{"id":5317,"date":"2026-03-15T10:22:26","date_gmt":"2026-03-15T09:22:26","guid":{"rendered":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/?p=5317"},"modified":"2026-03-15T10:22:26","modified_gmt":"2026-03-15T09:22:26","slug":"samarytanie-i-zydzi-dwa-narody-jeden-bog-i-historia-ktora-wciaz-przemawia-do-nas-dzisiaj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/samarytanie-i-zydzi-dwa-narody-jeden-bog-i-historia-ktora-wciaz-przemawia-do-nas-dzisiaj\/","title":{"rendered":"Samarytanie i \u017bydzi: Dwa narody, jeden B\u00f3g\u2026 i historia, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c przemawia do nas dzisiaj"},"content":{"rendered":"\n

Przez wieki dwa s\u0105siednie narody patrzy\u0142y w to samo niebo, modli\u0142y si\u0119 do tego samego Boga i czyta\u0142y to samo Prawo\u2026 a jednak g\u0142\u0119boko si\u0119 odrzuca\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Byli to \u017bydzi<\/strong> i Samarytanie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Dla wielu wsp\u00f3\u0142czesnych czytelnik\u00f3w ta rywalizacja mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 jedynie historyczn\u0105 ciekawostk\u0105 biblijn\u0105. Jednak zrozumienie relacji mi\u0119dzy tymi dwoma ludami otwiera fascynuj\u0105ce okno na \u015bwiat Jezusa Chrystusa<\/strong>, na g\u0142\u0119bi\u0119 wielu fragment\u00f3w biblijnych oraz na niezwykle aktualn\u0105 lekcj\u0119 duchow\u0105: jak odnosi\u0107 si\u0119 do tych, kt\u00f3rzy dziel\u0105 nasz\u0105 wiar\u0119\u2026 lecz nie nasz spos\u00f3b jej prze\u017cywania<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Historia \u017byd\u00f3w i Samarytan nie jest bowiem jedynie epizodem z przesz\u0142o\u015bci.
Jest tak\u017ce zwierciad\u0142em, w kt\u00f3rym ludzko\u015b\u0107 \u2014 a czasem nawet chrze\u015bcijanie \u2014 wci\u0105\u017c si\u0119 przegl\u0105daj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

1. Dwa bratnie narody\u2026 kt\u00f3re ostatecznie si\u0119 podzieli\u0142y<\/h1>\n\n\n\n

Aby zrozumie\u0107 ten konflikt, musimy cofn\u0105\u0107 si\u0119 o ponad tysi\u0105c lat przed Chrystusem.<\/p>\n\n\n\n

Wszystko zaczyna si\u0119 od staro\u017cytnego ludu Izraela, narodu wybranego przez Boga.<\/p>\n\n\n\n

Po panowaniu Saula<\/strong>, Dawida<\/strong> i Salomona<\/strong> kr\u00f3lestwo zosta\u0142o podzielone na dwa:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Kr\u00f3lestwo P\u00f3\u0142nocne<\/strong> (Izrael)<\/li>\n\n\n\n
  • Kr\u00f3lestwo Po\u0142udniowe<\/strong> (Juda)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    Kr\u00f3lestwo P\u00f3\u0142nocne mia\u0142o swoj\u0105 stolic\u0119 w Samarii. St\u0105d pochodzi nazwa Samarytanie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

    Ten podzia\u0142 polityczny szybko sta\u0142 si\u0119 tak\u017ce podzia\u0142em religijnym<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

    Kr\u00f3lestwo P\u00f3\u0142nocne zacz\u0119\u0142o rozwija\u0107 praktyki religijne r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 od oficjalnego kultu w Jerozolimie, co wywo\u0142a\u0142o g\u0142\u0119bokie napi\u0119cia z \u017bydami z po\u0142udnia.<\/p>\n\n\n\n

    Decyduj\u0105cy moment nast\u0105pi\u0142 jednak w roku 722 p.n.e., podczas Asyryjskiego podboju Kr\u00f3lestwa Izraela<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

