{"id":5320,"date":"2026-03-15T14:12:19","date_gmt":"2026-03-15T13:12:19","guid":{"rendered":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/?p=5320"},"modified":"2026-03-15T14:12:19","modified_gmt":"2026-03-15T13:12:19","slug":"ars-moriendi-chrzescijanska-sztuka-dobrej-smierci-w-kulturze-ktora-zapomniala-o-smierci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/ars-moriendi-chrzescijanska-sztuka-dobrej-smierci-w-kulturze-ktora-zapomniala-o-smierci\/","title":{"rendered":"Ars Moriendi: chrze\u015bcija\u0144ska sztuka dobrej \u015bmierci w kulturze, kt\u00f3ra zapomnia\u0142a o \u015bmierci"},"content":{"rendered":"\n

\u017byjemy w czasach paradoksalnych. Nigdy ludzko\u015b\u0107 nie m\u00f3wi\u0142a tyle o zdrowiu, dobrostanie i d\u0142ugowieczno\u015bci\u2026 a jednak nigdy nie unika\u0142a tak bardzo m\u00f3wienia o \u015bmierci<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\u015amier\u0107 jest ukrywana w szpitalach, \u0142agodzona eufemizmami i relegowana do spo\u0142ecznego milczenia. Umieranie sta\u0142o si\u0119 czym\u015b niewygodnym, wr\u0119cz wstydliwym. Ale dla chrze\u015bcija\u0144stwa \u015bmier\u0107 nigdy nie by\u0142a tematem tabu. Wr\u0119cz przeciwnie: jest jednym z najwa\u017cniejszych moment\u00f3w ludzkiego \u017cycia<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Przez wieki Ko\u015bci\u00f3\u0142 naucza\u0142 czego\u015b, co dzi\u015b mo\u017ce brzmie\u0107 dziwnie w uszach wsp\u00f3\u0142czesnych ludzi: sztuka dobrej \u015bmierci<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Ta sztuka nazywa\u0142a si\u0119 Ars Moriendi<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Daleka od ponurych czy makabrycznych my\u015bli, Ars Moriendi<\/em> jest g\u0142\u0119boko \u015bwietlist\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105. To duchowa pedagogika, kt\u00f3ra uczy chrze\u015bcijanina, jak \u017cy\u0107 w taki spos\u00f3b, aby spotkanie z Bogiem by\u0142o nadziej\u0105, a nie l\u0119kiem<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Bo w rzeczywisto\u015bci nauka dobrej \u015bmierci to nauka dobrego \u017cycia<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

1. Co naprawd\u0119 oznacza Ars Moriendi<\/em>?<\/h1>\n\n\n\n

\u0141aci\u0144skie wyra\u017cenie Ars Moriendi<\/strong> oznacza dos\u0142ownie:<\/p>\n\n\n\n

\u201eSztuk\u0119 umierania\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ale w tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej nie odnosi si\u0119 jedynie do biologicznego momentu \u015bmierci. Oznacza przygotowanie duszy na spotkanie z Bogiem<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Chrze\u015bcijanin nie rozumie \u015bmierci jako unicestwienia, lecz jako przej\u015bcie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\u015awi\u0119ty Pawe\u0142 wyra\u017ca to z niezwyk\u0142\u0105 klarowno\u015bci\u0105:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eDla mnie \u017cy\u0107 to Chrystus, a umrze\u0107 to zysk.\u201d
(Filipian 1,21)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

I r\u00f3wnie\u017c:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eNie mamy tu trwa\u0142ego miasta, lecz szukamy przysz\u0142ego.\u201d
(Hebrajczyk\u00f3w 13,14)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\u015amier\u0107 nie jest wi\u0119c ko\u0144cem historii ludzkiej, lecz progiem wieczno\u015bci<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Ars Moriendi<\/em> uczy \u017cycia z tej perspektywy.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

2. Historyczne pochodzenie Ars Moriendi<\/h1>\n\n\n\n

Ars Moriendi<\/em> narodzi\u0142a si\u0119 jako gatunek duchowy w XV wieku<\/strong>, w Europie g\u0142\u0119boko wstrz\u0105\u015bni\u0119tej tragediami.<\/p>\n\n\n\n

