{"id":3830,"date":"2025-05-12T23:14:39","date_gmt":"2025-05-12T21:14:39","guid":{"rendered":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/?p=3830"},"modified":"2025-05-12T23:14:39","modified_gmt":"2025-05-12T21:14:39","slug":"ewolucja-zaprzecza-bogu-czy-darwin-naprawde-pogrzebal-wiare-czego-kosciol-naprawde-naucza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/ewolucja-zaprzecza-bogu-czy-darwin-naprawde-pogrzebal-wiare-czego-kosciol-naprawde-naucza\/","title":{"rendered":"\u2018Ewolucja zaprzecza Bogu\u2019: Czy Darwin naprawd\u0119 pogrzeba\u0142 wiar\u0119? Czego Ko\u015bci\u00f3\u0142 naprawd\u0119 naucza"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Przewodnik teologiczno-duszpasterski, jak pogodzi\u0107 nauk\u0119 i wiar\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie<\/em><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Wst\u0119p: Nauka kontra wiara?<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eNaprawd\u0119 wierzysz jeszcze w Boga? Przecie\u017c wiadomo, \u017ce pochodzimy od ma\u0142p&#8230;\u201d<br>Takie zdania s\u0142yszymy w szko\u0142ach, mediach i codziennych rozmowach. Dominuj\u0105ce opinie cz\u0119sto stawiaj\u0105 w opozycji nauk\u0119 i wiar\u0119: pierwsza ma szuka\u0107 obiektywnej prawdy, druga ma rzekomo trzyma\u0107 si\u0119 staro\u017cytnych mit\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ale czy rzeczywi\u015bcie tak jest? Czy Charles Darwin, ze swoj\u0105 teori\u0105 ewolucji, wykluczy\u0142 Boga z obrazu \u015bwiata? Czy katolik mo\u017ce wierzy\u0107 w ewolucj\u0119, nie zdradzaj\u0105c swojej wiary? Czego Ko\u015bci\u00f3\u0142 naprawd\u0119 naucza?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W tym artykule przyjrzymy si\u0119 historii debaty, aktualnemu nauczaniu Ko\u015bcio\u0142a, a przede wszystkim \u2014 zaproponujemy przewodnik, jak \u017cy\u0107 autentyczn\u0105 i g\u0142\u0119bok\u0105 wiar\u0105 katolick\u0105 w \u015bwiecie zdominowanym przez nauk\u0119.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">1. Historia konfliktu: Darwin, ewolucja i reakcje religijne<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W 1859 roku Charles Darwin opublikowa\u0142 <em>O powstawaniu gatunk\u00f3w<\/em>, w kt\u00f3rej zaproponowa\u0142, \u017ce gatunki rozwijaj\u0105 si\u0119 w wyniku procesu doboru naturalnego. Idea ta wywo\u0142a\u0142a kulturowe trz\u0119sienie ziemi \u2014 nie tyle ze wzgl\u0119du na tre\u015b\u0107 naukow\u0105, co dlatego, \u017ce wydawa\u0142a si\u0119 sprzeczna z biblijnym opisem stworzenia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Reakcje by\u0142y r\u00f3\u017cne. Niekt\u00f3re \u015brodowiska protestanckie trzyma\u0142y si\u0119 dos\u0142ownej lektury Ksi\u0119gi Rodzaju, podczas gdy Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki od pocz\u0105tku wykazywa\u0142 otwarto\u015b\u0107 na dialog z nauk\u0105. Ju\u017c w XIX wieku my\u015bliciele tacy jak John Henry Newman przyznawali, \u017ce niedos\u0142owne odczytanie Ksi\u0119gi Rodzaju nie zagra\u017ca wierze.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prawdziwe pytanie nie brzmi: \u201eczy wszech\u015bwiat rz\u0105dzi si\u0119 prawami naturalnymi?\u201d \u2014 ale: \u201eczy te prawa wykluczaj\u0105 Boga?\u201d<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">2. Co naprawd\u0119 naucza Ko\u015bci\u00f3\u0142?<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki nigdy oficjalnie nie pot\u0119pi\u0142 teorii ewolucji. Wr\u0119cz przeciwnie \u2014 wielokrotnie podkre\u015bla\u0142, \u017ce <strong>wiara i nauka si\u0119 nie wykluczaj\u0105<\/strong>, poniewa\u017c obie szukaj\u0105 prawdy \u2014 cho\u0107 r\u00f3\u017cnymi drogami.