{"id":5343,"date":"2026-03-15T22:03:03","date_gmt":"2026-03-15T21:03:03","guid":{"rendered":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/?p=5343"},"modified":"2026-03-15T22:03:04","modified_gmt":"2026-03-15T21:03:04","slug":"mit-judeochrzescijanskiego-wspolczesne-wyrazenie-ktorego-wielu-uzywa-nie-rozumiejac-go","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/mit-judeochrzescijanskiego-wspolczesne-wyrazenie-ktorego-wielu-uzywa-nie-rozumiejac-go\/","title":{"rendered":"Mit \u201ejudeochrze\u015bcija\u0144skiego\u201d: wsp\u00f3\u0142czesne wyra\u017cenie, kt\u00f3rego wielu u\u017cywa, nie rozumiej\u0105c go"},"content":{"rendered":"\n<p>W dzisiejszych debatach kulturowych cz\u0119sto pojawia si\u0119 wyra\u017cenie, kt\u00f3re brzmi bardzo powa\u017cnie i godnie: <strong>\u201ewarto\u015bci judeochrze\u015bcija\u0144skie\u201d<\/strong>. Politycy, dziennikarze i komentatorzy powtarzaj\u0105 je nieustannie. Brzmi ono solidnie, pojednawczo, niemal \u015bwi\u0119cie.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednak gdy zatrzymamy si\u0119 na chwil\u0119 i zastanowimy si\u0119, co tak naprawd\u0119 oznacza, odkrywamy co\u015b zaskakuj\u0105cego: <strong>jest to stosunkowo nowe i niejednoznaczne okre\u015blenie, cz\u0119sto u\u017cywane bez historycznej i teologicznej precyzji.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ten artyku\u0142 nie ma na celu atakowania kogokolwiek ani okazywania pogardy wobec jakiejkolwiek tradycji religijnej. Jego celem jest <strong>jasne wyja\u015bnienie \u2014 z perspektywy teologii chrze\u015bcija\u0144skiej \u2014 jaka relacja rzeczywi\u015bcie istnieje mi\u0119dzy chrze\u015bcija\u0144stwem a judaizmem<\/strong>, jakie fundamentalne r\u00f3\u017cnice je dziel\u0105 oraz dlaczego wyra\u017cenie \u201ejudeochrze\u015bcija\u0144ski\u201d mo\u017ce by\u0107 myl\u0105ce, je\u015bli u\u017cywa si\u0119 go bez odpowiednich wyja\u015bnie\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p>Zrozumienie tego nie jest jedynie \u0107wiczeniem akademickim. <strong>Pomaga nam lepiej zrozumie\u0107 nasz\u0105 wiar\u0119, histori\u0119 zbawienia oraz miejsce, jakie Jezus Chrystus zajmuje w planie Boga.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">1. Zaskakuj\u0105co wsp\u00f3\u0142czesne wyra\u017cenie<\/h1>\n\n\n\n<p>Wiele os\u00f3b uwa\u017ca, \u017ce termin \u201ejudeochrze\u015bcija\u0144ski\u201d pochodzi z pierwszych wiek\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a. Jednak <strong>tak nie jest<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Wyra\u017cenie to rozpowszechni\u0142o si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w <strong>XX wieku<\/strong>, zw\u0142aszcza po II wojnie \u015bwiatowej, kiedy niekt\u00f3rzy zachodni my\u015bliciele chcieli podkre\u015bli\u0107 wsp\u00f3lne religijne dziedzictwo Europy i Ameryki.<\/p>\n\n\n\n<p>U\u017cywano go, aby powiedzie\u0107:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u017ce cywilizacja zachodnia ma religijne korzenie,<\/li>\n\n\n\n<li>\u017ce Biblia wywar\u0142a wp\u0142yw na kultur\u0119,<\/li>\n\n\n\n<li>oraz \u017ce \u017bydzi i chrze\u015bcijanie dziel\u0105 pewne elementy etyczne.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Jednak z <strong>\u015bci\u015ble teologicznego punktu widzenia<\/strong> wyra\u017cenie to mo\u017ce by\u0107 problematyczne, poniewa\u017c <strong>chrze\u015bcija\u0144stwo i judaizm nie s\u0105 po prostu dwiema ga\u0142\u0119ziami tej samej religii<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Wiara chrze\u015bcija\u0144ska g\u0142osi co\u015b radykalnego: <strong>Jezus Chrystus jest ostatecznym wype\u0142nieniem objawienia Boga.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>A to stwierdzenie ca\u0142kowicie zmienia perspektyw\u0119.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">2. Chrze\u015bcija\u0144stwo narodzi\u0142o si\u0119 w judaizmie\u2026 ale w nim nie pozosta\u0142o<\/h1>\n\n\n\n<p>Z historycznego punktu widzenia trzeba powiedzie\u0107 co\u015b bardzo wa\u017cnego:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Jezus, aposto\u0142owie i pierwsza wsp\u00f3lnota chrze\u015bcija\u0144ska byli \u017bydami.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Chrze\u015bcija\u0144stwo narodzi\u0142o si\u0119 w \u0142onie narodu Izraela. Jest to fakt historyczny i biblijny.<\/p>\n\n\n\n<p>Sam Jezus m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eZbawienie pochodzi od \u017byd\u00f3w.