    Asyryjczycy zdobyli Kr\u00f3lestwo P\u00f3\u0142nocne i deportowali du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 jego ludno\u015bci. W ich miejsce sprowadzili osadnik\u00f3w z innych narod\u00f3w. Rezultatem by\u0142a mieszanka kulturowa i religijna<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

    Z punktu widzenia \u017byd\u00f3w by\u0142a to duchowa tragedia.<\/p>\n\n\n\n

    Dla \u017byd\u00f3w z po\u0142udnia Samarytanie stali si\u0119:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • ludem wymieszanym<\/li>\n\n\n\n
    • religijnie podejrzanym<\/li>\n\n\n\n
    • a przede wszystkim nie w pe\u0142ni wiernym Prawu Bo\u017cemu<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Tak narodzi\u0142a si\u0119 rywalizacja, kt\u00f3ra mia\u0142a trwa\u0107 przez stulecia.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      2. Punkt zerwania: gdzie nale\u017cy oddawa\u0107 cze\u015b\u0107 Bogu?<\/h1>\n\n\n\n

      Jednym z najwi\u0119kszych spor\u00f3w mi\u0119dzy tymi narodami by\u0142o miejsce prawowitego kultu<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

      \u017bydzi twierdzili, \u017ce jedynym w\u0142a\u015bciwym miejscem jest \u015awi\u0105tynia w Jerozolimie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

      Samarytanie utrzymywali natomiast, \u017ce prawdziwym miejscem wybranym przez Boga jest G\u00f3ra Garizim<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

      W\u0142a\u015bnie tam zbudowali swoj\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Sp\u00f3r ten nie by\u0142 jedynie geograficzny.<\/p>\n\n\n\n

      By\u0142 teologiczny<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

      Pytanie brzmia\u0142o:<\/p>\n\n\n\n

      \n

      Gdzie B\u00f3g postanowi\u0142 spotyka\u0107 si\u0119 ze swoim ludem?<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

      Dla \u017byd\u00f3w uznanie \u015bwi\u0105tyni samaryta\u0144skiej oznacza\u0142o zaakceptowanie zepsucia prawdziwego kultu.<\/p>\n\n\n\n

      Dla Samarytan Jerozolima by\u0142a odej\u015bciem od pierwotnego miejsca wybranego przez Boga.<\/p>\n\n\n\n

      W ten spos\u00f3b dwa narody, kt\u00f3re czci\u0142y tego samego Boga, zacz\u0119\u0142y uwa\u017ca\u0107 si\u0119 nawzajem za heretyk\u00f3w<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      3. Spo\u0142eczne p\u0119kni\u0119cie: nienawi\u015b\u0107 przenikaj\u0105ca codzienne \u017cycie<\/h1>\n\n\n\n

      W czasach Chrystusa podzia\u0142 by\u0142 ca\u0142kowity.<\/p>\n\n\n\n

      \u017bydzi unikali przechodzenia przez Samari\u0119, gdy podr\u00f3\u017cowali mi\u0119dzy Galile\u0105 a Jude\u0105. Woleli nad\u0142o\u017cy\u0107 drogi.<\/p>\n\n\n\n

      Pow\u00f3d by\u0142 prosty: nie chcieli mie\u0107 kontaktu z Samarytanami<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

      Wrogo\u015b\u0107 by\u0142a wzajemna.<\/p>\n\n\n\n

      Dla pobo\u017cnego \u017byda Samarytanin by\u0142 uwa\u017cany za:<\/p>\n\n\n\n

        \n
      • nieczystego<\/li>\n\n\n\n
      • heterodoksyjnego<\/li>\n\n\n\n
      • religijnego wroga<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        Dlatego to, co czyni Jezus w Ewangelii, jest tak niezwyk\u0142e.<\/p>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        4. Jezus prze\u0142amuje bariery<\/h1>\n\n\n\n

        Ewangelia przedstawia kilka wydarze\u0144, w kt\u00f3rych Jezus prze\u0142amuje ten historyczny konflikt.<\/p>\n\n\n\n

        Jednym z najbardziej znanych jest spotkanie z Samarytank\u0105 w Ewangelii Jana<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

