym k\u0142amstwem.<\/p>\n\n\n\n

        Chrystus uczy nas czego\u015b znacznie trudniejszego:<\/p>\n\n\n\n

        Kocha\u0107 drugiego cz\u0142owieka tak bardzo, aby nie k\u0142ama\u0107 mu, i kocha\u0107 go tak bardzo, aby go nie upokarza\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        48. Praktyczny przewodnik przeciw subiektywizmowi w codziennym \u017cyciu<\/h1>\n\n\n\n

        Mo\u017cemy przekszta\u0142ci\u0107 wszystko, co powiedzieli\u015bmy do tej pory, w ma\u0142y codzienny rachunek sumienia.<\/p>\n\n\n\n

        Zanim co\u015b stwierdzimy, zapytajmy:<\/p>\n\n\n\n

        1. Czy opisuj\u0119 fakt, czy wyra\u017cam opini\u0119?<\/h3>\n\n\n\n

        2. Jakie mam racje na jej poparcie?<\/h3>\n\n\n\n

        3. Czy jestem got\u00f3w przyzna\u0107, \u017ce mog\u0119 si\u0119 myli\u0107?<\/h3>\n\n\n\n

        4. Czy skonsultowa\u0142em wiarygodne \u017ar\u00f3d\u0142a?<\/h3>\n\n\n\n

        5. Czy myl\u0119 to, co czuj\u0119, z tym, czym co\u015b jest?<\/h3>\n\n\n\n

        6. Czy usprawiedliwiam co\u015b, co chc\u0119 zrobi\u0107?<\/h3>\n\n\n\n

        7. Czy pozwalam, aby media spo\u0142eczno\u015bciowe kszta\u0142towa\u0142y m\u00f3j obraz \u015bwiata?<\/h3>\n\n\n\n

        8. Czy naprawd\u0119 wiem, czego Ko\u015bci\u00f3\u0142 naucza w tej kwestii?<\/h3>\n\n\n\n

        9. Czy moje sumienie jest prawid\u0142owo uformowane?<\/h3>\n\n\n\n

        10. Czy szukam prawdy, czy tylko potwierdzenia?<\/h3>\n\n\n\n

        Ostatnie pytanie jest szczeg\u00f3lnie wa\u017cne.<\/p>\n\n\n\n

        Poniewa\u017c cz\u0119sto nie szukamy prawdy.<\/p>\n\n\n\n

        Szukamy kogo\u015b, kto powie nam, \u017ce ju\u017c mamy racj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        49. Wieczorny rachunek sumienia<\/h1>\n\n\n\n

        Mo\u017cemy przenie\u015b\u0107 t\u0119 walk\u0119 nawet do naszej wieczornej modlitwy.<\/p>\n\n\n\n

        Przed p\u00f3j\u015bciem spa\u0107 mo\u017cemy zapyta\u0107:<\/p>\n\n\n\n

        Czy dzisiaj przedk\u0142ada\u0142em prawd\u0119 nad w\u0142asn\u0105 pych\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Czy uzna\u0142em jaki\u015b b\u0142\u0105d?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Czy os\u0105dzi\u0142em kogo\u015b zbyt szybko?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Czy pomyli\u0142em swoje uczucia z rzeczywisto\u015bci\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Czy naprawd\u0119 szuka\u0142em woli Bo\u017cej?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Czy pozwoli\u0142em, aby jaka\u015b opinia przeczytana w Internecie zak\u0142\u00f3ci\u0142a m\u00f3j pok\u00f3j?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Czy m\u00f3wi\u0142em o rzeczach, kt\u00f3rych w rzeczywisto\u015bci nie znam?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Czy nauczy\u0142em si\u0119 dzisiaj czego\u015b, co pomo\u017ce mi lepiej pozna\u0107 moj\u0105 wiar\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Czy prosi\u0142em Boga o \u015bwiat\u0142o, aby rozpozna\u0107 prawd\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Taki rachunek sumienia mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 pot\u0119\u017cn\u0105 szko\u0142\u0105 pokory.<\/p>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        50. Subiektywizm nie jest przezwyci\u0119\u017cany jedynie argumentami, lecz przez \u015bwi\u0119to\u015b\u0107<\/h1>\n\n\n\n

