{"id":5254,"date":"2026-03-11T17:29:56","date_gmt":"2026-03-11T16:29:56","guid":{"rendered":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/?p=5254"},"modified":"2026-03-11T17:29:56","modified_gmt":"2026-03-11T16:29:56","slug":"list-sw-judy-mala-ksiega-nowego-testamentu-ktora-niesie-wielkie-ostrzezenie-dla-naszych-czasow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/list-sw-judy-mala-ksiega-nowego-testamentu-ktora-niesie-wielkie-ostrzezenie-dla-naszych-czasow\/","title":{"rendered":"List \u015bw. Judy: ma\u0142a ksi\u0119ga Nowego Testamentu, kt\u00f3ra niesie wielkie ostrze\u017cenie dla naszych czas\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n<p>W samym sercu Nowego Testamentu znajduje si\u0119 kr\u00f3tki tekst, niemal ukryty pomi\u0119dzy d\u0142u\u017cszymi listami, kt\u00f3ry jednak zawiera niezwykle aktualne ostrze\u017cenie duchowe. Chodzi o <strong>List \u015bw. Judy<\/strong>, pismo tak kr\u00f3tkie, \u017ce w wielu wydaniach Biblii zajmuje zaledwie jedn\u0105 stron\u0119, a jednocze\u015bnie tak pot\u0119\u017cne w tre\u015bci, \u017ce wydaje si\u0119 napisane w\u0142a\u015bnie dla naszych czas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>\u017byjemy w epoce duchowego zamieszania, relatywizmu moralnego i zmiennych doktryn. W\u0142a\u015bnie dlatego g\u0142os \u015bw. Judy rozbrzmiewa dzi\u015b z niezwyk\u0142\u0105 jasno\u015bci\u0105: <strong>strzec prawdziwej wiary, broni\u0107 jej i \u017cy\u0107 ni\u0105 z wierno\u015bci\u0105<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Ten artyku\u0142 ma na celu przybli\u017cy\u0107 nam ten list z trzech perspektyw: jego <strong>historii<\/strong>, jego <strong>g\u0142\u0119bokiego nauczania teologicznego<\/strong> oraz jego <strong>zastosowania duszpasterskiego w \u017cyciu chrze\u015bcija\u0144skim dzisiaj<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">1. Kim by\u0142 \u015bw. Juda? Aposto\u0142 stoj\u0105cy za listem<\/h1>\n\n\n\n<p>Autor tego listu przedstawia si\u0119 w prosty spos\u00f3b:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eJuda, s\u0142uga Jezusa Chrystusa, brat Jakuba.\u201d (Jud 1,1)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Tradycja chrze\u015bcija\u0144ska uto\u017csamia autora z <strong>\u015bw. Jud\u0105 Tadeuszem<\/strong>, jednym z Dwunastu Aposto\u0142\u00f3w. Nie nale\u017cy myli\u0107 go z <strong>Judaszem Iskariot\u0105<\/strong>, zdrajc\u0105. Imi\u0119 Juda by\u0142o w \u015bwiecie \u017cydowskim I wieku bardzo powszechne.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015aw. Juda Tadeusz pojawia si\u0119 w Ewangeliach jako jeden z uczni\u00f3w wybranych przez Chrystusa. W Ewangelii \u015bw. Jana widzimy go zadaj\u0105cego g\u0142\u0119bokie pytanie podczas Ostatniej Wieczerzy:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201ePanie, c\u00f3\u017c si\u0119 sta\u0142o, \u017ce masz si\u0119 objawi\u0107 nam, a nie \u015bwiatu?\u201d (J 14,22)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Po Zmartwychwstaniu i Zes\u0142aniu Ducha \u015awi\u0119tego tradycja m\u00f3wi, \u017ce g\u0142osi\u0142 Ewangeli\u0119 w r\u00f3\u017cnych regionach Wschodu, prawdopodobnie w Syrii, Mezopotamii i Persji, gdzie ostatecznie poni\u00f3s\u0142 \u015bmier\u0107 m\u0119cze\u0144sk\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Dzi\u015b znany jest popularnie jako <strong>patron spraw trudnych i beznadziejnych<\/strong>, lecz przede wszystkim by\u0142 <strong>gorliwym obro\u0144c\u0105 wiary apostolskiej<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">2. Ma\u0142a ksi\u0119ga z pilnym przes\u0142aniem<\/h1>\n\n\n\n<p><strong>List \u015bw. Judy<\/strong> jest jednym z najkr\u00f3tszych tekst\u00f3w Nowego Testamentu: liczy zaledwie <strong>25 werset\u00f3w<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednak jego cel jest bardzo wyra\u017any: <strong>ostrzec chrze\u015bcijan przed fa\u0142szywymi nauczycielami, kt\u00f3rzy przenikali do wsp\u00f3lnoty<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Sam \u015bw. Juda wyja\u015bnia pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego pisze:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eUmi\u0142owani, gdy usilnie stara\u0142em si\u0119 pisa\u0107 do was o naszym wsp\u00f3lnym zbawieniu, uzna\u0142em za konieczne napisa\u0107 do was, aby was zach\u0119ci\u0107 do walki o wiar\u0119 raz na zawsze przekazan\u0105 \u015bwi\u0119tym.