        Tam Jezus rozpoczyna rozmow\u0119, kt\u00f3ra \u0142amie wszystkie spo\u0142eczne tabu.<\/p>\n\n\n\n

        Po pierwsze dlatego, \u017ce rozmawia z kobiet\u0105.
        Po drugie dlatego, \u017ce jest ona Samarytank\u0105.<\/p>\n\n\n\n

        Sama kobieta jest zdziwiona i m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n

        \n

        \u201eJak\u017ce Ty, b\u0119d\u0105c \u017bydem, prosisz mnie, Samarytank\u0119, abym Ci da\u0142a si\u0119 napi\u0107?\u201d<\/strong>
        (J 4,9)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

        Jezus odpowiada niezwyk\u0142\u0105 nauk\u0105 o prawdziwym kulcie:<\/p>\n\n\n\n

        \n

        \u201eWierz Mi, kobieto, nadchodzi godzina, kiedy ani na tej g\u00f3rze, ani w Jerozolimie nie b\u0119dziecie czcili Ojca\u2026 prawdziwi czciciele b\u0119d\u0105 oddawa\u0107 cze\u015b\u0107 Ojcu w duchu i prawdzie.\u201d<\/strong>
        (J 4,21\u201323)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

        Tutaj Jezus objawia co\u015b rewolucyjnego.<\/p>\n\n\n\n

        Centrum wiary nie b\u0119dzie ju\u017c miejscem geograficznym.<\/p>\n\n\n\n

        B\u0119dzie nim \u017cywa relacja z Bogiem<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

        \n\n\n\n

        5. Przypowie\u015b\u0107, kt\u00f3ra wszystkich zgorszy\u0142a<\/h1>\n\n\n\n

        By\u0107 mo\u017ce najpot\u0119\u017cniejsza nauka pojawia si\u0119 w s\u0142ynnej przypowie\u015bci o Mi\u0142osiernym Samarytaninie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

        Pewien cz\u0142owiek zostaje napadni\u0119ty i pozostawiony p\u00f3\u0142martwy.<\/p>\n\n\n\n

        Obok niego przechodz\u0105:<\/p>\n\n\n\n

          \n
        • kap\u0142an<\/li>\n\n\n\n
        • lewita<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

          Obaj go ignoruj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

          Ten, kt\u00f3ry si\u0119 zatrzymuje i pomaga\u2026 to Samarytanin<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

          Jezus ko\u0144czy pytaniem:<\/p>\n\n\n\n

          \n

          \u201eKt\u00f3ry z tych trzech okaza\u0142 si\u0119 bli\u017anim dla tego, kt\u00f3ry wpad\u0142 w r\u0119ce zb\u00f3jc\u00f3w?\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

          Odpowied\u017a jest oczywista:<\/p>\n\n\n\n

          \n

          \u201eTen, kt\u00f3ry okaza\u0142 mu mi\u0142osierdzie.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

          Dla \u017byda z I wieku ta przypowie\u015b\u0107 by\u0142a szokuj\u0105ca.<\/p>\n\n\n\n

          Jezus m\u00f3wi\u0142 w niej po\u015brednio:<\/p>\n\n\n\n

          Samarytanin mo\u017ce wype\u0142nia\u0107 wol\u0119 Boga lepiej ni\u017c religijny \u017byd.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          Nie zaprzecza\u0142 prawdzie judaizmu.<\/p>\n\n\n\n

          Przypomina\u0142 jednak co\u015b g\u0142\u0119bszego:<\/p>\n\n\n\n

          Prawdziwa wierno\u015b\u0107 Bogu objawia si\u0119 w mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          \n\n\n\n

          6. Dwa narody, jeden B\u00f3g<\/h1>\n\n\n\n

          Z teologicznego punktu widzenia \u017bydzi i Samarytanie dzielili podstawowe elementy wiary:<\/p>\n\n\n\n

            \n
          • wierzyli w tego samego Boga Abrahama<\/li>\n\n\n\n
          • przyjmowali Prawo Moj\u017cesza<\/strong><\/li>\n\n\n\n
          • oczekiwali Mesjasza<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