Do wydarze\u0144, kt\u00f3re ukszta\u0142towa\u0142y jego powstanie, nale\u017ca\u0142y:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Czarna \u015amier\u0107<\/strong>, kt\u00f3ra spustoszy\u0142a Europ\u0119<\/li>\n\n\n\n
  • nieustanne wojny<\/li>\n\n\n\n
  • niestabilno\u015b\u0107 spo\u0142eczna<\/li>\n\n\n\n
  • cz\u0119sta i bliska \u015bmier\u0107<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    \u015amier\u0107 nie by\u0142a odleg\u0142\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, lecz cz\u0119\u015bci\u0105 codziennego \u017cycia<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

    W tym kontek\u015bcie powsta\u0142y niewielkie traktaty duchowe znane jako podr\u0119czniki Ars Moriendi<\/strong>, maj\u0105ce pom\u00f3c chrze\u015bcijanom przygotowa\u0107 si\u0119 do \u015bwi\u0119tej \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n

    Teksty te uczy\u0142y:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • jak stawi\u0107 czo\u0142a ostatnim pokusom<\/li>\n\n\n\n
    • jak zaufa\u0107 Bogu<\/li>\n\n\n\n
    • jak przyj\u0105\u0107 sakramenty<\/li>\n\n\n\n
    • jak duchowo towarzyszy\u0107 umieraj\u0105cym<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Najbardziej znany z tych podr\u0119cznik\u00f3w rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 po ca\u0142ej Europie i sta\u0142 si\u0119 jednym z pierwszych \u201ebestseller\u00f3w\u201d w historii druku.<\/p>\n\n\n\n

      Ale sama idea nie by\u0142a nowa.<\/p>\n\n\n\n

      Ko\u015bci\u00f3\u0142 od wiek\u00f3w naucza\u0142, \u017ce \u017cycie chrze\u015bcija\u0144skie jest przygotowaniem do \u015bwi\u0119tej \u015bmierci<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      3. Dobrze umrze\u0107: troska \u015bwi\u0119tych<\/h1>\n\n\n\n

      Dla \u015bwi\u0119tych \u015bmier\u0107 nigdy nie by\u0142a czym\u015b, co mo\u017cna zignorowa\u0107. By\u0142a decyduj\u0105cym momentem, kt\u00f3ry wymaga\u0142 duchowego przygotowania<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

      Dlatego praktykowali dyscyplin\u0119 duchow\u0105, kt\u00f3ra dzi\u015b niemal zanik\u0142a: pami\u0119\u0107 o \u015bmierci<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

      Po \u0142acinie nazywano j\u0105:<\/p>\n\n\n\n

      Memento mori<\/strong>
      (Pami\u0119taj, \u017ce umrzesz.)<\/em><\/p>\n\n\n\n

      Nie by\u0142a to pesymistyczna fraza. By\u0142a duchow\u0105 wskaz\u00f3wk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

      \u015awi\u0119ty Benedykt podsumowuje to w swojej Regule:<\/p>\n\n\n\n

      \n

      \u201eMiej \u015bmier\u0107 przed oczami ka\u017cdego dnia.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

      Nie oznacza to \u017cycia w obsesji \u015bmierci, lecz \u017cycia z perspektyw\u0105 wieczno\u015bci<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

      Bo gdy cz\u0142owiek zapomina, \u017ce umrze, cz\u0119sto zapomina te\u017c jak ma \u017cy\u0107<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      4. Pi\u0119\u0107 wielkich pokus w godzinie \u015bmierci<\/h1>\n\n\n\n

      Klasyczne traktaty Ars Moriendi<\/em> wskazywa\u0142y pi\u0119\u0107 pokus duchowych<\/strong>, kt\u00f3re diabe\u0142 pr\u00f3buje wywo\u0142a\u0107 w ostatniej chwili.<\/p>\n\n\n\n

      1. Pokusa przeciw wierze<\/h3>\n\n\n\n

      Wr\u00f3g stara si\u0119 sia\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci:<\/p>\n\n\n\n

        \n
      • A je\u015bli B\u00f3g nie istnieje?<\/li>\n\n\n\n
      • A je\u015bli to wszystko jest k\u0142amstwem?<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        Dlatego umieraj\u0105cy potrzebuje s\u0142ysze\u0107 Credo<\/strong>, Pismo \u015awi\u0119te i obietnice Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        2. Pokusa przeciw nadziei<\/h3>\n\n\n\n