\u201d (Jud 1,3)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>To zdanie zawiera fundamentaln\u0105 prawd\u0119 teologiczn\u0105:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Wiara chrze\u015bcija\u0144ska nie zmienia si\u0119 i nie jest na nowo wymy\u015blana. Zosta\u0142a przekazana \u201eraz na zawsze\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Innymi s\u0142owy:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Chrystus powierzy\u0142 prawd\u0119 aposto\u0142om;<\/li>\n\n\n\n<li>aposto\u0142owie przekazali j\u0105 Ko\u015bcio\u0142owi;<\/li>\n\n\n\n<li>Ko\u015bci\u00f3\u0142 wiernie j\u0105 strze\u017ce.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>W teologii katolickiej wi\u0105\u017ce si\u0119 to z poj\u0119ciem <strong>depozytu wiary<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">3. Wielki problem opisany w li\u015bcie<\/h1>\n\n\n\n<p>\u015aw. Juda opisuje powa\u017cn\u0105 sytuacj\u0119: <strong>niekt\u00f3rzy ludzie wewn\u0105trz wsp\u00f3lnoty chrze\u015bcija\u0144skiej zniekszta\u0142cali Ewangeli\u0119<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie byli to wrogowie z zewn\u0105trz.<br>Byli to <strong>fa\u0142szywi chrze\u015bcijanie wewn\u0105trz Ko\u015bcio\u0142a<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Aposto\u0142 pisze:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eWkradli si\u0119 bowiem mi\u0119dzy was pewni ludzie, kt\u00f3rzy \u0142ask\u0119 naszego Boga zamieniaj\u0105 w rozwi\u0105z\u0142o\u015b\u0107.\u201d (Jud 1,4)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Tutaj pojawia si\u0119 jedna z wielkich pokus duchowych wszystkich czas\u00f3w: <strong>u\u017cywanie Bo\u017cego mi\u0142osierdzia jako usprawiedliwienia dla grzechu<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Innymi s\u0142owy:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>B\u00f3g przebacza \u2192 wi\u0119c nie ma znaczenia, jak \u017cyjemy.<\/li>\n\n\n\n<li>B\u00f3g jest mi\u0142o\u015bci\u0105 \u2192 wi\u0119c grzech ju\u017c nie istnieje.<\/li>\n\n\n\n<li>Chrystus zbawi\u0142 wszystkich \u2192 wi\u0119c nawr\u00f3cenie nie jest potrzebne.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>\u015aw. Juda odpowiada zdecydowanie: <strong>to jest zniekszta\u0142cenie Ewangelii<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0141aska nie znosi moralno\u015bci.<br>\u0141aska <strong>przemienia \u017cycie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">4. Ostrze\u017cenie oparte na historii zbawienia<\/h1>\n\n\n\n<p>Aby wyja\u015bni\u0107 niebezpiecze\u0144stwo niewierno\u015bci, \u015bw. Juda przypomina kilka wydarze\u0144 biblijnych dobrze znanych pierwszym chrze\u015bcijanom.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">1. Lud, kt\u00f3ry wyszed\u0142 z Egiptu, ale p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 ukarany<\/h3>\n\n\n\n<p>B\u00f3g wyzwoli\u0142 Izraela z niewoli, ale wielu zgin\u0119\u0142o z powodu swojej niewiary.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">2. Upadli anio\u0142owie<\/h3>\n\n\n\n<p>Nawet anio\u0142owie, stworzeni do chwa\u0142y, mog\u0105 upa\u015b\u0107 z powodu buntu.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">3. Sodoma i Gomora<\/h3>\n\n\n\n<p>Przyk\u0142ad moralnego zepsucia i jego konsekwencji.<\/p>\n\n\n\n<p>Dzi\u0119ki tym przyk\u0142adom przes\u0142anie staje si\u0119 jasne:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>zbawienie jest darem, ale wymaga wierno\u015bci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">5. Fa\u0142szywi nauczyciele wed\u0142ug \u015bw. Judy<\/h1>\n\n\n\n<p>\u015aw. Juda opisuje fa\u0142szywych nauczycieli za pomoc\u0105 bardzo mocnych obraz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f3wi, \u017ce s\u0105:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u201echmurami bez wody\u201d<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u201edrzewami bez owocu\u201d<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u201eb\u0142\u0105dz\u0105cymi gwiazdami\u201d<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Te metafory ukazuj\u0105 co\u015b g\u0142\u0119bokiego.