            R\u00f3\u017cnili si\u0119 jednak w kilku wa\u017cnych kwestiach:<\/p>\n\n\n\n

            \u017bydzi<\/th>Samarytanie<\/th><\/tr><\/thead>
            Uznawali ca\u0142y Stary Testament<\/td>Przyjmowali tylko Pi\u0119cioksi\u0105g<\/td><\/tr>
            \u015awi\u0105tynia w Jerozolimie<\/td>\u015awi\u0105tynia na G\u00f3rze Garizim<\/td><\/tr>
            Tradycja rabiniczna<\/td>W\u0142asna tradycja<\/td><\/tr>
            \u015acis\u0142a to\u017csamo\u015b\u0107 etniczna<\/td>Bardziej mieszana to\u017csamo\u015b\u0107<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

            Mimo to, z biblijnego punktu widzenia oba narody mia\u0142y wsp\u00f3lne korzenie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

            Oba nale\u017ca\u0142y do historii zbawienia.<\/p>\n\n\n\n

            \n\n\n\n

            7. Duchowa lekcja, o kt\u00f3rej wielu zapomina<\/h1>\n\n\n\n

            Ta historia uczy czego\u015b bardzo g\u0142\u0119bokiego:<\/p>\n\n\n\n

            Podzia\u0142y religijne mog\u0105 powsta\u0107 nawet mi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy wierz\u0105 w tego samego Boga.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            Problemem nie zawsze jest brak wiary.<\/p>\n\n\n\n

            Czasem problemem jest spos\u00f3b jej prze\u017cywania<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

            To niezwykle aktualne r\u00f3wnie\u017c dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n

            Wci\u0105\u017c istniej\u0105 napi\u0119cia mi\u0119dzy:<\/p>\n\n\n\n

              \n
            • r\u00f3\u017cnymi wra\u017cliwo\u015bciami w chrze\u015bcija\u0144stwie<\/li>\n\n\n\n
            • r\u00f3\u017cnymi tradycjami liturgicznymi<\/li>\n\n\n\n
            • r\u00f3\u017cnymi interpretacjami teologicznymi<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

              Historia \u017byd\u00f3w i Samarytan ostrzega nas przed niebezpiecze\u0144stwem:<\/p>\n\n\n\n

              przekszta\u0142cenia to\u017csamo\u015bci religijnej w pow\u00f3d do pogardy wobec innych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              \n\n\n\n

              8. Duszpasterska wizja Chrystusa<\/h1>\n\n\n\n

              Jezus nie relatywizuje prawdy.<\/p>\n\n\n\n

              M\u00f3wi jasno:<\/p>\n\n\n\n

              \n

              \u201eZbawienie pochodzi od \u017byd\u00f3w.\u201d (J 4,22)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

              Jednocze\u015bnie otwiera powszechny horyzont zbawienia.<\/p>\n\n\n\n

              Jego misj\u0105 nie jest podsycanie rywalizacji.<\/p>\n\n\n\n

              Jest ni\u0105 pojednanie ludzi z Bogiem i mi\u0119dzy sob\u0105<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

              Dlatego Ewangelia pokazuje co\u015b zaskakuj\u0105cego:<\/p>\n\n\n\n

              Samarytanie r\u00f3wnie\u017c odpowiadaj\u0105 na chrze\u015bcija\u0144skie or\u0119dzie.<\/p>\n\n\n\n

              W Dziejach Apostolskich<\/strong> aposto\u0142owie ewangelizuj\u0105 Samari\u0119 z wielkim powodzeniem.<\/p>\n\n\n\n

              Dawna wrogo\u015b\u0107 zaczyna znika\u0107 w rodz\u0105cym si\u0119 Ko\u015bciele.<\/p>\n\n\n\n

              \n\n\n\n

              9. Zastosowanie w naszym \u017cyciu dzisiaj<\/h1>\n\n\n\n

              Historia \u017byd\u00f3w i Samarytan nie jest jedynie biblijn\u0105 archeologi\u0105.<\/p>\n\n\n\n

