\u017byjemy w czasach, w kt\u00f3rych sprawiedliwo\u015b\u0107 bardzo cz\u0119sto uto\u017csamia si\u0119 z legalno\u015bci\u0105. Je\u017celi co\u015b zosta\u0142o uchwalone przez parlament, potwierdzone przez s\u0105d lub opublikowane w dzienniku urz\u0119dowym, wielu ludzi automatycznie dochodzi do wniosku, \u017ce jest to sprawiedliwe. Historia pokazuje jednak dok\u0142adnie co\u015b przeciwnego. Istnia\u0142y prawa, kt\u00f3re dopuszcza\u0142y niewolnictwo, legitymizowa\u0142y prze\u015bladowania religijne, zezwala\u0142y na eksterminacj\u0119 ca\u0142ych narod\u00f3w lub pozbawia\u0142y miliony ludzi ich podstawowych praw. Wszystkie by\u0142y legalne. \u017badne nie by\u0142o sprawiedliwe.<\/p>\n\n\n\n
To pomieszanie legalno\u015bci z moralno\u015bci\u0105 stanowi jedno z najwi\u0119kszych wyzwa\u0144 naszej cywilizacji. Kiedy prawo ludzkie przestaje uznawa\u0107 istnienie wy\u017cszej prawdy, kiedy przestaje odzwierciedla\u0107 porz\u0105dek ustanowiony przez Boga i wpisany w natur\u0119 cz\u0142owieka, przestaje by\u0107 narz\u0119dziem sprawiedliwo\u015bci i pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej staje si\u0119 form\u0105 przemocy instytucjonalnej.<\/p>\n\n\n\n
Zagadnienie to zosta\u0142o mistrzowsko opracowane przez \u015bw. Tomasza z Akwinu<\/strong>, kt\u00f3rego nauka o prawie naturalnym pozostaje jednym z najg\u0142\u0119bszych osi\u0105gni\u0119\u0107 ca\u0142ej filozofii i teologii chrze\u015bcija\u0144skiej. Daleka od bycia przestarza\u0142\u0105 \u015bredniowieczn\u0105 teori\u0105, stanowi zadziwiaj\u0105co aktualn\u0105 odpowied\u017a na relatywizm moralny, indywidualizm oraz pozytywizm prawniczy dominuj\u0105ce znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnego my\u015blenia.<\/p>\n\n\n\n Ju\u017c w pierwszych wiekach chrze\u015bcija\u0144stwa Ojcowie Ko\u015bcio\u0142a rozumieli, \u017ce nie ka\u017cdej w\u0142adzy nale\u017cy si\u0119 bezwzgl\u0119dne pos\u0142usze\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n Aposto\u0142owie wyrazili to z niezwyk\u0142\u0105 jasno\u015bci\u0105, gdy zabroniono im g\u0142osi\u0107 Ewangeli\u0119:<\/p>\n\n\n\n \u201eTrzeba bardziej s\u0142ucha\u0107 Boga ni\u017c ludzi.\u201d<\/strong> To jedno zdanie zawiera prawdziw\u0105 rewolucj\u0119 prawn\u0105.<\/p>\n\n\n\n W\u0142adze pa\u0144stwowe rzeczywi\u015bcie posiadaj\u0105 w\u0142adz\u0119.<\/p>\n\n\n\n Nie jest ona jednak absolutna.<\/p>\n\n\n\n Jest ograniczona przez w\u0142adz\u0119 wy\u017csz\u0105 \u2013 Boga.<\/p>\n\n\n\n W\u0142adza polityczna nie tworzy dobra ani z\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Ona je rozpoznaje.<\/p>\n\n\n\n Nie wymy\u015bla prawdy.<\/p>\n\n\n\n Jest powo\u0142ana, aby jej s\u0142u\u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n Tutaj spotykamy fundamentalne poj\u0119cie prawa naturalnego<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug \u015bw. Tomasza ca\u0142e stworzenie posiada porz\u0105dek ustanowiony przez Boga.<\/p>\n\n\n\n Nic nie istnieje przypadkiem.<\/p>\n\n\n\n Ka\u017cdy byt ma sw\u00f3j cel.<\/p>\n\n\n\n Ogie\u0144 ogrzewa.<\/p>\n\n\n\n Woda gasi pragnienie.<\/p>\n\n\n\n Drzewa wydaj\u0105 owoce.<\/p>\n\n\n\n Zwierz\u0119ta pod\u0105\u017caj\u0105 za swoj\u0105 natur\u0105.<\/p>\n\n\n\n Cz\u0142owiek r\u00f3wnie\u017c posiada natur\u0119.