        Inn\u0105 pokus\u0105 jest rozpacz.<\/p>\n\n\n\n

        Dusza mo\u017ce my\u015ble\u0107:<\/p>\n\n\n\n

        \u201eMoje grzechy s\u0105 zbyt wielkie.\u201d<\/p>\n\n\n\n

        Ale Ewangelia naucza inaczej.<\/p>\n\n\n\n

        \n

        \u201eGdzie grzech si\u0119 rozmno\u017cy\u0142, tam \u0142aska jeszcze obficiej si\u0119 rozla\u0142a.\u201d
        (Rzymian 5,20)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

        Nikt nie jest poza mi\u0142osierdziem Boga, je\u015bli si\u0119 nawr\u00f3ci.<\/p>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        3. Pokusa niecierpliwo\u015bci<\/h3>\n\n\n\n

        Cierpienie fizyczne mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 wewn\u0119trzny bunt.<\/p>\n\n\n\n

        Ale chrze\u015bcijanin jest powo\u0142any do z\u0142\u0105czenia swojego cierpienia z cierpieniem Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n

        \n

        \u201eJe\u015bli umieramy z Nim, z Nim te\u017c b\u0119dziemy \u017cy\u0107.\u201d
        (2 Tymoteusza 2,11)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        4. Pokusa pr\u00f3\u017cnej chwa\u0142y<\/h3>\n\n\n\n

        Niekt\u00f3rzy mog\u0105 popa\u015b\u0107 w duchow\u0105 pych\u0119:<\/p>\n\n\n\n

        \u201eBy\u0142em dobrym cz\u0142owiekiem.\u201d<\/p>\n\n\n\n

        Ale nikt nie zbawia si\u0119 w\u0142asnymi zas\u0142ugami.<\/p>\n\n\n\n

        Zbawienie jest \u0142ask\u0105<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        5. Pokusa przywi\u0105zania do rzeczy \u015bwiata<\/h3>\n\n\n\n

        By\u0107 mo\u017ce najcz\u0119stsza dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n

        Przywi\u0105zanie do:<\/p>\n\n\n\n

          \n
        • d\u00f3br materialnych<\/li>\n\n\n\n
        • projekt\u00f3w<\/li>\n\n\n\n
        • rodziny<\/li>\n\n\n\n
        • w\u0142adzy<\/li>\n\n\n\n
        • wizerunku<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

          Chrze\u015bcija\u0144skie umieranie oznacza powierzenie wszystkiego Bogu<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

          \n\n\n\n

          5. Sakramenty na ko\u0144cu \u017cycia<\/h1>\n\n\n\n

          Ko\u015bci\u00f3\u0142 nigdy nie pozostawi\u0142 umieraj\u0105cego samego.<\/p>\n\n\n\n

          Dlatego istniej\u0105 sakramenty przej\u015bcia<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

          Spowied\u017a<\/h3>\n\n\n\n

          Aby pojedna\u0107 dusz\u0119 z Bogiem.<\/p>\n\n\n\n

          Namaszczenie chorych<\/h3>\n\n\n\n

          Wzmacnia duchowo chorego.<\/p>\n\n\n\n

          Komunia \u015bwi\u0119ta (viatyku)<\/h3>\n\n\n\n

          Eucharystia przyjmowana przed \u015bmierci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

          S\u0142owo Viaticum<\/strong> oznacza dos\u0142ownie:<\/p>\n\n\n\n

          \u201eprowiant na drog\u0119\u201d<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

          To sam Chrystus towarzyszy duszy w drodze do wieczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

          \n\n\n\n

          6. Co wsp\u00f3\u0142czesna kultura zapomnia\u0142a<\/h1>\n\n\n\n

          Dzisiejsze spo\u0142ecze\u0144stwo pr\u00f3buje oswoi\u0107 \u015bmier\u0107<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

          Ukrywa j\u0105.<\/p>\n\n\n\n

          Ucz\u0142owiecza medycznie.<\/p>\n\n\n\n

          Przekszta\u0142ca w problem techniczny.<\/p>\n\n\n\n

          Ale chrze\u015bcija\u0144stwo wie, \u017ce \u015bmier\u0107 nie jest jedynie biologiczna<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