        Na koniec musimy przypomnie\u0107 co\u015b istotnego.<\/p>\n\n\n\n

        Problem subiektywizmu nie jest wy\u0142\u0105cznie problemem intelektualnym.<\/p>\n\n\n\n

        Jest r\u00f3wnie\u017c problemem duchowym.<\/p>\n\n\n\n

        Cz\u0142owiek mo\u017ce odrzuca\u0107 prawd\u0119, poniewa\u017c prawda wymaga nawr\u00f3cenia.<\/p>\n\n\n\n

        Dlatego potrzebujemy \u0142aski.<\/p>\n\n\n\n

        Potrzebujemy modlitwy.<\/p>\n\n\n\n

        Potrzebujemy sakrament\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

        Potrzebujemy spowiedzi.<\/p>\n\n\n\n

        Potrzebujemy roztropnego kierownictwa duchowego.<\/p>\n\n\n\n

        Potrzebujemy formacji.<\/p>\n\n\n\n

        Potrzebujemy ciszy.<\/p>\n\n\n\n

        Potrzebujemy adoracji eucharystycznej.<\/p>\n\n\n\n

        Potrzebujemy czyta\u0107 Ewangeli\u0119.<\/p>\n\n\n\n

        Potrzebujemy prosi\u0107 Ducha \u015awi\u0119tego o dary rozumu i m\u0105dro\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

        Intelekt potrzebuje \u015bwiat\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

        A serce potrzebuje oczyszczenia.<\/p>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        Zako\u0144czenie: wyj\u015b\u0107 z wi\u0119zienia \u201eja\u201d<\/h1>\n\n\n\n

        Wirus subiektywizmu zaczyna si\u0119 od pozornie niewinnego zdania:<\/p>\n\n\n\n

        \u201eDla mnie\u2026\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        A na ko\u0144cu buduje wi\u0119zienie.<\/p>\n\n\n\n

        Bo je\u015bli wszystko zale\u017cy ode mnie, m\u00f3j \u015bwiat staje si\u0119 tak wielki, jak moja w\u0142asna \u015bwiadomo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

        Chrze\u015bcija\u0144stwo jednak otwiera okna.<\/p>\n\n\n\n

        M\u00f3wi mi, \u017ce istnieje rzeczywisto\u015b\u0107 poza mn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

        \u017be istnieje prawda.<\/p>\n\n\n\n

        \u017be istnieje dobro.<\/p>\n\n\n\n

        \u017be istnieje prawo naturalne.<\/p>\n\n\n\n

        \u017be istnieje Objawienie.<\/p>\n\n\n\n

        \u017be istnieje Ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/p>\n\n\n\n

        \u017be istnieje historia zbawienia.<\/p>\n\n\n\n

        \u017be istnieje rzeczywisto\u015b\u0107 sakramentalna.<\/p>\n\n\n\n

        I wreszcie, \u017ce istnieje B\u00f3g.<\/p>\n\n\n\n

        \u015awi\u0119ty Tomasz przypomina nam, \u017ce ludzki intelekt jest powo\u0142any do poznawania bytu, a prawda polega na zgodno\u015bci intelektu z rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

        Ewangelia idzie jeszcze dalej.<\/p>\n\n\n\n

        Poniewa\u017c prawda nie jest jedynie czym\u015b, co powinni\u015bmy pozna\u0107.<\/p>\n\n\n\n

        Prawda wysz\u0142a nam naprzeciw.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Prawda ma twarz.<\/p>\n\n\n\n

        Prawda sta\u0142a si\u0119 cia\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

        Prawda umar\u0142a na krzy\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

        Prawda zmartwychwsta\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

        Prawda wo\u0142a nas po imieniu.<\/p>\n\n\n\n

        Dlatego chrze\u015bcijanin, stoj\u0105c wobec wsp\u00f3\u0142czesnego wo\u0142ania:<\/p>\n\n\n\n

        \u201eTo jest moja prawda\u201d<\/strong>,<\/p>\n\n\n\n

        nie powinien odpowiada\u0107 z pych\u0105:<\/p>\n\n\n\n

        \u201eJa posiadam prawd\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

        Powinien raczej odpowiedzie\u0107 z pokor\u0105:<\/p>\n\n\n\n

        \u201ePrawda nie nale\u017cy do mnie. Prawda nale\u017cy do Boga, a ja jestem powo\u0142any, aby jej szuka\u0107, przyjmowa\u0107 j\u0105, \u017cy\u0107 ni\u0105 i j\u0105 g\u0142osi\u0107\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Wtedy rozumiemy s\u0142owa Chrystusa:<\/p>\n\n\n\n