<\/p>\n\n\n\n I ta natura nie zale\u017cy od m\u00f3d, wybor\u00f3w ani wi\u0119kszo\u015bci parlamentarnej.<\/p>\n\n\n\n Zosta\u0142a stworzona przez Boga.<\/p>\n\n\n\n Prawo naturalne jest w\u0142a\u015bnie uczestnictwem rozumnego stworzenia w odwiecznym prawie Boga.<\/p>\n\n\n\n Nie jest kodeksem wykutym w kamieniu.<\/p>\n\n\n\n Jest sk\u0142onno\u015bci\u0105 wpisan\u0105 w ludzkie serce, dzi\u0119ki kt\u00f3rej rozum potrafi rozpozna\u0107 podstawowe dobra.<\/p>\n\n\n\n Na przyk\u0142ad:<\/p>\n\n\n\n Dobra te nie zosta\u0142y wymy\u015blone przez \u017cadn\u0105 kultur\u0119.<\/p>\n\n\n\n Istniej\u0105 wcze\u015bniej ni\u017c jakiekolwiek pa\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n \u017baden rz\u0105d nie nadaje prawa do \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n Ma jedynie obowi\u0105zek je uzna\u0107.<\/p>\n\n\n\n \u015aw. Tomasz wyja\u015bnia, \u017ce ka\u017cde prawdziwe prawo wywodzi si\u0119 z rzeczywisto\u015bci wy\u017cszej \u2013 prawa wiecznego<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Prawo wieczne jest m\u0105dro\u015bci\u0105, poprzez kt\u00f3r\u0105 B\u00f3g rz\u0105dzi ca\u0142ym wszech\u015bwiatem.<\/p>\n\n\n\n Nic nie wymyka si\u0119 jego dzia\u0142aniu.<\/p>\n\n\n\n Prawa fizyki je odzwierciedlaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n Prawa biologii je ukazuj\u0105.<\/p>\n\n\n\n Prawo moralne w nim uczestniczy.<\/p>\n\n\n\n Dlatego wszech\u015bwiat nie jest chaosem.<\/p>\n\n\n\n Istnieje obiektywny porz\u0105dek.<\/p>\n\n\n\n Sprawiedliwo\u015b\u0107 ludzka mo\u017ce istnie\u0107 jedynie wtedy, gdy ten porz\u0105dek szanuje.<\/p>\n\n\n\n Za ka\u017cdym razem, gdy pr\u00f3buje go zast\u0105pi\u0107, nieuchronnie rodzi si\u0119 nie\u0142ad.<\/p>\n\n\n\n \u015aw. Tomasz w \u017caden spos\u00f3b nie lekcewa\u017cy praw stanowionych przez pa\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n Wr\u0119cz przeciwnie.<\/p>\n\n\n\n Uwa\u017ca je za konieczne.<\/p>\n\n\n\n Bez prawa panowa\u0142aby anarchia.<\/p>\n\n\n\n Bez w\u0142adzy nie mog\u0142oby istnie\u0107 uporz\u0105dkowane \u017cycie spo\u0142eczne.<\/p>\n\n\n\n Stawia jednak jeden decyduj\u0105cy warunek.<\/p>\n\n\n\n Prawo ludzkie musi wyp\u0142ywa\u0107 z prawa naturalnego.<\/p>\n\n\n\n Kiedy si\u0119 od niego oddala, traci swoj\u0105 moraln\u0105 prawomocno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Jego s\u0142ynne stwierdzenie zachowuje do dzi\u015b niezwyk\u0142\u0105 aktualno\u015b\u0107:<\/p>\n\n\n\n \u201ePrawo niesprawiedliwe wydaje si\u0119 w og\u00f3le nie by\u0107 prawem, lecz raczej wypaczeniem prawa.\u201d<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Nie oznacza to, \u017ce przestaje istnie\u0107 w sensie prawnym.<\/p>\n\n\n\n Oznacza natomiast, \u017ce przestaje wi\u0105za\u0107 sumienie, poniewa\u017c sprzeciwia si\u0119 sprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W tym miejscu rozpoczyna si\u0119 problem nowoczesno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Przez stulecia Zach\u00f3d rozumia\u0142, \u017ce zadaniem prawa jest odkrywanie dobra.<\/p>\n\n\n\n Dzisiaj wiele nurt\u00f3w my\u015blenia twierdzi dok\u0142adnie odwrotnie.<\/p>\n\n\n\n Utrzymuj\u0105 one, \u017ce to prawo tworzy dobro.<\/p>\n\n\n\n Je\u017celi parlament co\u015b uchwali, to staje si\u0119 to automatycznie dobre.