\u201d<br>(J 4,22)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Przez wieki B\u00f3g przygotowywa\u0142 przyj\u015bcie Mesjasza poprzez:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Prawo Moj\u017cesza<\/li>\n\n\n\n<li>prorok\u00f3w<\/li>\n\n\n\n<li>histori\u0119 Izraela<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Ca\u0142y Stary Testament wskazuje na Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n<p>Ale tutaj znajduje si\u0119 kluczowy punkt: <strong>dla chrze\u015bcija\u0144stwa ta historia znajduje swoje spe\u0142nienie w Jezusie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Jak m\u00f3wi Ewangelia:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eNie s\u0105d\u017acie, \u017ce przyszed\u0142em znie\u015b\u0107 Prawo albo Prorok\u00f3w; nie przyszed\u0142em znie\u015b\u0107, ale wype\u0142ni\u0107.\u201d<br>(Mt 5,17)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Wiara chrze\u015bcija\u0144ska g\u0142osi, \u017ce <strong>obietnice dane Izraelowi spe\u0142niaj\u0105 si\u0119 w Chrystusie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Dlatego chrze\u015bcija\u0144stwo nie jest po prostu kontynuacj\u0105 judaizmu.<\/p>\n\n\n\n<p>Jest jego <strong>przemieniaj\u0105cym wype\u0142nieniem<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">3. Historyczne rozdzielenie<\/h1>\n\n\n\n<p>Po nauczaniu Jezusa wydarzy\u0142o si\u0119 co\u015b decyduj\u0105cego.<\/p>\n\n\n\n<p>Wi\u0119kszo\u015b\u0107 religijnych przyw\u00f3dc\u00f3w Izraela <strong>nie uzna\u0142a Jezusa za Mesjasza<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>To odrzucenie jest wyra\u017anie widoczne w Ewangeliach i w Dziejach Apostolskich.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015awi\u0119ty Jan wyra\u017ca to dramatycznymi s\u0142owami:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201ePrzyszed\u0142 do swojej w\u0142asno\u015bci, a swoi Go nie przyj\u0119li.\u201d<br>(J 1,11)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Od tego momentu nast\u0105pi\u0142o historyczne rozdzielenie:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>judaizm nadal oczekiwa\u0142 Mesjasza;<\/li>\n\n\n\n<li>chrze\u015bcija\u0144stwo og\u0142osi\u0142o, \u017ce <strong>Mesjasz ju\u017c przyszed\u0142<\/strong>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Ta r\u00f3\u017cnica nie jest drobna.<\/p>\n\n\n\n<p>Jest to <strong>najwa\u017cniejsza r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy tymi dwiema religiami<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">4. Najwa\u017cniejsza r\u00f3\u017cnica: kim jest Jezus<\/h1>\n\n\n\n<p>Wszystko koncentruje si\u0119 wok\u00f3\u0142 jednego pytania:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kim jest Jezus z Nazaretu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Dla chrze\u015bcijanina:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Jezus jest <strong>Synem Bo\u017cym<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li>S\u0142owem, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 cia\u0142em<\/li>\n\n\n\n<li>Zbawicielem \u015bwiata<\/li>\n\n\n\n<li>zmartwychwsta\u0142ym Panem.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Jak g\u0142osi prolog Ewangelii \u015bw. Jana:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eA S\u0142owo sta\u0142o si\u0119 cia\u0142em i zamieszka\u0142o w\u015br\u00f3d nas.\u201d<br>(J 1,14)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Dla judaizmu natomiast:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Jezus nie jest oczekiwanym Mesjaszem<\/li>\n\n\n\n<li>nie jest boski<\/li>\n\n\n\n<li>nie nale\u017cy do objawienia Boga.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Ta r\u00f3\u017cnica jest tak g\u0142\u0119boka, \u017ce <strong>definiuje dwie odr\u0119bne religie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">5. Nowe Przymierze<\/h1>\n\n\n\n<p>Kolejnym centralnym punktem teologicznym jest poj\u0119cie <strong>Nowego Przymierza<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Podczas Ostatniej Wieczerzy Jezus m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eTen kielich to Nowe Przymierze we Krwi mojej.\u201d<br>(\u0141k 22,20)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Dla chrze\u015bcija\u0144stwa \u015bmier\u0107 i zmartwychwstanie Chrystusa otwieraj\u0105 nowe przymierze mi\u0119dzy Bogiem a ludzko\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Oznacza to, \u017ce:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>zbawienie nie zale\u017cy ju\u017c od Prawa Moj\u017ceszowego<\/li>\n\n\n\n<li>lecz od \u0142aski Chrystusa.