        \n

        \u201ePoznacie prawd\u0119, a prawda was wyzwoli\u201d.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

        Nie dlatego, \u017ce mo\u017cemy stworzy\u0107 prawd\u0119, kt\u00f3ra b\u0119dzie nam odpowiada\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

        Lecz w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce mo\u017cemy porzuci\u0107 nasze k\u0142amstwa.<\/p>\n\n\n\n

        Nie dlatego, \u017ce B\u00f3g musi dostosowa\u0107 si\u0119 do nas.<\/p>\n\n\n\n

        Lecz dlatego, \u017ce my mo\u017cemy nawr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do Niego.<\/p>\n\n\n\n

        Nie dlatego, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 musi wej\u015b\u0107 do naszej g\u0142owy.<\/p>\n\n\n\n

        Lecz dlatego, \u017ce nasz intelekt mo\u017ce otworzy\u0107 si\u0119 na rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

        I nie dlatego, \u017ce ka\u017cdy powinien stworzy\u0107 w\u0142asn\u0105 drog\u0119.<\/p>\n\n\n\n

        Lecz dlatego, \u017ce Chrystus powiedzia\u0142:<\/p>\n\n\n\n

        \n

        \u201eJa jestem drog\u0105, prawd\u0105 i \u017cyciem\u201d.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

        Oto prawdziwe antidotum na subiektywizm.<\/p>\n\n\n\n

        Wyj\u015b\u0107 poza siebie, aby spotka\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Wyj\u015b\u0107 poza opini\u0119, aby szuka\u0107 prawdy.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Porzuci\u0107 pych\u0119, aby przyj\u0105\u0107 korekt\u0119.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Porzuci\u0107 samowystarczalno\u015b\u0107, aby przyj\u0105\u0107 \u0142ask\u0119.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        I wreszcie wyj\u015b\u0107 poza siebie, aby odnale\u017a\u0107 Boga.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        \u017byjemy w epoce, w kt\u00f3rej jedno z pozornie najbardziej niewinnych zda\u0144 sta\u0142o si\u0119 jednym z najbardziej niebezpiecznych zda\u0144 z punktu widzenia intelektualnego i duchowego: \u201eTo jest twoja prawda\u201d. Wyra\u017cenie to wydaje si\u0119 pe\u0142ne dobrej woli. Pozwala unikn\u0105\u0107 konfliktu. Sprawia wra\u017cenie szacunku wobec drugiego cz\u0142owieka. Mo\u017ce nawet wydawa\u0107 si\u0119 oznak\u0105 tolerancji. Kiedy jednak staje si\u0119 zasad\u0105 …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6316,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","_seopress_robots_follow":"","_seopress_robots_imageindex":"","_seopress_robots_snippet":"","_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_robots_breadcrumbs":"","_seopress_robots_freeze_modified_date":"","_seopress_robots_custom_modified_date":"","_seopress_robots_canonical":"","_seopress_social_fb_title":"","_seopress_social_fb_desc":"","_seopress_social_fb_img":"","_seopress_social_fb_img_attachment_id":0,"_seopress_social_fb_img_width":0,"_seopress_social_fb_img_height":0,"_seopress_social_twitter_title":"","_seopress_social_twitter_desc":"","_seopress_social_twitter_img":"","_seopress_social_twitter_img_attachment_id":0,"_seopress_social_twitter_img_width":0,"_seopress_social_twitter_img_height":0,"_seopress_redirections_value":"","_seopress_redirections_enabled":"","_seopress_redirections_enabled_regex":"","_seopress_redirections_logged_status":"","_seopress_redirections_param":"","_seopress_redirections_type":0,"_seopress_analysis_target_kw":"","footnotes":""},"categories":[63,41],"tags":[1905],"class_list":["post-6315","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-filozofia-i-wiara","category-wiara-i-kultura","tag-subiektywizmu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6315","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6315"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6315\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6317,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6315\/revisions\/6317"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6316"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6315"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6315"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6315"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}