<\/p>\n\n\n\n Takie podej\u015bcie nazywa si\u0119 pozytywizmem prawniczym<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug tej teorii:<\/p>\n\n\n\n Na pierwszy rzut oka wydaje si\u0119 to nowoczesn\u0105 ide\u0105.<\/p>\n\n\n\n W rzeczywisto\u015bci kryje ona jedno z najwi\u0119kszych zagro\u017ce\u0144 dla wolno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Je\u017celi bowiem pa\u0144stwo decyduje o tym, co jest sprawiedliwe, mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c decydowa\u0107, kt\u00f3re \u017cycie zas\u0142uguje na ochron\u0119, jakie wolno\u015bci mog\u0105 zosta\u0107 zniesione i jakie prawa przestan\u0105 istnie\u0107.<\/p>\n\n\n\n Historia XX wieku dostarcza na to dramatycznych dowod\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Wielkie re\u017cimy totalitarne ustanawia\u0142y prawa.<\/p>\n\n\n\n Nie dzia\u0142a\u0142y poza prawem.<\/p>\n\n\n\n Pos\u0142ugiwa\u0142y si\u0119 prawem.<\/p>\n\n\n\n Wszystko by\u0142o uregulowane.<\/p>\n\n\n\n Wszystko by\u0142o legalne.<\/p>\n\n\n\n I w\u0142a\u015bnie w tym tkwi tragedia.<\/p>\n\n\n\n Miliony ludzi by\u0142y prze\u015bladowane na podstawie praw uchwalonych zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cymi procedurami.<\/p>\n\n\n\n Problemem nie by\u0142 brak prawa.<\/p>\n\n\n\n Problemem by\u0142 brak prawdy.<\/p>\n\n\n\n Kiedy prawo przestaje uznawa\u0107 istnienie obiektywnego dobra, w\u0142adz\u0119 zajmuje miejsce sprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Si\u0142a zast\u0119puje rozum.<\/p>\n\n\n\n Kiedy my\u015blimy o przemocy, wyobra\u017camy sobie wojny, napady lub terroryzm.<\/p>\n\n\n\n \u015aw. Tomasz zach\u0119ca nas jednak, aby spojrze\u0107 znacznie g\u0142\u0119biej.<\/p>\n\n\n\n Istnieje wcze\u015bniejsza forma przemocy.<\/p>\n\n\n\n Jest ni\u0105 przemoc wobec prawdy.<\/p>\n\n\n\n Kiedy prawo zmusza ludzi do nazywania dobra z\u0142em, a z\u0142a dobrem, rozpoczyna si\u0119 forma przemocy duchowej i intelektualnej.<\/p>\n\n\n\n Na sumienie wywierana jest presja.<\/p>\n\n\n\n Rozum zostaje uciszony.<\/p>\n\n\n\n Prawda zostaje podporz\u0105dkowana w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n Ta przemoc jest cz\u0119sto niewidzialna.<\/p>\n\n\n\n Nie przelewa od razu krwi.<\/p>\n\n\n\n Lecz powoli niszczy wewn\u0119trzn\u0105 wolno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Jednym z najbardziej oryginalnych element\u00f3w my\u015bli tomistycznej jest jej rozumienie dobra wsp\u00f3lnego<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Dzisiaj mamy sk\u0142onno\u015b\u0107 postrzega\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo jako zwyk\u0142\u0105 sum\u0119 jednostek d\u0105\u017c\u0105cych do realizacji w\u0142asnych interes\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Ka\u017cda grupa domaga si\u0119 nowych praw.<\/p>\n\n\n\n Ka\u017cdy cz\u0142owiek szuka uznania.<\/p>\n\n\n\n Ka\u017cdy ruch realizuje w\u0142asne cele.<\/p>\n\n\n\n Polityka staje si\u0119 w efekcie nieustannymi negocjacjami pomi\u0119dzy konkuruj\u0105cymi pragnieniami.<\/p>\n\n\n\n \u015aw. Tomasz patrzy na spo\u0142ecze\u0144stwo z zupe\u0142nie innej perspektywy.<\/p>\n\n\n\n Wsp\u00f3lnota polityczna nie istnieje jedynie po to, aby chroni\u0107 prywatne interesy.