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>\u015awi\u0119ty Pawe\u0142 wyja\u015bnia to bardzo mocno w swoich listach.<\/p>\n\n\n\n<p>W Li\u015bcie do Galat\u00f3w pisze:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eCz\u0142owiek osi\u0105ga usprawiedliwienie nie przez uczynki Prawa, lecz przez wiar\u0119 w Jezusa Chrystusa.\u201d<br>(Ga 2,16)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Ten punkt wywo\u0142a\u0142 wielkie spory w pierwszym Ko\u015bciele.<\/p>\n\n\n\n<p>Niekt\u00f3rzy chrze\u015bcijanie chcieli zachowa\u0107 wszystkie normy judaizmu.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednak aposto\u0142owie zrozumieli, \u017ce <strong>Chrystus zapocz\u0105tkowa\u0142 co\u015b nowego<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">6. Uniwersalno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwa<\/h1>\n\n\n\n<p>Judaizm jest historycznie zwi\u0105zany z narodem Izraela.<\/p>\n\n\n\n<p>Chrze\u015bcija\u0144stwo natomiast rodzi si\u0119 z powo\u0142aniem uniwersalnym.<\/p>\n\n\n\n<p>Jezus posy\u0142a swoich uczni\u00f3w s\u0142owami:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eId\u017acie wi\u0119c i nauczajcie wszystkie narody.\u201d<br>(Mt 28,19)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Zbawienie nie jest ju\u017c skierowane do jednego narodu, lecz do ca\u0142ej ludzko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p>Dlatego chrze\u015bcija\u0144stwo szybko rozprzestrzeni\u0142o si\u0119:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>w Imperium Rzymskim<\/li>\n\n\n\n<li>w Europie<\/li>\n\n\n\n<li>w Azji<\/li>\n\n\n\n<li>w Afryce.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Przes\u0142anie by\u0142o jasne:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Chrystus jest Zbawicielem wszystkich.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">7. Dlaczego wi\u0119c m\u00f3wi si\u0119 o \u201ekorzeniach judeochrze\u015bcija\u0144skich\u201d?<\/h1>\n\n\n\n<p>Mimo tych r\u00f3\u017cnic jedno jest pewne:<\/p>\n\n\n\n<p>Chrze\u015bcija\u0144stwo <strong>nie mo\u017ce by\u0107 zrozumiane bez Starego Testamentu<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Chrze\u015bcijanie czcz\u0105 Pisma Izraela jako <strong>S\u0142owo Bo\u017ce<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Biblia chrze\u015bcija\u0144ska zawiera:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Stary Testament<\/li>\n\n\n\n<li>Nowy Testament.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Prorocy, psalmy i historia Izraela s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Bo\u017cego objawienia.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015awi\u0119ty Pawe\u0142 u\u017cywa w Li\u015bcie do Rzymian bardzo pi\u0119knego obrazu: <strong>drzewa oliwnego<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f3wi, \u017ce chrze\u015bcijanie zostali wszczepieni w drzewo Izraela.<\/p>\n\n\n\n<p>Oznacza to, \u017ce <strong>historia zbawienia zaczyna si\u0119 tam<\/strong>, cho\u0107 osi\u0105ga swoj\u0105 pe\u0142ni\u0119 w Chrystusie.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">8. Ryzyko powierzchownego j\u0119zyka<\/h1>\n\n\n\n<p>Problem pojawia si\u0119 wtedy, gdy wyra\u017cenie \u201ejudeochrze\u015bcija\u0144ski\u201d jest u\u017cywane w spos\u00f3b uproszczony.<\/p>\n\n\n\n<p>Czasami s\u0142u\u017cy ono do:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>zacierania r\u00f3\u017cnic religijnych<\/li>\n\n\n\n<li>redukowania wiary do og\u00f3lnego systemu etycznego<\/li>\n\n\n\n<li>przedstawiania chrze\u015bcija\u0144stwa jako zwyk\u0142ej ewolucji kulturowej.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Ale chrze\u015bcija\u0144stwo nie jest jedynie zbiorem warto\u015bci moralnych.<\/p>\n\n\n\n<p>Jest przede wszystkim <strong>\u017cyw\u0105 relacj\u0105 z Jezusem Chrystusem<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015awi\u0119ty Piotr powiedzia\u0142 to jasno przed Sanhedrynem:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eNie ma w \u017cadnym innym zbawienia, gdy\u017c nie dano ludziom pod niebem \u017cadnego innego imienia, w kt\u00f3rym mogliby\u015bmy by\u0107 zbawieni.\u201d<br>(Dz 4,12)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Centrum chrze\u015bcija\u0144stwa nie jest tradycja kulturowa.