<\/p>\n\n\n\n<p>Wygl\u0105daj\u0105 obiecuj\u0105co\u2026 lecz nie daj\u0105 \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n<p>W dzisiejszych realiach mogliby\u015bmy pomy\u015ble\u0107 o:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>ideologiach duchowych, kt\u00f3re rozmywaj\u0105 Ewangeli\u0119;<\/li>\n\n\n\n<li>przyw\u00f3dcach religijnych opr\u00f3\u017cniaj\u0105cych przes\u0142anie chrze\u015bcija\u0144skie z jego tre\u015bci;<\/li>\n\n\n\n<li>nurtach kulturowych, kt\u00f3re na nowo definiuj\u0105 dobro i z\u0142o.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>\u015aw. Juda nie boi si\u0119 m\u00f3wi\u0107 jasno, poniewa\u017c <strong>wiara jest skarbem, kt\u00f3ry trzeba chroni\u0107<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">6. Kluczowe zdanie do zrozumienia chrze\u015bcija\u0144stwa<\/h1>\n\n\n\n<p>Jeden z najwa\u017cniejszych werset\u00f3w ca\u0142ego listu m\u00f3wi:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eTrwajcie w mi\u0142o\u015bci Bo\u017cej.\u201d (Jud 1,21)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>To zdanie streszcza ca\u0142e \u017cycie chrze\u015bcija\u0144skie.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie wystarczy uwierzy\u0107 raz.<br>Wiara musi <strong>pozosta\u0107 \u017cywa<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015aw. Juda wskazuje trzy konkretne drogi:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>budowa\u0107 si\u0119 w wierze<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>modli\u0107 si\u0119 w Duchu \u015awi\u0119tym<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>oczekiwa\u0107 mi\u0142osierdzia Chrystusa<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p>To prawdziwy program \u017cycia duchowego.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">7. Duszpasterski wymiar listu<\/h1>\n\n\n\n<p>List \u015bw. Judy nie jest tylko ostrze\u017ceniem. Jest tak\u017ce przewodnikiem duszpasterskim, jak post\u0119powa\u0107 z tymi, kt\u00f3rzy popadli w b\u0142\u0105d.<\/p>\n\n\n\n<p>Czytamy:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eDla jednych miejcie mi\u0142osierdzie \u2013 dla tych, kt\u00f3rzy w\u0105tpi\u0105; innych ratujcie, wyrywaj\u0105c ich z ognia; nad innymi za\u015b miejcie lito\u015b\u0107 z boja\u017ani\u0105.\u201d (Jud 1,22\u201323)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Tutaj pojawia si\u0119 bardzo wa\u017cna zasada duszpasterska:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>nie wszyscy znajduj\u0105cy si\u0119 w zamieszaniu ponosz\u0105 tak\u0105 sam\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Niekt\u00f3rzy:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>potrzebuj\u0105 nauczania;<\/li>\n\n\n\n<li>inni napomnienia;<\/li>\n\n\n\n<li>jeszcze inni mi\u0142osierdzia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Ko\u015bci\u00f3\u0142 zawsze stosowa\u0142 t\u0119 zasad\u0119 w swojej misji.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">8. Zaskakuj\u0105co aktualne przes\u0142anie<\/h1>\n\n\n\n<p>Wielu teolog\u00f3w uwa\u017ca ten list za <strong>proroczy dla wsp\u00f3\u0142czesnego Ko\u015bcio\u0142a<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>\u017byjemy w epoce naznaczonej przez:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>relatywizm moralny;<\/li>\n\n\n\n<li>zamieszanie doktrynalne;<\/li>\n\n\n\n<li>duchowo\u015b\u0107 bez zobowi\u0105za\u0144;<\/li>\n\n\n\n<li>reinterpretacje Ewangelii.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>\u015aw. Juda przypomina nam jedn\u0105 zasadnicz\u0105 prawd\u0119:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>wiara nie dostosowuje si\u0119 do \u015bwiata; to \u015bwiat musi nawr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do Ewangelii.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nie oznacza to surowo\u015bci ani fanatyzmu.<\/p>\n\n\n\n<p>Oznacza <strong>wierno\u015b\u0107 Chrystusowi<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">9. Jak zastosowa\u0107 dzi\u015b nauczanie \u015bw. Judy?<\/h1>\n\n\n\n<p>List \u015bw. Judy daje kilka bardzo praktycznych wskaz\u00f3wek dla wsp\u00f3\u0142czesnych chrze\u015bcijan.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">1. Poznawa\u0107 wiar\u0119<\/h3>\n\n\n\n<p>Nie mo\u017cna broni\u0107 tego, czego si\u0119 nie zna.<\/p>\n\n\n\n<p>Dlatego wa\u017cne jest:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>czytanie Biblii;<\/li>\n\n\n\n<li>poznawanie Katechizmu;<\/li>\n\n\n\n<li>formacja w wierze.