<\/p>\n\n\n\n Istnieje po to, aby prowadzi\u0107 wszystkich ludzi ku dobru wsp\u00f3lnemu.<\/p>\n\n\n\n Dobro wsp\u00f3lne nie oznacza korzy\u015bci wi\u0119kszo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Nie polega r\u00f3wnie\u017c jedynie na podziale bogactwa.<\/p>\n\n\n\n Nie jest tak\u017ce synonimem dobrobytu gospodarczego.<\/p>\n\n\n\n Jest czym\u015b znacznie g\u0142\u0119bszym.<\/p>\n\n\n\n Jest zespo\u0142em warunk\u00f3w, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 ka\u017cdej osobie osi\u0105gn\u0105\u0107 pe\u0142ny rozw\u00f3j ludzki i moralny.<\/p>\n\n\n\n Obejmuje ono:<\/p>\n\n\n\n Spo\u0142ecze\u0144stwo mo\u017ce by\u0107 bogate, a mimo to pozbawione dobra wsp\u00f3lnego.<\/p>\n\n\n\n Cywilizacja zaawansowana technologicznie mo\u017ce jednocze\u015bnie by\u0107 moralnie zrujnowana.<\/p>\n\n\n\n Wsp\u00f3\u0142czesna kultura nieustannie powtarza to samo przes\u0142anie:<\/p>\n\n\n\n \u201eR\u00f3b, co chcesz.\u201d<\/p>\n\n\n\n \u201ePod\u0105\u017caj za swoimi pragnieniami.\u201d<\/p>\n\n\n\n \u201eNikt nie ma prawa m\u00f3wi\u0107 ci, jak masz \u017cy\u0107.\u201d<\/p>\n\n\n\n \u201eTwoja prawda jest r\u00f3wnie wa\u017cna jak prawda ka\u017cdego innego.\u201d<\/p>\n\n\n\n Takie podej\u015bcie wydaje si\u0119 obiecywa\u0107 wolno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n W rzeczywisto\u015bci prowadzi do izolacji.<\/p>\n\n\n\n Kiedy osobisty interes staje si\u0119 najwy\u017cszym kryterium, dobro wsp\u00f3lne znika.<\/p>\n\n\n\n W\u00f3wczas:<\/p>\n\n\n\n Spo\u0142ecze\u0144stwo, w kt\u00f3rym ka\u017cdy troszczy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie o w\u0142asn\u0105 korzy\u015b\u0107, ostatecznie prowadzi do sytuacji, w kt\u00f3rej wszyscy staj\u0105 przeciwko wszystkim.<\/p>\n\n\n\n Paradoksalnie, im bardziej absolutyzuje si\u0119 jednostk\u0119, tym wi\u0119kszej w\u0142adzy potrzebuje pa\u0144stwo, aby utrzyma\u0107 porz\u0105dek.<\/p>\n\n\n\n Historia nieustannie to potwierdza.<\/p>\n\n\n\n \u015awi\u0119ty Tomasz nigdy nie uwa\u017ca\u0142, \u017ce same prawa mog\u0105 zbudowa\u0107 sprawiedliwe spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n Prawdziwym fundamentem narodu jest cnota jego obywateli.<\/p>\n\n\n\n Prawo mo\u017ce zakaza\u0107 kradzie\u017cy.<\/p>\n\n\n\n Nie potrafi jednak uczyni\u0107 ludzi uczciwymi.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce kara\u0107 za zab\u00f3jstwo.<\/p>\n\n\n\n Nie potrafi jednak nauczy\u0107 mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce nak\u0142ada\u0107 sankcje za korupcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n Nie potrafi jednak stworzy\u0107 prawo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Tam, gdzie brakuje cnoty, mno\u017c\u0105 si\u0119 prawa.<\/p>\n\n\n\n A im wi\u0119cej pojawia si\u0119 ustaw, tym wyra\u017aniej ujawnia si\u0119 utrata odpowiedzialno\u015bci moralnej.<\/p>\n\n\n\n Chrze\u015bcija\u0144stwo nigdy nie pojmowa\u0142o zbawienia jako sprawy wy\u0142\u0105cznie prywatnej.<\/p>\n\n\n\n Chrystus przyszed\u0142 odnowi\u0107 ca\u0142e stworzenie.<\/p>\n\n\n\n Przyszed\u0142 odnowi\u0107 relacje mi\u0119dzyludzkie.<\/p>\n\n\n\n Przyszed\u0142 odnowi\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n Przyszed\u0142 odnowi\u0107 instytucje.