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Pius XII<\/strong> w encyklice <em>Humani generis<\/em> (1950) stwierdzi\u0142, \u017ce wolno bada\u0107, czy cia\u0142o cz\u0142owieka mog\u0142o si\u0119 rozwin\u0105\u0107 z wcze\u015bniej istniej\u0105cych form \u017cycia \u2014 <strong>pod warunkiem, \u017ce wierzy si\u0119, i\u017c dusza pochodzi bezpo\u015brednio od Boga<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Jan Pawe\u0142 II<\/strong> w 1996 roku poszed\u0142 dalej, stwierdzaj\u0105c, \u017ce teoria ewolucji jest \u201eczym\u015b wi\u0119cej ni\u017c hipotez\u0105\u201d, poniewa\u017c jest potwierdzana przez liczne odkrycia naukowe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Benedykt XVI<\/strong>, wybitny teolog, potwierdzi\u0142, \u017ce ewolucja i stworzenie si\u0119 nie wykluczaj\u0105 \u2014 <strong>o ile nie popadnie si\u0119 w scjentyzm<\/strong>, kt\u00f3ry wyklucza Boga jako \u017ar\u00f3d\u0142o bytu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Papie\u017c Franciszek<\/strong>, w encyklice <em>Laudato Si\u2019<\/em>, stwierdza: \u201eEwolucja nie zaprzecza wierze\u201d, poniewa\u017c \u201ezak\u0142ada stworzenie\u201d (nr 81).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Najwa\u017cniejsze punkty nauczania Ko\u015bcio\u0142a<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2714\ufe0f Wszech\u015bwiat posiada porz\u0105dek i racjonalno\u015b\u0107 \u2014 mo\u017cna go bada\u0107 naukowo.<br>\u2714\ufe0f Ewolucja biologiczna jest zgodna z wiar\u0105, o ile nie zaprzecza, \u017ce dusza pochodzi od Boga.<br>\u2714\ufe0f Ksi\u0119ga Rodzaju nie jest podr\u0119cznikiem nauk przyrodniczych, ale tekstem teologicznym, kt\u00f3ry objawia prawdy o pochodzeniu, godno\u015bci i powo\u0142aniu cz\u0142owieka.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">3. Co m\u00f3wi Biblia? Wierne odczytanie<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kluczowe jest czytanie Biblii <strong>zgodnie z nauczaniem Ko\u015bcio\u0142a<\/strong>, to znaczy z uwzgl\u0119dnieniem gatunk\u00f3w literackich i w perspektywie teologicznej, a nie przyrodniczej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W Ksi\u0119dze Rodzaju czytamy:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eWtedy to Pan B\u00f3g ulepi\u0142 cz\u0142owieka z prochu ziemi i tchn\u0105\u0142 w jego nozdrza tchnienie \u017cycia. Wtedy sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiek istot\u0105 \u017cyw\u0105.\u201d (Rdz 2,7)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ten werset nie opisuje procesu biologicznego, lecz g\u0142\u0119bok\u0105 <strong>prawd\u0119 duchow\u0105<\/strong>: cz\u0142owiek nie jest przypadkiem, lecz <strong>owocem Bo\u017cej mi\u0142o\u015bci<\/strong>, obdarzonym nie\u015bmierteln\u0105 dusz\u0105 stworzon\u0105 na Jego obraz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Opowie\u015b\u0107 o Adamie i Ewie ukazuje, \u017ce ludzko\u015b\u0107 zosta\u0142a stworzona jako dobra i wolna \u2014 a z\u0142o wesz\u0142o na \u015bwiat przez wyb\u00f3r moralny. To przes\u0142anie <strong>nie zaprzecza<\/strong> ewolucji biologicznej \u2014 bo dotyczy innego wymiaru: duchowego.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">4. Zagro\u017cenia scjentyzmu i fideizmu<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ko\u015bci\u00f3\u0142, jako Matka i Nauczycielka, ostrzega przed dwoma skrajno\u015bciami:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Scjentyzm<\/strong>: przekonanie, \u017ce tylko nauka mo\u017ce powiedzie\u0107, co jest prawd\u0105, a to, czego nie da si\u0119 zmierzy\u0107, nie istnieje. To redukuje cz\u0142owieka do biologicznej maszyny, a \u017cycie do bezsensownego przypadku.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Fideizm<\/strong>: ca\u0142kowite odrzucenie nauki, jakby by\u0142a wrogiem wiary. To prowadzi do izolacji kulturowej i utrudnia prawdziw\u0105 ewangelizacj\u0119.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wiara katolicka obejmuje zar\u00f3wno rozum, jak i wiar\u0119, nauk\u0119, filozofi\u0119 i Objawienie. Jak pisa\u0142 Jan Pawe\u0142 II:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eWiara i rozum s\u0105 jak dwa skrzyd\u0142a, na kt\u00f3rych duch ludzki unosi si\u0119 ku kontemplacji prawdy.\u201d (<em>Fides et Ratio<\/em>, nr 1)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">5. Czy cz\u0142owiek pochodzi od ma\u0142py?