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">2. Nie da\u0107 si\u0119 zwie\u015b\u0107 ka\u017cdej doktrynie<\/h3>\n\n\n\n<p>\u015aw. Juda zach\u0119ca do rozeznania.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie wszystko, co wydaje si\u0119 duchowe, pochodzi od Boga.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">3. \u017by\u0107 sp\u00f3jn\u0105 wiar\u0105<\/h3>\n\n\n\n<p>\u0141aska nie jest pozwoleniem na grzech.<\/p>\n\n\n\n<p>Prawdziwa wiara przemienia \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">4. Pomaga\u0107 tym, kt\u00f3rzy w\u0105tpi\u0105<\/h3>\n\n\n\n<p>Chrze\u015bcijanin nie \u017cyje w izolacji.<\/p>\n\n\n\n<p>Ma misj\u0119 towarzyszenia innym.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">10. Ko\u0144cowa doksologia: jedna z najpi\u0119kniejszych modlitw Nowego Testamentu<\/h1>\n\n\n\n<p>List ko\u0144czy si\u0119 modlitw\u0105 uwielbienia o wielkiej pi\u0119kno\u015bci:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eTemu za\u015b, kt\u00f3ry mo\u017ce ustrzec was od upadku i stawi\u0107 nieskalanych z rado\u015bci\u0105 przed swoj\u0105 chwa\u0142\u0105, jedynemu Bogu, Zbawicielowi naszemu przez Jezusa Chrystusa, Pana naszego, niech b\u0119dzie chwa\u0142a, majestat, moc i w\u0142adza przed wszystkimi wiekami, teraz i na wieki. Amen.\u201d (Jud 1,24\u201325)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>To zako\u0144czenie pe\u0142ne nadziei.<\/p>\n\n\n\n<p>Po ostrze\u017ceniu przed duchowymi niebezpiecze\u0144stwami \u015bw. Juda przypomina podstawow\u0105 prawd\u0119:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>to B\u00f3g podtrzymuje wierz\u0105cych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Zbawienie nie zale\u017cy jedynie od naszej si\u0142y.<\/p>\n\n\n\n<p>Zale\u017cy przede wszystkim <strong>od \u0142aski Bo\u017cej<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">11. Ma\u0142a ksi\u0119ga, kt\u00f3r\u0105 warto odkry\u0107 na nowo<\/h1>\n\n\n\n<p>List \u015bw. Judy jest jednym z najbardziej pomijanych tekst\u00f3w Nowego Testamentu, a jednocze\u015bnie jednym z najbardziej potrzebnych.<\/p>\n\n\n\n<p>Przypomina nam, \u017ce:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>wiara jest skarbem;<\/li>\n\n\n\n<li>prawda ma znaczenie;<\/li>\n\n\n\n<li>\u0142aska wymaga nawr\u00f3cenia;<\/li>\n\n\n\n<li>Ko\u015bci\u00f3\u0142 potrzebuje wiernych i mocnych chrze\u015bcijan.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>W czasach zamieszania g\u0142os tego aposto\u0142a zn\u00f3w brzmi z moc\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Jego przes\u0142anie mo\u017cna stre\u015bci\u0107 w kilku s\u0142owach:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>trwaj w wierze, \u017cyj w \u0142asce i nie b\u00f3j si\u0119 broni\u0107 Ewangelii.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p>\u2714\ufe0f Bo czasami <strong>najmniejsze ksi\u0119gi Biblii zawieraj\u0105 najwi\u0119ksze ostrze\u017cenia dla naszego \u017cycia duchowego<\/strong>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W samym sercu Nowego Testamentu znajduje si\u0119 kr\u00f3tki tekst, niemal ukryty pomi\u0119dzy d\u0142u\u017cszymi listami, kt\u00f3ry jednak zawiera niezwykle aktualne ostrze\u017cenie duchowe. Chodzi o List \u015bw. Judy, pismo tak kr\u00f3tkie, \u017ce w wielu wydaniach Biblii zajmuje zaledwie jedn\u0105 stron\u0119, a jednocze\u015bnie tak pot\u0119\u017cne w tre\u015bci, \u017ce wydaje si\u0119 napisane w\u0142a\u015bnie dla naszych czas\u00f3w. \u017byjemy w epoce &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5255,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[37,45],"tags":[1717],"class_list":["post-5254","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-doktryna-i-wiara","category-pismo-swiete","tag-sw-judy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5254","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5254"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5254\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5256,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5254\/revisions\/5256"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5255"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5254"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5254"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5254"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}