          To moment radykalnie duchowy<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

          To chwila, gdy dusza staje przed Bogiem.<\/p>\n\n\n\n

          Dlatego sam Jezus ostrzega:<\/p>\n\n\n\n

          \n

          \u201eCzuwajcie wi\u0119c, bo nie znacie dnia ani godziny.\u201d
          (Mateusza 25,13)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

          Nie po to, by wzbudza\u0107 strach, lecz aby obudzi\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 duchow\u0105<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

          \n\n\n\n

          7. Jak praktykowa\u0107 Ars Moriendi dzisiaj<\/h1>\n\n\n\n

          Ars Moriendi<\/em> nie jest tylko dla starszych czy chorych.<\/p>\n\n\n\n

          To spos\u00f3b \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

          Oto kilka konkretnych praktyk duchowych.<\/p>\n\n\n\n

          \n\n\n\n

          1. \u017by\u0107 w \u0142asce Bo\u017cej<\/h2>\n\n\n\n

          Najlepszym przygotowaniem do dobrej \u015bmierci jest \u017cy\u0107 pojednanym z Bogiem<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

          Cz\u0119sta spowied\u017a jest jedn\u0105 z wielkich szk\u00f3\u0142 Ars Moriendi<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

          \n\n\n\n

          2. Porz\u0105dkowanie serca<\/h2>\n\n\n\n

          \u015awi\u0119ty Ignacy zaleca\u0142 bardzo pot\u0119\u017cne pytanie duchowe:<\/p>\n\n\n\n

          Jak chcia\u0142bym, aby wygl\u0105da\u0142o moje \u017cycie, gdy le\u017c\u0119 na \u0142o\u017cu \u015bmierci?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          To pytanie kieruje wieloma decyzjami.<\/p>\n\n\n\n

          \n\n\n\n

          3. Oderwanie si\u0119 od \u015bwiata<\/h2>\n\n\n\n

          Nie oznacza to porzucenia odpowiedzialno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

          Oznacza nieczczenie niczego, co nie jest Bogiem<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

          \n\n\n\n

          4. Nauka ofiarowania cierpienia<\/h2>\n\n\n\n

          Choroba i b\u00f3l mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 ofiara odkupie\u0144cz\u0105<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

          Zjednoczone z Chrystusem nabieraj\u0105 warto\u015bci wiecznej.<\/p>\n\n\n\n

          \n\n\n\n

          5. Modlitwa o dobr\u0105 \u015bmier\u0107<\/h2>\n\n\n\n

          Przez wieki chrze\u015bcijanie odmawiali bardzo prost\u0105 modlitw\u0119:<\/p>\n\n\n\n

          \u201eOd nag\u0142ej i nieoczekiwanej \u015bmierci, wybaw nas Panie.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          Bo nie chodzi\u0142o o unikni\u0119cie \u015bmierci, lecz o czas na przygotowanie si\u0119 do niej<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

          \n\n\n\n

          8. \u015awi\u0119ty J\u00f3zef, patron dobrej \u015bmierci<\/h1>\n\n\n\n

          Tradycja chrze\u015bcija\u0144ska uwa\u017ca \u015bwi\u0119tego J\u00f3zefa<\/strong> za patrona dobrej \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n

          Dlaczego?<\/p>\n\n\n\n

          Bo umar\u0142 w obecno\u015bci:<\/p>\n\n\n\n

            \n
          • Jezusa<\/li>\n\n\n\n
          • Maryi<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

            To doskona\u0142y obraz Ars Moriendi<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

            Umiera\u0107 w obecno\u015bci Chrystusa<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

            \n\n\n\n

            9. Wielki paradoks chrze\u015bcija\u0144ski<\/h1>\n\n\n\n

            \u015awiat boi si\u0119 \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n

            Chrze\u015bcija\u0144stwo j\u0105 o\u015bwietla.<\/p>\n\n\n\n

            \u015awiat j\u0105 ukrywa.<\/p>\n\n\n\n

            Chrze\u015bcija\u0144stwo j\u0105 przygotowuje.<\/p>\n\n\n\n

            \u015awiat chce nieograniczenie przed\u0142u\u017ca\u0107 \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