<\/p>\n\n\n\n Dlatego m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n \u201eStarajcie si\u0119 naprz\u00f3d o kr\u00f3lestwo Boga i o Jego sprawiedliwo\u015b\u0107, a to wszystko b\u0119dzie wam dodane.\u201d<\/strong> Sprawiedliwo\u015b\u0107 zaczyna si\u0119 w sercu.<\/p>\n\n\n\n Ale na tym si\u0119 nie ko\u0144czy.<\/p>\n\n\n\n Powinna znajdowa\u0107 odzwierciedlenie tak\u017ce w rodzinie, gospodarce, polityce, edukacji i prawie.<\/p>\n\n\n\n To pytanie stanowi powa\u017cne wyzwanie dla wsp\u00f3\u0142czesnego my\u015blenia.<\/p>\n\n\n\n Chrze\u015bcija\u0144ska odpowied\u017a jest jednoznaczna.<\/p>\n\n\n\n Tak.<\/p>\n\n\n\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 mo\u017ce si\u0119 myli\u0107.<\/p>\n\n\n\n Prawda nie zale\u017cy od liczby oddanych g\u0142os\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Gdyby jutro wi\u0119kszo\u015b\u0107 zag\u0142osowa\u0142a za prze\u015bladowaniem niewinnej mniejszo\u015bci, taka decyzja nadal by\u0142aby niesprawiedliwa.<\/p>\n\n\n\n Demokracja decyduje o tym, kto sprawuje w\u0142adz\u0119.<\/p>\n\n\n\n Nie decyduje o tym, co jest prawd\u0105.<\/p>\n\n\n\n Nie decyduje o tym, co jest dobrem.<\/p>\n\n\n\n Nie decyduje o tym, co jest moralnie s\u0142uszne.<\/p>\n\n\n\n Dlatego demokracja potrzebuje wcze\u015bniejszego fundamentu etycznego.<\/p>\n\n\n\n Bez niego przeradza si\u0119 w dyktatur\u0119 wi\u0119kszo\u015bci albo \u2013 co gorsza \u2013 w dyktatur\u0119 tych, kt\u00f3rzy kontroluj\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 od zawsze naucza\u0142, \u017ce chrze\u015bcijanie powinni szanowa\u0107 prawowite w\u0142adze pa\u0144stwowe.<\/p>\n\n\n\n \u015awi\u0119ty Pawe\u0142 napomina:<\/p>\n\n\n\n \u201eKa\u017cdy niech b\u0119dzie poddany w\u0142adzom sprawuj\u0105cym rz\u0105dy. Nie ma bowiem w\u0142adzy, kt\u00f3ra by nie pochodzi\u0142a od Boga.\u201d<\/strong> Jednak tak\u017ce ta zasada ma swoje granice.<\/p>\n\n\n\n W\u0142adza przestaje w\u0142a\u015bciwie wype\u0142nia\u0107 swoj\u0105 misj\u0119, gdy nakazuje co\u015b, co w spos\u00f3b powa\u017cny sprzeciwia si\u0119 prawu Bo\u017cemu.<\/p>\n\n\n\n W takich sytuacjach sprzeciw sumienia nie jest aktem samowolnego buntu, lecz wyrazem wierno\u015bci porz\u0105dkowi moralnemu. Chrze\u015bcijanie s\u0105 powo\u0142ani do dzia\u0142ania z roztropno\u015bci\u0105, szacunkiem i mi\u0142o\u015bci\u0105, ale nigdy kosztem prawdy. M\u0119czennicy wszystkich epok pozostaj\u0105 najja\u015bniejszym \u015bwiadectwem, \u017ce istniej\u0105 dobra, kt\u00f3rych \u017cadna ziemska w\u0142adza nie ma prawa zmusza\u0107 cz\u0142owieka do porzucenia.<\/p>\n\n\n\n Kiedy kultura przestaje pyta\u0107 o to, co jest sprawiedliwe, a zaczyna pyta\u0107 jedynie o to, co jest legalne, rozpoczyna si\u0119 g\u0142\u0119boki upadek moralny.<\/p>\n\n\n\n Prawo przestaje by\u0107 drog\u0105 do sprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Staje si\u0119 narz\u0119dziem in\u017cynierii spo\u0142ecznej.<\/p>\n\n\n\n Ustawy nieustannie si\u0119 zmieniaj\u0105, poniewa\u017c nie opieraj\u0105 si\u0119 ju\u017c na trwa\u0142ych prawdach, lecz na zmieniaj\u0105cych si\u0119 wi\u0119kszo\u015bciach, naciskach ideologicznych lub interesach gospodarczych.<\/p>\n\n\n\n To, co wczoraj by\u0142o uznawane za prawo, jutro mo\u017ce nim przesta\u0107 by\u0107.