<\/p>\n\n\n\n<p>Jest nim <strong>sam Chrystus<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">9. Duchowe zastosowania w \u017cyciu chrze\u015bcija\u0144skim<\/h1>\n\n\n\n<p>Zrozumienie tych kwestii nie jest tylko spraw\u0105 teoretyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Ma bardzo konkretne konsekwencje dla \u017cycia duchowego.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">1. Odkry\u0107 na nowo centrum wiary<\/h3>\n\n\n\n<p>Chrze\u015bcija\u0144stwo nie jest jedynie odziedziczon\u0105 tradycj\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Jest osobistym spotkaniem z Chrystusem.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">2. Czyta\u0107 ca\u0142\u0105 Bibli\u0119 w perspektywie chrystocentrycznej<\/h3>\n\n\n\n<p>Stary Testament odnajduje sw\u00f3j pe\u0142ny sens, gdy jest czytany w \u015bwietle Jezusa.<\/p>\n\n\n\n<p>Ojcowie Ko\u015bcio\u0142a cz\u0119sto powtarzali:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Stary Testament zapowiada Chrystusa, Nowy Go objawia.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">3. \u017by\u0107 wiar\u0105 z jasno\u015bci\u0105<\/h3>\n\n\n\n<p>W czasach religijnego zamieszania chrze\u015bcijanie s\u0105 wezwani do tego, aby dobrze rozumie\u0107 swoj\u0105 wiar\u0119 i \u017cy\u0107 ni\u0105 konsekwentnie.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">10. Powr\u00f3t do serca chrze\u015bcija\u0144stwa<\/h1>\n\n\n\n<p>S\u0142owo \u201ejudeochrze\u015bcija\u0144ski\u201d mo\u017ce mie\u0107 pewne zastosowanie w okre\u015blonych kontekstach kulturowych lub historycznych.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednak z teologicznego punktu widzenia musimy pami\u0119ta\u0107 o czym\u015b zasadniczym:<\/p>\n\n\n\n<p>Chrze\u015bcija\u0144stwo nie jest po prostu jedn\u0105 z wielu tradycji w historii religii.<\/p>\n\n\n\n<p>Jest og\u0142oszeniem wyj\u0105tkowego wydarzenia:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u00f3g sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem w Jezusie Chrystusie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>A to wydarzenie zmieni\u0142o histori\u0119 \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n<p>Dlatego ostatecznie pozostaje to samo decyduj\u0105ce pytanie, kt\u00f3re Jezus zada\u0142 swoim uczniom:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eA wy za kogo Mnie uwa\u017cacie?\u201d<br>(Mt 16,15)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Odpowied\u017a na to pytanie okre\u015bla ca\u0142\u0105 wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>I okre\u015bla tak\u017ce duchow\u0105 drog\u0119 ka\u017cdego wierz\u0105cego.<\/p>\n\n\n\n<p>Bo bycie chrze\u015bcijaninem nie oznacza jedynie przynale\u017cno\u015bci do tradycji kulturowej.<\/p>\n\n\n\n<p>Oznacza <strong>p\u00f3j\u015bcie za Chrystusem, zaufanie Mu i pozwolenie, aby Jego \u017cycie przemienia\u0142o nasze \u017cycie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>To jest prawdziwe serce wiary chrze\u015bcija\u0144skiej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W dzisiejszych debatach kulturowych cz\u0119sto pojawia si\u0119 wyra\u017cenie, kt\u00f3re brzmi bardzo powa\u017cnie i godnie: \u201ewarto\u015bci judeochrze\u015bcija\u0144skie\u201d. Politycy, dziennikarze i komentatorzy powtarzaj\u0105 je nieustannie. Brzmi ono solidnie, pojednawczo, niemal \u015bwi\u0119cie. Jednak gdy zatrzymamy si\u0119 na chwil\u0119 i zastanowimy si\u0119, co tak naprawd\u0119 oznacza, odkrywamy co\u015b zaskakuj\u0105cego: jest to stosunkowo nowe i niejednoznaczne okre\u015blenie, cz\u0119sto u\u017cywane bez &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5344,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[66,41],"tags":[1739],"class_list":["post-5343","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kultura-popularna-i-katolicyzm","category-wiara-i-kultura","tag-judeochrzescijanskiego"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5343","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5343"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5343\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5345,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5343\/revisions\/5345"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5344"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5343"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5343"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5343"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}