<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Postawione w ten spos\u00f3b pytanie to uproszczenie. Teoria ewolucji nie m\u00f3wi, \u017ce \u201epochodzimy od ma\u0142py\u201d, ale \u017ce <strong>mamy wsp\u00f3lnego przodka z innymi naczelnymi<\/strong>. Cho\u0107 cia\u0142o cz\u0142owieka mog\u0142o si\u0119 rozwija\u0107 w czasie, <strong>nasza dusza jest wyj\u0105tkowa i pochodzi bezpo\u015brednio od Boga<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To niczego nam nie odbiera, wr\u0119cz przeciwnie \u2014 ukazuje Boga tak pot\u0119\u017cnego, \u017ce potrafi z materii stworzy\u0107 istot\u0119 zdoln\u0105 do mi\u0142o\u015bci, my\u015blenia, wiary.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pami\u0119tajmy: <strong>Jezus Chrystus przyj\u0105\u0142 ludzkie cia\u0142o<\/strong>. To wywy\u017csza nasz\u0105 natur\u0119 i \u015bwiadczy: <strong>zostali\u015bmy stworzeni, a nie przypadkowo powstali\u015bmy.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">6. Przewodnik teologiczno-duszpasterski: jak \u017cy\u0107 wiar\u0105 w \u015bwiecie nauki?<\/h3>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">\u2705 <strong>1. \u017byj inteligentn\u0105 wiar\u0105<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zg\u0142\u0119biaj swoj\u0105 wiar\u0119. Czytaj Katechizm, encykliki <em>Fides et Ratio<\/em>, <em>Humani Generis<\/em>, <em>Laudato Si\u2019<\/em>. Interesuj si\u0119 bioetyk\u0105, antropologi\u0105, teologi\u0105. Wiara nie boi si\u0119 wiedzy.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">\u2705 <strong>2. Ucz si\u0119 dialogowa\u0107 z szacunkiem<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie wszyscy czytaj\u0105 Bibli\u0119 w ten sam spos\u00f3b. S\u0142uchaj, t\u0142umacz z mi\u0142o\u015bci\u0105 i jasno. Pami\u0119taj: \u201eB\u0105d\u017acie zawsze gotowi do obrony wobec ka\u017cdego, kto domaga si\u0119 od was uzasadnienia nadziei, kt\u00f3ra w was jest \u2013 ale czy\u0144cie to z \u0142agodno\u015bci\u0105 i szacunkiem\u201d (1 P 3,15).<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">\u2705 <strong>3. Ucz swoje dzieci my\u015ble\u0107<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Poka\u017c im, \u017ce B\u00f3g nie jest wrogiem nauki, lecz jej fundamentem. Naucz je dostrzega\u0107, \u017ce pi\u0119kno i porz\u0105dek kosmosu wskazuj\u0105 na inteligentnego i kochaj\u0105cego Stw\u00f3rc\u0119.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">\u2705 <strong>4. Nie b\u00f3j si\u0119 nauki<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tak\u017ce w stworzeniu B\u00f3g si\u0119 objawia. Studiowanie wszech\u015bwiata to akt adoracji. Wielu wielkich naukowc\u00f3w by\u0142o lud\u017ami wiary: Mendel, Lema\u00eetre (ksi\u0105dz i autor teorii Wielkiego Wybuchu), Pasteur&#8230;<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">\u2705 <strong>5. Zachwy\u0107 si\u0119 sob\u0105<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie jeste\u015b przypadkiem. Zosta\u0142e\u015b stworzony z mi\u0142o\u015bci. Twoje cia\u0142o ma histori\u0119 biologiczn\u0105, ale twoja dusza zosta\u0142a tchniona przez Boga. To czyni ci\u0119 niezmiernie cennym.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">7. Jak zastosowa\u0107 to w codziennym \u017cyciu?<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Kiedy spotkasz osoby, kt\u00f3re straci\u0142y wiar\u0119 z powodu nauki<\/strong>, s\u0142uchaj ich w\u0105tpliwo\u015bci z szacunkiem. Daj im odpowiedzi, kt\u00f3re przemawiaj\u0105 zar\u00f3wno do rozumu, jak i do serca.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Kiedy media wykluczaj\u0105 Boga<\/strong>, pami\u0119taj, \u017ce metoda naukowa nie mierzy rzeczywisto\u015bci duchowej. Milczenie metodologiczne to nie ontologiczne zaprzeczenie.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Kiedy twoja wiara zachwieje si\u0119 wobec fakt\u00f3w naukowych<\/strong>, wr\u00f3\u0107 do fundamentalnych pyta\u0144: Dlaczego istnieje co\u015b, a nie nic? Dlaczego pragniemy prawdy, mi\u0142o\u015bci, pi\u0119kna, sprawiedliwo\u015bci? Tam znajdziesz Boga.