<\/p>\n\n\n\n To, co dzi\u015b przedstawia si\u0119 jako dobro, jutro mo\u017ce zosta\u0107 pot\u0119pione.<\/p>\n\n\n\n Ta niestabilno\u015b\u0107 rodzi nie tylko niepewno\u015b\u0107 prawn\u0105, ale przede wszystkim g\u0142\u0119bok\u0105 niepewno\u015b\u0107 moraln\u0105.<\/p>\n\n\n\n Ludzie przestaj\u0105 wiedzie\u0107, w co wierzy\u0107, poniewa\u017c wszystko wydaje si\u0119 podlega\u0107 negocjacjom.<\/p>\n\n\n\n Jednym z najwi\u0119kszych nieporozumie\u0144 naszych czas\u00f3w jest uto\u017csamianie wolno\u015bci z brakiem wszelkich ogranicze\u0144.<\/p>\n\n\n\n Prawdziwa wolno\u015b\u0107 nie polega jednak na mo\u017cliwo\u015bci wyboru czegokolwiek, lecz na zdolno\u015bci wybierania dobra. Muzyk jest naprawd\u0119 wolny wtedy, gdy opanowa\u0142 sw\u00f3j instrument. Sportowiec jest wolny, gdy zdyscyplinowa\u0142 swoje cia\u0142o. \u015awi\u0119ty jest wolny, gdy dzi\u0119ki \u0142asce Bo\u017cej uporz\u0105dkowa\u0142 swoje pragnienia ku dobru. Podobnie spo\u0142ecze\u0144stwo staje si\u0119 tym bardziej wolne, im wierniej \u017cyje zgodnie z prawd\u0105 o cz\u0142owieku.<\/p>\n\n\n\n Sam Chrystus wyrazi\u0142 to s\u0142owami, kt\u00f3re do dzi\u015b zachowuj\u0105 ca\u0142\u0105 swoj\u0105 moc:<\/p>\n\n\n\n \u201ePoznacie prawd\u0119, a prawda was wyzwoli.\u201d<\/strong> Prawda nie zniewala.<\/p>\n\n\n\n Prawda wyzwala.<\/p>\n\n\n\n Natomiast kiedy prawo odrywa si\u0119 od prawdy o cz\u0142owieku i od porz\u0105dku moralnego ustanowionego przez Boga, ko\u0144czy si\u0119 to narzucaniem si\u0142\u0105 tego, czego nie da si\u0119 ju\u017c obroni\u0107 rozumem.<\/p>\n\n\n\n Refleksja nad prawem naturalnym nie nale\u017cy wy\u0142\u0105cznie do prawnik\u00f3w czy filozof\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Ma ona konkretne konsekwencje dla \u017cycia ka\u017cdego ochrzczonego.<\/p>\n\n\n\n Przede wszystkim jeste\u015bmy wezwani do w\u0142a\u015bciwego kszta\u0142towania swojego sumienia w \u015bwietle Pisma \u015awi\u0119tego, \u015awi\u0119tej Tradycji oraz Magisterium Ko\u015bcio\u0142a, nie pozwalaj\u0105c, aby kszta\u0142towa\u0142a nas jedynie dominuj\u0105ca opinia publiczna czy przemijaj\u0105ce mody kulturowe.<\/p>\n\n\n\n Nast\u0119pnie powinni\u015bmy aktywnie troszczy\u0107 si\u0119 o dobro wsp\u00f3lne, zaczynaj\u0105c od \u015brodowisk nam najbli\u017cszych: rodziny, parafii, miejsca pracy i lokalnej wsp\u00f3lnoty. Mi\u0142o\u015b\u0107 nie sprzeciwia si\u0119 sprawiedliwo\u015bci \u2013 ona j\u0105 udoskonala.<\/p>\n\n\n\n Ponadto chrze\u015bcijanie powinni odpowiedzialnie uczestniczy\u0107 w \u017cyciu publicznym. Nie mo\u017cemy pozostawa\u0107 oboj\u0119tni wobec prawa i instytucji, poniewa\u017c wywieraj\u0105 one g\u0142\u0119boki wp\u0142yw zar\u00f3wno na dobro wsp\u00f3lne, jak i na przekazywanie prawdy.<\/p>\n\n\n\n Wreszcie nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce przemiana spo\u0142ecze\u0144stwa rozpoczyna si\u0119 od nawr\u00f3cenia ludzkiego serca. \u017badna reforma prawna nie b\u0119dzie wystarczaj\u0105ca, je\u015bli zabraknie cnoty. \u0141aska Bo\u017ca nie niszczy natury ludzkiej; uzdrawia j\u0105 i wynosi, czyni\u0105c mo\u017cliw\u0105 autentyczn\u0105 kultur\u0119 \u017cycia, sprawiedliwo\u015bci i pokoju.