              Jest bardzo konkretnym przewodnikiem duchowym.<\/p>\n\n\n\n

              1. Nie absolutyzowa\u0107 naszych r\u00f3\u017cnic<\/h3>\n\n\n\n

              Mo\u017cemy dzieli\u0107 t\u0119 sam\u0105 wiar\u0119, a mimo to mie\u0107 r\u00f3\u017cne wra\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

              Nie powinno to prowadzi\u0107 do nienawi\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

              2. Mi\u0142o\u015b\u0107 jest prawdziw\u0105 ortodoksj\u0105<\/h3>\n\n\n\n

              Przypowie\u015b\u0107 o Mi\u0142osiernym Samarytaninie przypomina nam, \u017ce wierno\u015b\u0107 Bogu mierzy si\u0119 mi\u0142o\u015bci\u0105 do bli\u017aniego.<\/p>\n\n\n\n

              Nie wystarczy mie\u0107 racj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

              Trzeba kocha\u0107<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

              3. B\u00f3g mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 tam, gdzie najmniej si\u0119 tego spodziewamy<\/h3>\n\n\n\n

              Jezus wybra\u0142 Samarytanina jako moralny przyk\u0142ad.<\/p>\n\n\n\n

              Uczy nas to pokory.<\/p>\n\n\n\n

              \u0141aska Bo\u017ca nie jest ograniczona naszymi schematami.<\/p>\n\n\n\n

              4. Unika\u0107 religijnej pogardy<\/h3>\n\n\n\n

              Historia pokazuje, \u017ce pogarda mi\u0119dzy wierz\u0105cymi rodzi rany na ca\u0142e stulecia.<\/p>\n\n\n\n

              Chrze\u015bcijanin jest powo\u0142any, aby by\u0107 mostem, a nie murem<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

              \n\n\n\n

              10. Ostatnia refleksja<\/h1>\n\n\n\n

              W istocie historia \u017byd\u00f3w i Samarytan jest histori\u0105 podzielonej ludzko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

              Dwa narody.
              Jeden B\u00f3g.
              Ale podzielone serca.<\/p>\n\n\n\n

              Chrystus przyszed\u0142 w\u0142a\u015bnie po to, aby uleczy\u0107 to p\u0119kni\u0119cie.<\/p>\n\n\n\n

              Dlatego Ewangelia tak mocno podkre\u015bla jedn\u0105 zasadnicz\u0105 prawd\u0119:<\/p>\n\n\n\n

              bli\u017anim nie jest tylko ten, kto my\u015bli tak jak my.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Jest nim ka\u017cdy, kto cierpi, ka\u017cdy, kto potrzebuje mi\u0142osierdzia.<\/p>\n\n\n\n

              By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego Jezus uczyni\u0142 Samarytanina bohaterem swojej przypowie\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

              Chcia\u0142 bowiem, aby\u015bmy zrozumieli co\u015b zasadniczego:<\/p>\n\n\n\n

              \u015awi\u0119to\u015b\u0107 nie nale\u017cy do \u017cadnej grupy.<\/p>\n\n\n\n

              Nale\u017cy do tego, kto \u017cyje mi\u0142o\u015bci\u0105 Boga<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

              I to pozostaje \u2014 dzi\u015b tak samo jak wczoraj \u2014 prawdziw\u0105 religi\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

              Przez wieki dwa s\u0105siednie narody patrzy\u0142y w to samo niebo, modli\u0142y si\u0119 do tego samego Boga i czyta\u0142y to samo Prawo\u2026 a jednak g\u0142\u0119boko si\u0119 odrzuca\u0142y. Byli to \u017bydzi i Samarytanie. Dla wielu wsp\u00f3\u0142czesnych czytelnik\u00f3w ta rywalizacja mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 jedynie historyczn\u0105 ciekawostk\u0105 biblijn\u0105. Jednak zrozumienie relacji mi\u0119dzy tymi dwoma ludami otwiera fascynuj\u0105ce okno na …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5318,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[37,45],"tags":[1733,1734],"class_list":["post-5317","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-doktryna-i-wiara","category-pismo-swiete","tag-samarytanie","tag-zydzi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5317","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5317"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5317\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5319,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5317\/revisions\/5319"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5318"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5317"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5317"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5317"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}