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>W czasie modlitwy<\/strong> kontempluj stworzenie. Dzi\u0119kuj za swoje cia\u0142o, za histori\u0119 \u017cycia, za gwiazdy. Wszystko to m\u00f3wi o Bogu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Zako\u0144czenie: Nauka nie pogrzeba\u0142a Boga \u2014 ona Go objawia<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ewolucja <strong>nie zaprzecza Bogu<\/strong>. Wr\u0119cz przeciwnie \u2014 ukazuje wszech\u015bwiat dynamiczny i wspania\u0142y, zmierzaj\u0105cy do pe\u0142ni, kt\u00f3ra przekracza materi\u0119. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie boi si\u0119 prawdy naukowej \u2014 <strong>bo wierzy w Boga prawdy<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prawdziwy konflikt nie toczy si\u0119 mi\u0119dzy wiar\u0105 a nauk\u0105 \u2014 ale mi\u0119dzy <strong>materialistyczn\u0105<\/strong> a <strong>transcendentn\u0105<\/strong> wizj\u0105 cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Darwin nie pogrzeba\u0142 Boga. Poruszy\u0142 jedynie fa\u0142szywe wyobra\u017cenia o Nim. Prawdziwa wiara oczyszcza si\u0119 i umacnia dzi\u0119ki rozumowi.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eNiebiosa g\u0142osz\u0105 chwa\u0142\u0119 Boga, dzie\u0142o r\u0105k Jego obwieszcza niebosk\u0142on.\u201d (Ps 19,2)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Czy jeste\u015b got\u00f3w \u017cy\u0107 inteligentn\u0105 wiar\u0105 \u2014 wiar\u0105, kt\u00f3ra nie boi si\u0119 nauki, ale przyjmuje j\u0105 jako drog\u0119 do odkrycia Stw\u00f3rcy?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Twoja wiara i tw\u00f3j rozum si\u0119 nie wykluczaj\u0105 \u2014 one si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Przewodnik teologiczno-duszpasterski, jak pogodzi\u0107 nauk\u0119 i wiar\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie Wst\u0119p: Nauka kontra wiara? \u201eNaprawd\u0119 wierzysz jeszcze w Boga? Przecie\u017c wiadomo, \u017ce pochodzimy od ma\u0142p&#8230;\u201dTakie zdania s\u0142yszymy w szko\u0142ach, mediach i codziennych rozmowach. Dominuj\u0105ce opinie cz\u0119sto stawiaj\u0105 w opozycji nauk\u0119 i wiar\u0119: pierwsza ma szuka\u0107 obiektywnej prawdy, druga ma rzekomo trzyma\u0107 si\u0119 staro\u017cytnych mit\u00f3w. Ale &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3831,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","_seopress_robots_follow":"","_seopress_robots_imageindex":"","_seopress_robots_snippet":"","_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_robots_breadcrumbs":"","_seopress_robots_freeze_modified_date":"","_seopress_robots_custom_modified_date":"","_seopress_robots_canonical":"","_seopress_social_fb_title":"","_seopress_social_fb_desc":"","_seopress_social_fb_img":"","_seopress_social_fb_img_attachment_id":0,"_seopress_social_fb_img_width":0,"_seopress_social_fb_img_height":0,"_seopress_social_twitter_title":"","_seopress_social_twitter_desc":"","_seopress_social_twitter_img":"","_seopress_social_twitter_img_attachment_id":0,"_seopress_social_twitter_img_width":0,"_seopress_social_twitter_img_height":0,"_seopress_redirections_value":"","_seopress_redirections_enabled":"","_seopress_redirections_enabled_regex":"","_seopress_redirections_logged_status":"","_seopress_redirections_param":"","_seopress_redirections_type":0,"_seopress_analysis_target_kw":"","footnotes":""},"categories":[64,41],"tags":[1120],"class_list":["post-3830","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-nauka-i-religia","category-wiara-i-kultura","tag-charles-darwin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3830","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3830"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3830\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3832,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3830\/revisions\/3832"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3831"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3830"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3830"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicus.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3830"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}