<\/p>\n\n\n\n Wielkie nauczanie \u015bw. Tomasza z Akwinu pozostaje niezwykle aktualne: prawo ludzkie nie tworzy dobra; powinno je rozpozna\u0107 i chroni\u0107. Ilekro\u0107 odrywa si\u0119 od prawa naturalnego i prawa wiecznego, przestaje s\u0142u\u017cy\u0107 sprawiedliwo\u015bci i staje si\u0119 narz\u0119dziem w\u0142adzy. Nawet je\u015bli zachowuje pozory legalno\u015bci, traci sw\u00f3j moralny fundament i mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 form\u0105 przemocy wobec prawdy, wobec sumienia, a ostatecznie wobec samej godno\u015bci osoby ludzkiej.<\/p>\n\n\n\n Indywidualizm, absolutyzuj\u0105c w\u0142asny interes, os\u0142abia tkank\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i sprawia, \u017ce cz\u0142owiek zapomina, i\u017c pe\u0142ni\u0119 swojego rozwoju osi\u0105ga jedynie w dobru wsp\u00f3lnym. Polityka przestaje w\u00f3wczas by\u0107 s\u0142u\u017cb\u0105, a staje si\u0119 nieustann\u0105 walk\u0105 o narzucenie sprzecznych ze sob\u0105 woli. Wobec tego kryzysu my\u015bl \u015bw. Tomasza proponuje g\u0142\u0119boko chrze\u015bcija\u0144skie rozwi\u0105zanie: powr\u00f3t do centralnego miejsca prawdy, cnoty i porz\u0105dku ustanowionego przez Boga.<\/p>\n\n\n\n Misj\u0105 katolik\u00f3w nie jest narzucanie wiary si\u0142\u0105, lecz o\u015bwiecanie rozumu prawd\u0105 Ewangelii oraz ukazywanie s\u0142owem i przyk\u0142adem, \u017ce prawo naturalne nie ogranicza wolno\u015bci \u2013 ono jej strze\u017ce. Tam, gdzie prawa szanuj\u0105 godno\u015b\u0107 osoby ludzkiej stworzonej na obraz Boga i ukierunkowuj\u0105 \u017cycie spo\u0142eczne ku dobru wsp\u00f3lnemu, rozkwitaj\u0105 sprawiedliwo\u015b\u0107 i pok\u00f3j. Tam natomiast, gdzie wi\u0119\u017a z Bo\u017cym porz\u0105dkiem zostaje zerwana, legalno\u015b\u0107 staje si\u0119 jedynie mask\u0105 w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n W \u015bwiecie, w kt\u00f3rym pragnienie tak cz\u0119sto myli si\u0119 z prawem, a wol\u0119 wi\u0119kszo\u015bci z prawd\u0105, nauczanie \u015bw. Tomasza rozbrzmiewa z now\u0105 si\u0142\u0105: spo\u0142ecze\u0144stwo stanie si\u0119 naprawd\u0119 ludzkie dopiero wtedy, gdy uzna, \u017ce istnieje prawo wy\u017csze od wszelkiego prawa stanowionego przez cz\u0142owieka \u2013 prawo zapisane przez samego Boga w sercu cz\u0142owieka. Tylko na takim trwa\u0142ym fundamencie mo\u017cna zbudowa\u0107 cywilizacj\u0119 prawdziwie sprawiedliw\u0105, autentycznie woln\u0105 i otwart\u0105 na wieczne przeznaczenie, do kt\u00f3rego zostali\u015bmy stworzeni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u017byjemy w czasach, w kt\u00f3rych sprawiedliwo\u015b\u0107 bardzo cz\u0119sto uto\u017csamia si\u0119 z legalno\u015bci\u0105. Je\u017celi co\u015b zosta\u0142o uchwalone przez parlament, potwierdzone przez s\u0105d lub opublikowane w dzienniku urz\u0119dowym, wielu ludzi automatycznie dochodzi do wniosku, \u017ce jest to sprawiedliwe. Historia pokazuje jednak dok\u0142adnie co\u015b przeciwnego. Istnia\u0142y prawa, kt\u00f3re dopuszcza\u0142y niewolnictwo, legitymizowa\u0142y prze\u015bladowania religijne, zezwala\u0142y na eksterminacj\u0119 ca\u0142ych narod\u00f3w …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6286,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","_seopress_robots_follow":"","_seopress_robots_imageindex":"","_seopress_robots_snippet":"","_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_robots_breadcrumbs":"","_seopress_robots_freeze_modified_date":"","_seopress_robots_custom_modified_date":"","_seopress_robots_canonical":"","_seopress_social_fb_title":"","_seopress_social_fb_desc":"","_seopress_social_fb_img":"","_seopress_social_fb_img_attachment_id":0,"_seopress_social_fb_img_width":0,"_seopress_social_fb_img_height":0,"_seopress_social_twitter_title":"","_seopress_social_twitter_desc":"","_seopress_social_twitter_img":"","_seopress_social_twitter_img_attachment_id":0,"_seopress_social_twitter_img_width":0,"_seopress_social_twitter_img_height":0,"_seopress_redirections_value":"","_seopress_redirections_enabled":"","_seopress_redirections_enabled_regex":"","_seopress_redirections_logged_status":"","_seopress_redirections_param":"","_seopress_redirections_type":0,"_seopress_analysis_target_kw":"","footnotes":""},"categories":[54,39],"tags":[],"class_list":["post-6285","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-bioetyka-i-wspolczesne-problemy","category-moralnosc-i-zycie-chrzescijanskie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6285","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6285"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6285\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6287,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6285\/revisions\/6287"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6286"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6285"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6285"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6285"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\n\n\nWielkie pytanie: co czyni prawo sprawiedliwym?<\/h1>\n\n\n\n
\n
(Dz 5,29)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
\n\n\n\nCzym jest prawo naturalne?<\/h1>\n\n\n\n
\n
\n\n\n\nPrawo wieczne \u2013 zapomniany fundament<\/h1>\n\n\n\n
\n\n\n\nPrawo ludzkie \u2013 niedoskona\u0142e uczestnictwo<\/h1>\n\n\n\n
\n
\n\n\n\nCo dzieje si\u0119, gdy cz\u0142owiek postanawia sam tworzy\u0107 moralno\u015b\u0107?<\/h1>\n\n\n\n
\n
\n\n\n\nXX wiek \u2013 kiedy legalno\u015b\u0107 stworzy\u0142a potwory<\/h1>\n\n\n\n
\n\n\n\nPrzemoc zaczyna si\u0119 na d\u0142ugo przed u\u017cyciem broni<\/h1>\n\n\n\n
\n\n\n\nOd dobra wsp\u00f3lnego do interesu w\u0142asnego<\/h1>\n\n\n\n
Czym naprawd\u0119 jest dobro wsp\u00f3lne?<\/h1>\n\n\n\n
\n
\n\n\n\nIndywidualizm rozrywa tkank\u0119 spo\u0142eczn\u0105<\/h1>\n\n\n\n
\n
\n\n\n\nRola cnoty<\/h1>\n\n\n\n
\n\n\n\nChrystus nie przyszed\u0142 jedynie zbawi\u0107 pojedynczych dusz<\/h1>\n\n\n\n
\n
(Mt 6,33)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
\n\n\n\nCzy demokracja mo\u017ce by\u0107 niesprawiedliwa?<\/h1>\n\n\n\n
\n\n\n\nChrze\u015bcija\u0144skie sumienie wobec niesprawiedliwych praw<\/h1>\n\n\n\n
\n
(Rz 13,1)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
\n\n\n\nPozytywizm prawniczy i utrata poczucia sprawiedliwo\u015bci<\/h1>\n\n\n\n
\n\n\n\nPrawdziwa wolno\u015b\u0107 wymaga prawdy<\/h1>\n\n\n\n
\n
(J 8,32)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
\n\n\n\nZastosowania duszpasterskie dla wsp\u00f3\u0142czesnych chrze\u015bcijan<\/h1>\n\n\n\n
Zako\u0144czenie: powr\u00f3t do Bo\u017cego porz\u0105dku, aby odbudowa\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo<\/h1>\n\n\n\n