            Chrze\u015bcija\u0144stwo chce nape\u0142ni\u0107 je wieczno\u015bci\u0105<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

            Bo w ko\u0144cu jedyn\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3ra naprawd\u0119 si\u0119 liczy, nie jest to, ile \u017cy\u0142e\u015b\u2026<\/p>\n\n\n\n

            ale jak \u017cy\u0142e\u015b<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

            \n\n\n\n

            10. Ostateczna prawda<\/h1>\n\n\n\n

            Ars Moriendi<\/em> przypomina nam co\u015b, co mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 niewygodne, ale jest g\u0142\u0119boko wyzwalaj\u0105ce:<\/p>\n\n\n\n

            wszyscy umrzemy<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

            Kr\u00f3lowie.<\/p>\n\n\n\n

            Przedsi\u0119biorcy.<\/p>\n\n\n\n

            Politycy.<\/p>\n\n\n\n

            Influencerzy.<\/p>\n\n\n\n

            Pracownicy.<\/p>\n\n\n\n

            Intelektuali\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

            Wszyscy.<\/p>\n\n\n\n

            Ale dla chrze\u015bcijanina ostatnie s\u0142owo nie nale\u017cy do \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n

            To Chrystus<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

            Jezus powiedzia\u0142 to w obietnicy, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a wieki:<\/p>\n\n\n\n

            \n

            \u201eJa jestem zmartwychwstaniem i \u017cyciem; kto we Mnie wierzy, cho\u0107by i umar\u0142, \u017cy\u0107 b\u0119dzie.\u201d
            (Jan 11,25)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

            To jest prawdziwe serce Ars Moriendi<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

            Nie chodzi o nauk\u0119 umierania.<\/p>\n\n\n\n

            Chodzi o nauk\u0119 umierania z nadziej\u0105<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

            Bo ten, kto \u017cyje zjednoczony z Chrystusem, odkrywa co\u015b niezwyk\u0142ego:<\/p>\n\n\n\n

            \u015bmier\u0107 nie jest ko\u0144cem.<\/p>\n\n\n\n

            Jest pocz\u0105tkiem<\/strong>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

            \u017byjemy w czasach paradoksalnych. Nigdy ludzko\u015b\u0107 nie m\u00f3wi\u0142a tyle o zdrowiu, dobrostanie i d\u0142ugowieczno\u015bci\u2026 a jednak nigdy nie unika\u0142a tak bardzo m\u00f3wienia o \u015bmierci. \u015amier\u0107 jest ukrywana w szpitalach, \u0142agodzona eufemizmami i relegowana do spo\u0142ecznego milczenia. Umieranie sta\u0142o si\u0119 czym\u015b niewygodnym, wr\u0119cz wstydliwym. Ale dla chrze\u015bcija\u0144stwa \u015bmier\u0107 nigdy nie by\u0142a tematem tabu. Wr\u0119cz przeciwnie: jest …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5321,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","_seopress_robots_follow":"","_seopress_robots_imageindex":"","_seopress_robots_snippet":"","_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_robots_breadcrumbs":"","_seopress_robots_freeze_modified_date":"","_seopress_robots_custom_modified_date":"","_seopress_robots_canonical":"","_seopress_social_fb_title":"","_seopress_social_fb_desc":"","_seopress_social_fb_img":"","_seopress_social_fb_img_attachment_id":0,"_seopress_social_fb_img_width":0,"_seopress_social_fb_img_height":0,"_seopress_social_twitter_title":"","_seopress_social_twitter_desc":"","_seopress_social_twitter_img":"","_seopress_social_twitter_img_attachment_id":0,"_seopress_social_twitter_img_width":0,"_seopress_social_twitter_img_height":0,"_seopress_redirections_value":"","_seopress_redirections_enabled":"","_seopress_redirections_enabled_regex":"","_seopress_redirections_logged_status":"","_seopress_redirections_param":"","_seopress_redirections_type":0,"_seopress_analysis_target_kw":"","footnotes":""},"categories":[57,39],"tags":[597],"class_list":["post-5320","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-cnoty-chrzescijanskie","category-moralnosc-i-zycie-chrzescijanskie","tag-ars-moriendi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5320","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5320"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5320\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5322,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5320\/revisions\/5322"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5321"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5320"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5320"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5320"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}